leygardagur 9. apríl 1949síða 2

9. apríl 1949 FØROYA SOSIAL-DEMOKRATUR Stort álop á hin føroyska barnaskúlan „14. septbr.“ sigur, at skúlin vanrøkir móðurmálið 31. mars hevði >14. septbr.« grein, har teir søgdu frá, at teir høvdu kannað examinsúrslitini í foroyskum og danskum máli hjá maskinmonnum og skipar- um bæði í Tórshavn og Klakks- vík, og sýndi kanningin, at tvær ferðir so væl dugdu teir danskt sum føroyskta. enda kanning við yvirliti yvir næming- arnar (tó ikki nøvn), og hvað- ani teir eru frå, er áhugaverd. Men hon er politiskt agitatións- tilfar, og tí ikki eftirfarandi. Menninir, sum skriva, eru heldur ikki skúlamenn, teir eru tal- menn og politiskir veiðimenn, og teir taka ikki við so nógv, sum eigur at verða umrøtt í slíkari kanning. Skúlaskipanin, sum er, ger vist ongan mismun við føroyskt mál sum lærugrein, og í flestu landsins skúlum man tímatalið í báðum málunum standa javnt. Men hóast tað, so munu lær- arar ásanna um teir so hava verið einalærarar og havt báðar lærugreinirnar at oftast duga børn betri at stavseta danskt enn føroyskt. Hetta er ikki av teimum grundum, at lærarin ger mismun og hevur gjørt sær meiri ómak við donskum enn føroyskum, men tað einfalda og kunniga, at donsk stavseting er lættari enn hin føroyska. Eing- in sigur hetta fyri at klikkja hina føroysku stavsetingina ella fyri at bera tað út millum manna, at føroyskt skriftmål er gjørt so | torført, at bert tey útvaldu kunna læra tað. um ivaleyst broytingar Jú, tað lærist mangur heldur, at kundu verið gjørdar, ið gjørdu lærdóm og nýtslu lættari — men longri tíð skal nýtast at læra at skriva rætt foroyskt enn danskt. At stavseta rætt á donskum kann verða lært uttan at duga stórvegis av mállæru. Barnið fær stavingarljóðini gjøgnum oyrað, og við teirri skriftmálsúttalu, sum Fóørovingar hava verið vandir við, er tað enn lættari. Danir siga sjálvir, at føroysk hørn duga hetur at enn donsk børn. stavseta Føroyskt mál hevur stóra mállæru við nógvum reglum og undantøkum, sum lærd skulu verða, um skriva skal verða heint, so um barnið rættiliga tíðliga fer at takast við mállæru, er tað langt ífrá full lært, tá ið FØRCYSK greonsápa er tann besta tað fer úr skúlanum 14 ára gamalt. Men upp í slíka kanning um kunnleikan hjá Føroyinginum í danskum og føroyskum máli, annað, sum telur vid. Hitt unga fólkið í Føroyum lesur, og lestur tess er mest danskur (øll vikubløðini), og tað fer altíð at hava stóra á- virkan á málbrúk og málkunn- leika. Einki festir stavseting meira enn lestur, og her er føroyskt mál illa fyri seg kom- ið, (Eisini kann vera spurt, hvussu væl ungdómurin leggur í at røkja móðurmálið. Skúlin kann geva honum kunnleika, men dámar honum betur at nýta hilt danska málið enn sítt føroyska móðurmál, so heldur hann ikki kunnleikan viðlíka, burtur av kemur men missir eisini honum. Okkara fólk hevur í mong ættarlið nýtt annað mál enn móðurmálið. Hetta hevur sett seg ógvuliga fast, og fólk í Før- eitast tjóð- leggja ikki ovum, sum vilja skaparliga vakt, stóri í føroyskt mál, men eru ógvuliga ansin um íkki at missa hin útflendska endan, sum hildin er í, burtur. — Men um nú øll hesi fyrivarni eru tikin við, so sýna progv- tølini, sum »14. septbr.