mánadagur 16. februar 1953síða 2

16. februar 1953 FØROYA SOSIAL-DEMOKRATUR TAÐ KÓKAR UNDIR LOKI Felagið VARÐIN Í hesari skaldsøgu verður sagt frá eini lítlari bygd og menniskjunum har. Martin Joensen er skald, hugsandi maður og menniskja-lýsari. Hansara menniskjur kennast sum livandi ver- uleiki. Tey standa við báðum fótum á jørðini og eru hvørki einglar, devl- ar ella fantasi-verur. Tey eru vanlig fólk, ið hava í sær bæði gott og ilt, ið verður lýst so, at tú trýrt tí. Góð og ill menniskjur eru ikki hvørt sær, sum so mangan er vanligt í virðis- lítlum skaldsøgum. Men sjálvandi eru her dámlig menniskjur. ið lesarin fær tokka til. og illmenni ímillum. Men tað = avgerandi í Martin Joensens menniskjalýsing er hetta. at tey eru víst innan ífrá . Vit læra hesi vanligu cerandismenniskjuni at kenna og fáa at síggja. at teirra sálarlív er ikki so >hvønndagsligt< kortini. Vit síggja sterkan tvidrått í sinnunum og Vil sigeja eirnd rembast í teimum. Tað kókar undir loki. bókum teimum illu Í meira hissini gongur vanliga menniskj- unum illa tilsidst, meðan tey góðu umsíðir vinna eydnu og heiður. So lætt er spælið ikki hjá Martin Joen- sen. Til tess er hansara mannakunn- leiki ov dyggur og hansara reiðilig- heit ov stór. Gott og ilt er fyri hon- um livandi veruleiki ikki >roman- snildir«. Tí verða hansara persónar ikki grunnir, men fjølbroyttir á ein 1ått, ið ger teir áhugaverdar fyri ti esara, ið hevur ans fyri sálarlívi. Hesin lesarin er álspentur um, wussu tað fer at gangast Símuni og Sáru í teirra giftarmáli. Sára er ein teit og góðhjartað kvinna, men hev- ur lyndi til at luta sin kærleika mill. um fleiri menn. Og tad er heldur eingin halgimadur, hon er gift vid. Simun droymir mangan um gentuna, hann hevði áður, ið narraði hann, men sum hann aldri rættiliga kundi sloyma. Vit ána, at tað er alsamt hon, hann elskar, meðan Sára kemur aft- aná. Fyri bæði hesi hjúnini geldur tað. at hjånarbandid er einki hiss- ini ting, men eitt problem. Og soleiðis hava næstan allir per- sónar, M. J. at stríðast við. Har er komna. sveimandi bygda-talentið vísir okkum, problemir Hallbjørn. tað niðurfyri- ein fieurur, ið vit kenna frá øðrum føroyskum skaldsøgum. t. d. frá H. M. Eidesgárds Hill verkið maðurin. ið fer niðurfyri í teimum ævinliga gongu- har hesin ungi. evnaríki trongu umstøðum. er høvuðspersón- urin. Her er víðari letingin og ólukk- udýrið Osvaldur, sum legst á kon- una hjá vinmanni sínum. meðan hansara egna kona verður missiónsk Uppaftur er tann samvit- og »frelst skuleysi handilsmaðurin Gunnar, ið fær tvey børn við gentu sínari, sum hann vil ikki giftast við, men hevur í kvittanum at rýma frá — eitt skarn, stórorðaður skrøggari, lítið umhildin í bygdini, men sum tað kortini eydn- ast fyri at fáa tamarhald á góðtrún- um sálum. Og so er tað hesin >um- vendi« Páll Ólason, ið fer undir handilsskap og reiðaravirki. Ein sekstan ára gomul dóttir hansara kem- ur til falls við einum ungum óvætti, sum svíkir hana. men Sára tekur sær av henni. Hvussu fer tað nú at gangast hes- um menniskjunum, illum og góðum? hugsar lesarin. Her er nóg mikið av »konfliktum« til fleiri skaldsøgur. Ja hvussu gongst tað teimum? Rithøvundurin. gevur ikki svar í hesi bókini, Hann letur tað ikki koma heilt til avgerðir. men mest- rættiligt sum bert lýsir á persónarnar, letur teir mangan brattan