leygardagur 12. mars 1949síða 2

12. mars 1949 FØROYA SOSIAL-DEMOKRATUR Føroysk list og virði hennara í uppbygging landsins Formaðurin fyri teirri donsku neyndini, sum í 1936—37 var eina rannsóknarferð uppi í Før- ovum at kanna um, hvat fólkið her hevði til um livikorini í síni heild, yvir- lækni dr. med. Skuli V. son, hevdi ymiskt fyri Føroyingar áhugavert at bera fram í lí frá- sagnarriti, hann lat frå sær aft- aná, at ferðin var liðug. T.d. heldur hann einki stór- vegis um Kór- ovinganna, í samburði við lands- menn sínar, Íslendingar. Hann heimum, matna og annars Gudjons- mentunarstøðu finnist at føroyskum hann hevur vitjað. Tað eru heim í góðum standi og við nosslig- bøkur um búnvyltum men saknast. Í Íslandi er øðrvísi. Har kann húsið vera fåtæksligt, altíð at men bøkurnar eru síggja í stovuni. Somu alfinning hevur hann til listarhugin. Forovingar hava ikki litsans, sigur hann. Dømi um lað einslittir: altíð bræddir. Íslendingar har aftur ímóti mála bátar sínar vid lysti- ligari reyðari, bláari (0. s. fr.) er, at bátar teirra eru dapurt fjøru- farging. Her skal ikki verða farið út í æsir at mólprógva dómi Íslend- ingsins. Kønir listarmenn kundu sagt okkum eitthvørt áhugavert um hetta sannroynda fyribrigdi, at Førovingum dámdu best tað sum einlitt var. Tað er nútíðar- maðurin, sum er farin at nýta leir »livligu« »listarligu« litirnar. Nógvir og glógvandi litir til hús, ella búreiðskap var ikki játur og amboð vóru ikki bátar dúml. skreytlutir. Lívskorini vóru hørð, g eisini liturin skuldi kanska sýna eitt einfalt, harðbalið álvars- semi. Men eisini broyttur. Ein útlendingur, (0) sum sagt, litansurin er sum ein fagran summarmorgun stóð niðri við strondina og hugdi nidan móti húsunum í forovsk- ari stórbygd, tók til, at lað, sum nettupp hugtók við føroyskum byggingarhátti, vóru teir listar- ligu litirnir. Tú sást næstan aldri lvev hús málað við somu litlum. Tað sýntist sum Føroyingurin hevði vidfødd evni at skifla og velja lítir, tá ið hann mála síni hús, so tey ikki skuldu skuldi líkjast Eins og lil- skifti í Ella úr berginum, at tú ikki finnur tvey jovnlitt grannans. landslagnum. lomvigaregg, ið eru millum øll tey hundraðtúsund- ini, ið liggja í rókunum. At listarkensla hevur búð í hesum fólki eins og í øllum øðrum folkum sæst eisini av listarmonnunum, sum nú sýna seg, og sum strevast at skapa eina fóroyska list. Framsýning- in í Havnini á Olavsøku gay einum góðan varhuga av hesari stremban og gjørdi ein hartil bilsnan at síggja, hvussu fjøl- broytt og gróðrarík hin unga listin í Førovum er. Men líst tekin til einum fólki eigur at verða nørt eins og onnur lív- andaligar røringar í og fjálgað um. Í øllum londum og til allar tíðir hava menn verið, sum hava valt sær tað sum eina uppgávu at fjålga um listina og beinan- vegin al taka listarmenninar i tænastu sína. Tann tíðin, sum i soguni kallað verður renaisance- tíðin, hevdi menn, pávar, kong- ar og handilshøvdingar, ið kapp- hvør við annan at fáa hitt unga listarevni og verk, sum aðuslt falur á sela hann af hera og govma skuldi hædi navn gera listarmannsins og hansara, sum stuðlaði til tess, niður til aðrar Rom, Firenze hann ællir. Påvarnir i handilshøvdingarnir í Halialandi lótu teir tiltiknu listarmenninar Mic- og aðrastaðni í tafael, Leonardo da listarprýða helangelo, Vinci o. a, kirkjur, búrúm og borgir. Okkara tíð hevur verið fólks- ins líð. Hin stóra fjøldin, sum undirkúgað lá, kom undan kavi sínar og fór al stríðast fyri sínum lívsrælttindum. Tað vóru tey mest »primitivu« livskrav, hon hevði at seta fram, og í bardaganum fyri teimum, hevdi ikki stundir at røkja adrar sidur av a ferdina hon mans 9 mannalívinum. Tíðin fólkið kom til ræðið, og tað, sum einstaklingurin áður hevdi havt sjørdisl demokratisk, undir hond, varð í førum lagt undir tey fólkavaldu mongum tingini. Ti kom at liggja stór á- byrgd og uppgáva á fólksins monnum. Teir måltu geva ment- unarlivinum, hinum tydningar- mesta í mannalivinum, list og hókmentum, ans. Sum tað vóru teir ríku og mentarhugaðu stór- menninir í renaisancelíðini, ið fjálgaðu so skuldi tað nú vera alt fólkið um list og