leygardagur 21. mai 1949síða 1

FRÆLSI Nr. 19 Lýsingarprísur fyri mm: 12 oyru á I. síðu, IO oyru å 3. og 4. síðu FØROYA FØROYA — SOSTALDEMOKRATUR JAVNAÐUR Leygardagin 21. mai 1949 Blaðið verður bílagt á posthúsinum, og kostar kr. 2,00 + porto um fjórðingsárið | BROÐURSKAPUR 23 árg. + POUL TITUS SAMUELSEN Mánanáttina tann 9.5. -49 doydi Poul Titus Samuelsen, lærari, uppi á sanatoriinum. Hann varð 59 ár. Við Poul uttan ov nógv sagt eilt hitt besta menn- iskja farið. Hann var ikki bara í vanlig- ari falan ein skikkiligur maður, sum eingin kann bera annað enn alt gott, men maður við heitum hjarta fyri teim veiku, sjúku og treingjandi. Hilt góða hevdi vald á honum. Av fullum huga stríddist hann fyri lí sanna og vakra. Hjá okkum hevur ikki gingið ærligari maður. Eing- in ivaðist í hansara til teir spurningar, hann hevði við at gera. Hann fjaldi seg ikki í uttanumtosi, men segði nátlúr- liga, djarvt, og tó altíð vælmein- andi hugsan og meining sína, tók støðu fyri ella ímóti, var ongatid himprandi — >lunkað- ur«. Hetta gjørdi hann so virðis- miklan og sunnan sum vin og meðmenniskja. Hann var ikki óvinur við nakran. Øll hansara hugsan, alt hansara lív yvir fyri øðrum andaði vælvild og stremb- aði ímóti at gera sínum með- menniskjum væl, fyrst og fremst andaliga væl. Hann var ein kristin maður, kristin til innastu rót og tæðr, og hansara aðalmál Titus er støðu og lív var eyðkent og merkt av einum brennandi ynski og vilja at fáa verða kristin við og góð menn- meðmenniskju síni at iskju. Poul Titus vil standa sum hin reina, kristna og menniskjaliga fyrimyndin, og vit sum høvdu ta lukku at kenna hann, vera hansara vinir, vit vilja minnast hann við tokk og djúpastu virð- ing. Í Havn, tann 11. 5. 1949. P, M. Dam. | Kinabardagin Kommunistar vinna støðugt fram í Kina. Nú eru teir komnir fram at hinum stóra hålvevro- peiska býnum Sjanghai, og iva- fellur hann skjótt. Tá ið verður skrivað, søgdu to leyst hetta stjórnarmenn, at teir høvdu slig ið Kommunistar aftur, og teir høvdu havt stór tap. Europearar rýma úr býnum. | SKRÁAPLAN »Dimmalætting« slær fast, at tað er av lí illa at seta fyritøk- stovn við lítlum peningi og láni. Um kunna vit fyri ein part samdir við tað, at øll eru á einum máli um, at tað er lættari at arbeida við eini fyritøku, sum eingi lán hevur, og tad er størri lánið er. ur á egin- slórum hetta verða tyngri og tyngri jú Men spurning- urin er kortini ikki svaraður. Tað er ómetuliga lætt al peika á, hvat id skeivt er: men eitt samfelag verður aldri upp- bygt av monnum, sum bara siga at hetta megu vit ikki gera og hatla megu vit heldur ikki, Vit eign heldur al kanna eftir, hvat ið gjørt skal verða. royna al Latum okkum fyribils fylgja ráðum »Dimmalætlingar« og siga at eingin fyritøka eigir at verða sett á stovn við lánum einans við egnum peningi. Hvat vildi tå hent? Vit vita at tá vildi einki hent í Føroyum uttan einans tað, sum øll rætt- ræðast hugsandi = menniskju verri enn landlarsólt og svarta- deyða nevnilign arbeiðslovysi og við arbeiðsloysinum fylgir deyði fyri tjóðina. Ég hugsi at flest øll geva mær rætt í at tað nettupp um at sera líkindini so lagalig ræður sum gjørlig fyri initiativrikum folkum at fáa lån, so stør lån, sum tørvur er á fyri at fáa sett fyritøkur á stovn. Hvørjar hesar fyritøkur skulu verða kann eg ikki í eini blað- grein nevna. Men latum okk- um siga flest møguligar fyri- tøkur bæði á landi og á sjógvi. Íslendingar = hava gjøgnum langar tíðir haft búnaðarskúla og eru nú í ferð vid at fáa eitl Teir teirra unglingar út bæði til lands skúlaskip búgva soleiðis og sjós og leir veita so lagalig lán, at øll initiativmikil fólk kunna koma í arbeið. Ídnaður bæði á ein og annan hátt blóm- ar í Íslandi. Ikki av tí at egin- peningurin hjá slovnarunum er so ómetuliga stórur, men meira av ti, at lánimøguleikarnir eru góðir. Tann skráplanurin, id vit eru ikki tann, at men skrá- eingin komnir inn å