« setur upp, so stóran mun millum kunnleikan í danskum og før- oyskum, at tað er so heilt 6- trúligt. Hann, id ansar eftir, må siga, at dugileikin í føroyskum er nógv framfarin, og um ung- dómur bert hevur gingið í barnaskúla, kann hann duga væl at skriva føroyskt. Áðrenn tí ein fer at játtaæ hesum, sum »14. septbr.« flytur fram, må hann spyrja, hvussu undir- vísingin hevur verið á maskin- skúlanum og skiparaskúlanum, og hvussif examian hevur verið hildin. Teir hava havt 5 mån- aðir og 3 tímar um vikuna. So um ein var vånaligur og hevði ánnan lærdóm at takast vid, mátti hann kunna vunnið sær rættiliga kunnleika í ávarandi lærugrein. Hvør hevur stóran verið lærari í foroyskum, og hvussu nógva mállæru hava næmingarnir fingið? BÓKHALD | Tilkvøldarbeiði søkist ein sum hevur kunnleika í | enskum máli og tíð til at taka sær av einum bóka- | | haldi. | Tlf. 503 ella 334 -Fyriseting hevur ivaleyst ver- ið til examiuna, og hvussu er hin danska fyrisetingin upplisin? Lesur tú og herðir á øll hjá- ljóðini við gamlari føroyskari úttalu, sum skiparar hava sagt, plægdu at verða gjørt, so er lætt at skriva rætt danskt! Føroyskir lærarar hava ofta verið fyri skotum viðvíkjandi foroyskum og danskum í skúl- anum. Danir og tey donskkæru her á landi løgdu teir undir at vanrøkja danskt. Tá gingu teir og skulvu fyri donskum amt- monnum og danskari skúlaum- sjón, sum kannaðu skúlarnar at vita hvussu 'til stóð við kunn- leikanum hjá børnunum í donskum. Skulu nú landsmenn, aðrir menn, fara og kasta teimum fyri at teir gera mismun við móðurmálinum og leggja meira dent á danskt enn føroyskt? Tí hóast henda atfinning sýnist at vera vend móti skúlastýri og skúlaskapi, so er hon verunliga eitt álop á lærarastattin . hin foroyska, sum sagdur verður at vera tjóðskaparliga kaldur og likasælur og lata vanrøking móðurmálsins um seg gaga. Men kemur hetta ovæntað? Hava ikki altíð oddamenn fyri hini politisku sjálvstýrisrørsluni havt hornið í síðuni á skúlan- um og lærarunum? Teir skulu hava verið sum landsins hús- Nr. 14 kallar: fingið okkurt at tøta og staðið á seiðabergi... Ríkfólks- ins skúlar, teir kundu so vera áraka hitt útlendska og havt allar fyrimunur! Tó, sannleikin er, at illa hevði verið vorðið við móðurmálinum, um ikki teir føroysku barna- skúlalærararnir høvdu fjálgað um tað og barst fyri rætti tess. Teir hava sitið einsamallir úti á fjarløgdum bygdum og møtt mótstøðu frá skúlavaldi og íkki minst frá foreldrum, tá ið teir skulu hava vunnið tí rúmd og sømdir innan skúlagátt. Jú, so sanniliga hevur barnaskúlin, so ússaligar sum hann er sagdur at vera, lagt »lunnar« undir móðarmálið og líkar so góðar sum teir, ið koma aftur av Flatlandum við hørðum ábreiðsl- um! — Hetta er ein so nærgingin ákara, at hesa ferð mátti Før- oya Lærarafelag tikið til orða — kravt t.d. eina skriftliga roynd í føroyskum og danskum í øll- um barnaskúlum í Føroyum. n. Maður ella kvinna sum dugir bókahald, kann fáa pláss beinan vegin — kunnleiki í ensknm gevur fyrimun ltf. 503 ella 334 Partafelagið telefon 259 og 133 ÍSUR | AGNSILD FRYSTIGODS HAVNAR FISKACENTRAL TRYGGINGARSAMBANDID FØRQOYAR Føroya Kríggstrygging.. telf. 372 Føroya Brunatrygging .. telf. 372 Føroya Sjóvátrygging... telf. 372 Føroya Vanlukkutrygging telf. 221 Vit tryggja : Bátar - skip - verur - hús - innbúgv - ferðagoðs bilar o.a. Føroyingar eiga at tryggja í landsins egnu trygging — ge