bókmentir, sjøgnum sínar umboðsmenn, ið útóku sær hetta starv Demokrafsska líðin er eisini komin (il okkara, og okkara umboðsmenn skulu nýta listina at venja fólkið at skilja demo- kratiska hugsjón. Listin, sum teir stuðla, skal inspirera tei sjálvar og tjóðina alla ti! at gera gagns- {4 verk og at skilja fólksins mál. Oo hvussu kann » Jú, útlheimurin lað gerast? farnum tidum og okkara tíð sýnir okk- um, nýtt at eggja og inspirera fólkið. Teir byggja høllir, har landsins bestu bædi i hvussu listin verður listarverk saman við øðrum heimsgitnum verkum verða varðveit. Og teir seta listarmenn at prýða sínar almennu bygning- ar, bæði teir, sum fåast við málaralist og myndahøggaralist. Og hetta seinra er hitt besta. Her livst lívið. Her vidgerast landsins lívsmál, og her kann vera ein inspiratiónskelda, sum fólkið gongur til dag um dag. Okkara almennu hygningar (ikki eru teir nógvir) glógva ikki av slíkum tjodskaparligum listar- verkum. Teir eru gráir og ger- andisligir. Ein kann taka fram Løgtings- húsið. Ein keðiligur og fantasi- leysur skrokkur bæði innan og uttan. Sjálvandi skuldu vit fing- ið eitl Tinghús, sum kundi ver- Hví | ið arkitektoniskt prýði, ikki ein Nr. 10 herming eftir útlendskum bygg- ingarhátti, sum allur nýggir bygningar eru (sum t.d. kirkj- urnar), men við føroyskum sniði hóskandi til landslag og fólksins sál. Og innan kundu føroyskir listarmenn verið settir at prýða húsið. Ikki fyriskrivað teim- um nakað, men latið teir rátt Nýtt sjålvir sín inspi- skapandi sjálvar. rationshug og síni ævni. Vit hava nógv tilfar. Til- far úr søgu, søgnum, fólkalívi og starvslivi. Og vit hava listar- menn vid dramatiskum gåvum, fantasi og eggjandi litsansi, sum ivaleyst eru førir at greiða slíkt verk. Fóru fólksins menn at hugsa um slík stór mál og fingu tey framd, skulu teir líta á, at tað hevði nort í stórum um virdingina fyri stovnum og virðum landsins. er skattainntøkan í ár komin upp í 80 milliénur krónur? Javnaðarmenn hava sagt og siga: Landsins framburður og ríki- dømi liggur í framleiðsluni. Er framleiðslan stór við smá- um úlreiðslum (il útlandið, er fólksins livsevni góð. Er framleiðslan lítil, fólkið niður í armoð. Arbeiðið til øll á dettur sjógv og landi er tí ein lívsspurningur fyri ljóðina eins og fyri ein- staklingin. Javnaðarmenn settu ti allar kreftir inn uppá at fáa mestu framleiðslu í lag, fáa arbeiði fyri hvørja einastu hond. Fyri at kunna gera hetta máttu vit hava arbeiðsamboð. Flokkurin arbeiddi tí út full- figgjadan plún fyri, hvussu vit skuldu fúa hesi amboð, hvussu vil skuldu seta verk í lag. Grunnar vóru skaptir so sum flokkurin vildi. Men uppskotið um eina plúnøkonomiska nýtslu av okkara peningaavlopi við t.d. at keypa og byggja nulim- ans veiðifør eftir einum lands- pláni fall. Við hjálp av tingsins grunn- um, ið læntu uppá annan prio- ritet, komu fiskimenn at verða førir fyri at keypa øll tey skip, ið keypt eru, síðani kriggid helt uppat. Við at skipini ikki vórðu keypt eftir landspláni komu tey at verða bæði dýrari og verri enn tey annars høvdu verið. Men hóast so er, er tað lands- liga sæð mikið betri, at tey eru keypt, enn um eingi vóru keypt og Førovingar gingu arheiðs- leysir í dag. Hesi skip, øll tey nykomnu arbeidsambod hava gjørt tað moguligt, at at kalla hvor einasta hevur kunnað framleitt, at arbeidsfor hond komið framat at produsera, so vit fingu eina so stóra innløgu at meirvinnan til fólk og feløg at skatta av hev- ur verið størri enn allur flotin hevur kostað. Hesi amboð, ið eru komin við initiativi frá javnaðarflokk- inum, hava landsliga sæð gold- ið seg aftur í eitt ár. Hvor einasti Forovingur må ti taka undir vid javnadar- monnum, tå sagt verdur: Arbeiði fyri hvørju hond á sjogv og landi. Tá ið hetta móðin útihýst. Eingin fiskimaður ella arbeid- ari kann tí annað enn fylkjast hendir, er ar- við javnaðarmonnum. Skrivstovugenta, ið er køn í maskinskriving og hevur nakað av kunnleika til enskt mál, kann fáa pláss á skrivstovuni til I. ella 15. april. Telefonverkið. Tit fáa bestu málingina hjá okkum. M. P, Jacobsens málarabúð, Lastvognskoyring Anton Arge (y) Hussbrugv Tlf. 434