fara, og fær teir gjøgnum »innantanna monologir« at siga ting um seg sjálvan, so vit við hvørt síggja langt niður í sálarlívs- ins dýpi. Men so hendir ikki meir. Dýpið lokast aftur fyri okkum, og gerandislívið er sum áður. Martin Joensen skrivar ein kláran, sáttligan stíl. Málið er fyndugt og myndirnar týðuligar. Náttúrulýsing- arnar eru fáar, men nógv sigandi. Tað er ein egin ófrættaluft yvir hesum hvønndags-frásøgnunum. Ein væntar, at eitthvørt øðiligt skal henda. Tað dregur saman bæði til morð og sjálv- morð. Men tær avgerandi hendingar- nar koma ikki. yTað lýsir á landi« er framhald av M Is bók »Fiskimenn«, og má iva- leyst fatast sum middeildin i einari kanska her verður talan um fleiri bøkur — ein stór skaldsøga, har træðrirnir um- síðir í síðstu bók savnast í eina heild. >Tað lýsir —« kann ógvuliga væl lesast sum ein heild fyri seg. Men í stórari »trilogi««, ella sinni lesarans verður standandi ein spyrjandi undran. Tá ið endað er, hevur ein lært ein riðil av áhugaverd- um persónum nærri at kenna, men ein veit ikki stórvegis meir um teirra lagnu, enn tá ið bókin byrjaði. Vit stunda alsamt eftir at frætta meir. Okkum leingist eftir at síggja hesi livandi menniskjuni endurloyst gjøgnum avklárandi hendingar. William Heinesen. Eru 14. sept. og loysingarmenn bangnir fyri, at hin føroyski arbeiðarin fær upplýsing, menning og stuðul 14. sept. veit fullvæl, hvør id er skrivari í Føroya Arbeiðarafelag og nýtir tí ikki at skuldseta meg ella ann- an felagsins vegna at standa í bræva- skifti við >De samvirkende Fagfor- bund<. Men teir eru Oivad hamir yvir, at teirra politiski partafelagi er loyalur í arbeiði sínum og ikki gongur teim- um til handar við at sabotera málið, tí tveita teir við deyðføddum fostr- um. Verðið tí varnir, arbeiðarar. Lesið 14. september — og tit síggja. hvussu teir í øði avklæða spjaðingar- beinaræ sítt fyri at fáa klovning okk- ara millum, við teirri ætlan at for- koma samvirkinum bjarging ar- beiðarans. Teir vilja skapa gamlar dagar — ta tíðina, tá ið arbeiðarin var mest splittaður, tá ið hann bar hitt størsta okið og knógvaði undir tí av neyð. Sum ein loysingarmaður segði: Aftur í fríbóndatíðina — tá trúfastur al- tíð var maður, vildi ei bróta sítt orð men nú hevur tað, teir rópa upp- ýsingur. forkomið nógv av tí friðar- liga føroyska andanum. Einki stríð var fyri frígering ar- yeiðaranna. fyrr enn Tvøroyramenn ingu arbeiðarafelagið. og einki á tingi. fyrr enn Javnadarmenn komu ar. Nú skulu allir teir. ið våga sær at royna samvirki úteftir, metast fyri andasvikjarar og brotsmenn móti foroysku arbeiðarafjøldini. Latið arbeiðarar arbeiða og fiskar- ar fiska. hvar teir á knøttinum enn eru, tað skilja teir. Allar royndir at bryggja nationalismu og loysing. ti- líkt ið ikki kann hjálpa arbeiðarun- um fyri eitt tvey-oyra, vil einans skapa klandur og føra arbeiðarafjøld- ina í eitt óføri, har allar lívsvónir bráddliga vilja slókna. Men hetta er vilji teirra ovurna- tionalu. Arbeiðarar, kammiratar, til at felagsskapurin hevur ment okk- minnist um til teir samfelagsborgarar, ið vit nú eru — fríir, myndugir menn, sum hava rætt at gera seg galdandi við landsins borðhald. Henda fjøld av ar- beiðarum á bygd og í bý vil av øll- um alvi verja heim og yrkiskor síni. Arbeiðarafeløgini eru framherjar okk- ara, og landsfelagið Føroya Arbeið- arafelag