er stór lán eru veitt, planurin er tann, al plánur er í nøkrum her á landi. Samfelag okkara er alt samalt á einum privatkapitalistiskum skráplani og hesum sleppa vit ikki av aftur soleingi sum sam- bandsflokkurin saman við fólka- flokkinum hevur tann helmingin av tingmonnunum. størra Vit hava nú verið í eini gull- tið. Um hon er at enda, veit eg ikki. Men seinast, tá ið eg kendi til viðurskiftini á Føroya Logtingi og harvið landsins figgjarst6du, var støðan tann, at Førovingar kundu lættliga gold- ið kontant allar teir trolarar, sum til landið ern komnir. Men tað varð ikki gjørt. Tó er eydn- an okkum so tann útlendska skuldin ikki er størri enn at tað er gjørligt at hana, og tað mikið góð, at gjalda eigir al verða gjørt. Innlendis skuld gerst altíð okkurt við. Henni viðvíkjandi kann Løgtingið við- taka eina lóg um tvungið mor- atorium og um neyðugt rentu- ; fritt lån og g so framvegis. Tann skråplanin, sum Dimmia- lætling og onnur ríkmannabløð einki skriva um, koma vit nokk av og a aftur til; ti tað er tann stóri skráplanurin, sum førir við sær, at menn, sum liggja úti á havinum og váða lívið umframt, at teir slíta av yvirarbeiði við næstan ong- heilsuna um svøvni, våtir samdøgrið i- kring missa tann pening teir soleiðis hava vunnið, og summ- ir missa eisini pening, sum teir royndu at spara sær saman í bardagaárunum meðan vandin var stórur, sum ofta er umtalað. Henda skráplanin megu vit tala og skriva um og kanna eftir, hvat id hervid er at gera fyri at bjarga fiskimonnum tann pen- ing, teir so tungliga hava vunnið. Hvat høpi er ti i, at prival- kapitalistiskir bankar keypa trol- arar við tvangsaukation fyri fåtækir fiski- menn missa hvørja krónu, sum teir hava váðað lívið fyri? Vilja Løgtingsmenn, Landstyrismenn, Løgmaður og spottprís, meðan okkara so framvegis einki gera fyri at hjálpa í hesum føri? Her má nakað gerast, og ti hevði eill rætta við- komandi verðið kærtkomið. F. H. Danbjørs svar frå Ein tøkk og ein bøn um at fara víðari ta socialu leiðina Tað var mær av sonnum ein stór gleði, tá ið eg á sinni sá, at eitt av punktunum í ti ar- heiðsyvireinskomst, sum okkara flokkur á tingi gjørdi við sam- handsmenn og gamla sjálvstýris- menn, tå id okkara fyrsta lands- stýri og okkara fyrsti høgtæraði løgmaður skuldu veljast var, at flokkarnir skuldu av allari megi arbeiða fyri, at tann sociala for- sorgin í Føroyum skuldi verða líka góð sum niðri í Danmark. Ti øll menniskju, sum kendu til, hvussu illa forsyrgd tey gomlu, innvalidar og onnur treingjandi vóru, og sum høvdu sitt menniskjahjarta í ordan, måttu so innarliga harmast yvir, so lágt vit í Føroyum stóðu so- cialt samanmett við okkara brøðrafólk í Norðanlondum og aðrastaðni, har ið teir stýrandi hava sett eina æru í at fáa igjognumført eina landaskipan, ið vísti, at humanitetur og menniskjakærleiki lógu teimum á hjarta. Longu so skjótt aftaná hesa arbeidsyvireinskomst hava vit fingið ført út í lívið eina ellis- rentulóg og eina invalidurentu- lóg eins og eina góða bøtan av barnaforsorgini, alt ájavnt við hvat ið er ígjøgnumført niðri í Danmark, sum hevur verið prísað um allan tann víða heim fyri síni góðu socialu forhold. Hetta er eitt bragd, eitt ordi- ligt roysnisverk, sum eg og allir socialthugsandi = menn mugu takka fyri. Tey gomlu og invalidarnir eins og ley treingjandi børnini verða nú at fáa tað fleiri ferðir so rúmligt og gott sum undan 1. april i ár, lá id tann nýggja ordningin kom í kraft. Vit gleða okkum til, at meiri skal koma aftaná hetta, at okk- ara løgting, sum nú hevur fing- ið lóggávuvald, fer undir at fáa eina nýggja sjúkrakassaordning, hvareftir vit sum í Englandi, har ið socialistarnir ráða, kunnu aðra har- fáa hospitals- og alla sjúkrabehandling undir røkjan av tonnum. England er heilt og fullt broytt socialt undir socialistaregering- ini. Tenn, brillur, medisin, hospitalsbehandling, hjálp til heimid, tá ið konan er sjúk ella gratis,