leygardagur 25. februar 1950síða 1

PA FRÆLSI | Nr. 8 | | Lýsingarprísur fyri mm: 12 oyru á 1. síðu, 10 oyru á 3. og 4. síðu FØROYA JAVNAÐUR | Leygardag 25. februar 1950 | Blaðið verður bílagt á posthúsinum, og | kostar kr. 2,50 + porto um fjórðingsárið SOSIALDEMOKRATUR BROÐURSKAPUR | 24 árg. PARLAMENTSVALIÐ | BRETLANDI Stóra afturgongd fekk arbeiðaraflokkurin við valið hósdagin; men hóast ikki øll válúrslitini fyriliggja enn, kann tað sigast við vissu, at arbeiðaraflokkurin fær reinan meirluta og kemur at mynda stjórn. Tá blaðið fór til prentingar, hevði arbeiðaraflokkurin fingið 313 tingmenn, teir konservativu 289, liberali flokkurin 7, og ein var valdur uttanflokks, styðjaður av øllum flokkum. Í gjár vórðu valúrslitinum út- varpað yvir ensku radiustøð- irnar, og mangan sá út til, at arbeidaraflokkurin fór at verða við undirlutan — soleiðis kann t. d. verða nevnt, at um 16-tidina í gjár hevði flokkurin einans 2 tingmenn meira enn hinir flokkarnir tilsamans; men kl. 19 var støðan hendan: ar- beiðaraflokkurin 311 tingmenn, konservativi 'flokkurin 282, hin liberali flokkurin 7 og 1 uttan- veltadur var valdur. Tey seinastu úrslitini frå val- inum fáast ikki fyrr enn mána- dagin — harimillum frá Hett- landi og Orknoyum -- men hóast afturgongdina er einki at ivast í, at arbeiðaraflokkurin hevur reinan meirluta og at hann einsamallur vil koma at mynda stjórn. Tað var eitt øgiligt framlop, enski arbeidaruflokkurin gjørdi við parlamentsvalid fyri 5 árum síðani -— frá at vera í minni- luta vunnu leir so avgjørdan meirluta, at slíkt neyvan man hava makan nakrastaðni. Flokk- urin fekk 393 tingmenn av 635, og stemmutal teirra lá upp móli 12 milliónum. Konserva- tivir fingu 213 tingmenn við um 10 milliónum slemmum. Teir liberalu fingu bert 12 lingmenn og 2!/, milliónir st. Kommu- nislarnir fingu bert 2 tingmenn og 15 ultanveltaðir vórðu valdir. Ein so stórur meirluti í ting- mannatali meðan stemmutalid ikki svarar til tað, stavar frá P. M. Dam fór við Tjaldur til Keypmanna- havnar, har hann skal møta á ríkisdegnum. Hin fólkatingsmað- urin, Th. Petersen, fór nakað síðani til Tyrol at vinna sær heilsubót, so ikki er got at vita, nær hann man fara at meta á danska ríkisdegi. Tillgren, prestur, talar í losjusalinum í morgin kl. 18. Sí dag. lýsing í blaðnum Í teirri órættvísu valskipan, ong- lendingar hava; hon loyvir ikki val av eykamonnum; og kann ti ein flokkur væl fáa meirluta í tingmannatali men minniluta í stemmum. Eingin væntaði, at tað stóra framlopið, = arbeiðaraflokkurin gjørdi í 1945, kundi halda; men at afturgongdin skuldi verða so stór, høvdu heldur ikki allir roknað við, tó at hin konser- valiva pressan um allan heimin hevur spått sigur fyri konserva- tiva flokkin. Heldur ikki kann annað sigast, enn at teir kon- servativu í Onglandi hava dýkt væl á og úlnyttað øll hesi 5 árini til harðar atløgur at ar- beiðarastjórnini. Og leir hava góð amboð í hondum sínum — meginparturin av teim ensku bløðunum er í hondunum á teim konservativu, og pening hava teir ikki spart. Tað tykist at vera í Onglandi, sum so mangar aðrar staðir, at arbeiðarafjøldin hevur so lætt við at venda sær frá sínum egnu og seta sínar mótstoðumenn at umboða seg í landsins stjórn. Síðsta vit frættu frá valinum, vóru urslitini frá 15 valdømum ikki komin; men tá hevði ar- beiðaraflokkurin fingið 16 ting- menn meira enn hinir flokk- arnir tilsamans, og hevur sostatt, hvussu enn fer, reinan meir- luta. Stemmultølini eru hesi: ar- beiðaraflokkurin 13 milj., kon- servativir 12 milj., liberalir 2,5 milj. og kommunistar 100.000. Forskotsrindan skipsfiskimanna »Dimmalætting« fyri 18. febr. hevur heilar tvær greinir um forskolsrindan til skipsfiskimenn. »Dimma.