stendur á odda í hesi fylk- ingini. Gjøgnum henda felagsskapin vilja vit halda á móti frekastu brotasjógv- um og fram móti ljósari tíðum. Harðar og trongar tíðir hava vit strevast í gjøgnum. Ósemja um mið og mál hevur seinkað framgongdini. Men hóast alt, hóast ótol og ójavnar hugsanir, sum fingrarnir á hondini, hevur tað gingið framá. Nú vilja vit vera sum hin knýtti nevin og verja fremsta áhugamál okkara: Hevjan a arbeiðarafjøldini og til tess eru vil til reiðar at ganga ta leiðina, sum skjótast og best fremur hetta. Í slíkari fylking verða vit betur mentir til framtíðarstríðið og nógv vi! verða vunnið arbeiðarafjøldini til frama. Nr. 6 Af Af AA — 14. sept. vildi dálka meg, men teir dálka seg sjálvar við slíkum ósonnum skuldsetingum. Hvat M. Tórsheim og eg hava gjørt innan felagsskapin kann altíð koma fram í ljósið — og úrslitaleyst er tað ikki. Tann av stjórnini, ið hevur borið 14. sept. boð um, at vit á stjórnar- fundi 6. febr. í år hava viðgjørt av- tøku av F. A. sum landsfelag við inn- liming í danskt landsfelag, fer lættliga um sannleikan, men tað er kanska nakað, sum 14. sept. smíðar sjálvur, fyri at halda spjaðingareldin við líka. Ein og hvør arbeiðari má gera sær greitt, hvat D.s.F. er, fyri á tann hátt at yvirbevísa seg um avtøkulygnina hjá loysingarmonnum. Meginfelagið De samvirkende Fagforbund hevur sum limir 71 landsfeløg, ið aftur hava 3468 arbeiðarafeløg til limir. Føroya arbeiðarafelag er eitt landsfelag við 36 undirfeløgum. Hvat viðvíkir støðu F. A. við eini innliman, so er hartil at siga, at hon aldeilis ikki á nakran hátt vil verða broytt. F.A. kemur í eitt samvirki, sum er ein ógvuliga avgerðandi maktfaktor í samfelaginum. D.s.F. er skipað soleiðis, at tað verð ur lagdur dentur á, at øll tey feløgini. ið har eru limir, hava fullan og óskerd an rætt til at skipa síni egnu landsfe- lagsviðurskifti. Meginfelagið er til hjálp og stuðul í slíkum førum, har tað einstaka felagið ikki orkar at loysa uppgávuna einsamalt. Hartil hevur hvør limur í meginfelagnum, uttan mun til stødd ella limatal, fullan rætt til óheft at gera sáttmálar hóskandi til egnu viðurskifti og til tess at njóta allan stuðul frá D. s. F. fyri at verja serstøku áhugamál síni. Spurningurin um innliman ella ikki, er tí verunliga í minsta týdningi ein spurningur um lågargreinir, men fyrst og fremst um hin føroyski ar- beidarin skilur at útnytta samvirkis- hugsanina åt i æsir, og um teir fult og heilt kenna seg solidariskar til øksl móti øksl at taka upp stríðið fyri fel- ags áhugamálum. Hetta og einki ann- að er spurningurin, ið 14. september avleiðir alt tað ringasta burtur úr. Tað. sum kann gerast i dag, eigur at bíða til í morgin. Vit tola tað ikki, og arbeiðarafjøldin kann ikki bíða ein einasta dag longur enn neyðugt er fyri at gera sín rætt galdandi í samfelaginum og til at fullfíggja og bøta um landsfelagið. Á komandi aðalfundi í F. A. vilja vit rætta hvørjum øðrum eina bróður- hond og savnast sum brøður hesar arbeiðsríku dagar fyri at menna og grundfesta = solidaritetin, til tess at standa betri búgvnir til framtíðarar- beiðið. Teir tåsundtals arbeidarar, ið hava sent okkum, vilja vænta, at vit gera eitt arbeiði til gleði og framburð fyri heimini, og at vit binda øll tey bond, ið kunnu heyja og stuðla arbeiðara- fjøldina, so hon av sonnum kann fáa Framh. á 4. síðu