« hevur ongantíð gingið av vegnum fyri meira ella minni hålvum sannleikum til frama fyri sambandsins politisku agitasjón — og eina minst í hesum máli. Men annað kundi væl eingin vænta; lí so turrgeld fyri konstruktiv uppskot hevur neyvan nøkur fiskivinn- unevnd verið, sum henda sein- asta undir sambandsins for- mannssæti. PENINGUR TIL ALMENNA BYGGING Tingakrossur greiður frå, at í fíggjarlógini vóru uppskot til hesa játtan til bygging: 1. Bygging av nýggjum løgtingshusi 100.000 (300.000 vóru frammanundan) 2. Byggjan av nýggjum sjúkrahúsi 500.000 (501.920 véru frammanundan) 3. Byggjan av nýggjum búnaðarskúla 50.000 (160,000 vóru frammanundan) 4. Byggjan av nýggjum sfudentaskúla 50.000 (600.000 vóru frammanundan) 5. Byggjan 6. 1 7. Byggjan av varðhaldshúsi av húsi til fornminni.................... (35.000 vóru framanundan) Byggjan av hotellum og ferðamannabúðum ....... (100.000 vóru framanundan) 35.000 100.000 50.000 Tilsams Kr. 885.000 Men samtykt varð bara at jåtta 300.000. Og spurt verður í blaðnum, hvat ið 300.000 kunnu røkka til t. d. landssjúkrahús, sum er met til at kosta 7—8 milliónnr, um hugsað verður um helvtarbyti millum stat og løgting. rætt. Men Hetta er altsamalt blaðið gloymir bara at siga fólki, at uppskotið um játtaninar uppá tilsåmans 885900 kr. var frá javnaðarmonnum, og at javnaðarmenn høvdu seriig uppskot til rindan av hesum peningi, uppskot, sum ikki tóku penlngin frå tí minna manninum. Skuldi »Dimma.« í hesum føri sagt sannleikan, sum hann er, so måtti hon avdúka tann verunleika, at álit og lógarupp- skot í tingmålinum »Forskols- rindan skipsfiskimanna« varð fyrilagt fiskivinnuneyndini — av javnaðarmonnum — so greilt og heilskapað, at broyting íkki- var neyðug. Hetta var sjálvandi ovnógv fyri teir initiativriku sambands- oddamenninar. Skam í tað, at teir heldur ikki hesa ferðina kundu ganga uttanum, og so åttu teir heldur ikki idéina aftur at fylgja javnaðarmonnum blint eins og i málinum um lønjav..ingar- grunnin — nei, »den gaar ikkic. Sambandið mátti sela sitt fingra- merki á og leggja niður sínar genialu tankar í álit og uppskot — og >Dimma,< setti í gongd eitt fyrigyklað strid um keis- arans skegg — orðsveimari. sum tó sjálvandi ikki var ment at broyta nakað sum helst. Málið kom ígjøgnum, uttan at tað eydnaðist »Dimmu.« at myrka- leggja tað. Rætt so, yDimma.< —- »Delle vidlgaaende og for skibsfiskerne betydningsfulde lovforslag — —« er ikki sambandinum fyri at takka, sjålvt um tit nú vilja »forvrænge sandheden« í so máta, attit vilja avmynda skips- fiskimenn so hålvfjåkutar, at teir nú skulu trúgva, at teirra viðbøtur frá lønjavningargrunn- inum eru av »understottelses- mæssig karakter«. Fiskimenn vita væl, at teir sjålvir gjalda og upprætthalda lønjavningar- grunnin, og eru teir so statt greiðir yvir, at her aldri kann verða talan um »understøttelse«. »Dimma.« ger kanska so væl í næstu oddagrein síni at siga fiskimonnum frá, hvussu eitt tryggingarfelag yvirhøvur virkar; tað vil óivað hjalpa fiskimonnum til eisini at fata, hvussu løn- javningargrunnurin virkar. — Og al hesin sami stovnur frálíka væl kann átaka sær at greiða forskotsrindan til fiskimenn — uttan at tað verður neyðugt at sela á stovn eitt nytt kontor. Fiskimenn vilja helst verða friir fyri fleiri kontor í hesi tíðini. »ld4« í rættinum Týsdagin var blaðstjóri 14. Septembers í rættinum, stevndur av felagnum Borealis fyri at sagt óflíggjalig orð um hetta felag og Brockie. Blaðstjórin legði skrivliga verjurøðu sína fyri rættin. Henda røda er prent- að í »14«. Í hesi røðu síni tekur blaðsljórin uppaftur tey orð, hann er steyndur fyri, øll uttan eitt, ið hann vil taka aftur, um tað verður kravt. Hetta orð er fyrr dømt sum injuriir, so tað er hann greiður yvir, slepst ikki uttanum. Blaðstjórin var siga á donskum, hvat týdning hann var stevndur fyri; men hann svaradi, at honum kunn- ugt var føroyskt vidurkent sum rættarmål. Løgið má tað tykjast, at ein slíkt loysunarhetja sum sakførari blaðstjórans, D. P. Danielsen, fyrrverandi blaðstjóri >14. Sept.« stendur í rættinum og talar dansk mál. Hann tykist at taka undir við skaldinum, ið á sinni kvað: »Danskt má tað vera, so hoyrist ein røða, føroyska málið ei sømir seg her. « bidin um at