leygardagur 23. januar 1954síða 3

23. januar 1954 FØROYA SOSIAL-DEMOKRATUR Nr. 4 Føroya SOSIAL-DEMOKRATUR Blaðstjóri VILLI SØRENSEN telf. 2172 Postbox 76 Prent: A. ØSTER [| [— ——[———[—|— Fólkatings- menninir Í samband við setan av landskúla- konsulenti legði Rikard Long eisini uppskot á ting um, at teir lærarar ið gerast fólkatingsmenn skulu gjalda 1/3 av læraraløn síni til vikar. Tað, ið vikarurin kostar útyvir hesa peninga- hædd skal danski státurin rinda. Tað er landsstýrið og tá fyrst og fremst fólkaflokksmenn, ið sett hava fram uppskotini um avtøku av ítróttaráð- gevaranum, setan av landskúlakonsu- lenti — og har uppi í uppskotið um, at føroyskir fólkatingsmenn skulu hava somu rættindi og somu lønarkor sum danskir fólkatingsmenn. Danski stat- urin rindar hvørt einasta oyra, ið fólka tingsmenninir kosta. Nú ger Dagblaðið øgilig álop á hetta uppskot. ið partamaður teirra Ríkard Long hevur lagt fyri tingið. Men hin djúpa orsøkin til skriving Dagblaðsins er sjálvandi einans tann, at ein maðurin, ið kemur undur hesa »ajourføringina«, ið sum sagt ikki kostar samfelaginum eitt einasta oyra, er P. M. Dam. Hví drekka folk? Hvat er alkoholisma? , Heimsheilsusamskipanin = kunngerð nú frágreiðingina frá tjakinum á Keypmannahavnar fundinum í 1951. Hví drekka fólk? Hvussu verður ein vanadrankari? Hvørji verða alkoholist Er alkoholisma ein brotsgerð ella ein sjúka? Ber tað til at vinna á alkoholis- muni? Hesar spurningar og nógvar aðrar hevur S. Tar Heims-heilsusamskipan roynt at svarað. Fundur varð hildin í Keypmannahavn í 1951. Serfrøðingar í alkohol- og alkoholisspurningum allastaðni úr Europu komu saman undir vertskapi WITO's. Tilfarið, ið kom fram á fundinum, er eftirkannað og sent út sum frágreiðing, id kann kanningum. Í dag veit ein, at drankarar ikki uttan víðari kunnu metast sum ódygdar- menniskjur. Ein lítur at teimum sum sjúk menniskjur, og tað krevjast aðrar fyribyrgingar enn tær, ið ofta verða nýttar: ikki politi og fongsul, men læknahjálp. sjúkrahúsupphald, medisin psykoterapi og endursosialisering. Neyðugast av øllum er tað fyribyrgj- andi arbeiðið. Eitt sindur um drykkjuskap. Y msastadn; sigur frágreiðingin, eru drykkjuvanar eitt takksamt tjakevni, ið lættliga tekur upp kappingina við þolitikk og veður og vind. Hvørji góð ráð geva fólk hvørjum øðrum? Jú, nøkur siga t. d.: Ver bert livligur, so merkir tú einki. Tá ein dansar, tolir ein rúgvuna av whisky. Læknarnir og fysiologarnir siga, at hetta er eitt undantak. Um hann, ið dansar, kennir seg minni rúsaðan enn vinirnir, ið verða sitandi, so er tað ikki tí hann »dansar tað av sær«. So er tað bert tí, at hann ikki hevur stundir at drekka so nógv sum hinir. Royndir vísa, at alkoholid ikki brennur skjótari av øktum vøddaarbeiði. Likamid letur bert eitt lítið sindur av alkohol frá sær beinleiðis, t. d. við andadráttinum. At byrja við fer alkoholbrenningin einans fram í livrini, ikki í vøddunum. Ikki fyrr enn livurin er liðug við sítt ar- beidi, er ein komin útum brennivins- ins ávirkan stutt sagt. Bularevnini eru av avgerandi týd- ningi fyri hvat ein tolir av alkohol: ein stórur tjúkkur maður tolir betur nøkur gløs enn lítil og klænur. Eitur- virkan alkoholsins minkar sjálvandi eisini, um ein blandar eitt sindur av ratni uppí. Seks smáir whisky-soda vilja ikki kunna gera so nógy um seg sum seks småir, men sterkir whisky- snapsir. Tá ið alkoholið virkar sterkari niður á fastandi hjarta, enn tá ein elur samstundis, er tað ti, at fóður seinkar alkoholupptøkuni í líkamið. Hví drekka fólk? Hví drekka fólk? spyr frágreiðingin og svarar: Ívaleyst ofta fyri at njóta alkoholsins doyvandi ávirkan á bæði sålarlig og likamlig brek, tess lutvísa skerjan av nervaarbeiðinum og øðrum. Ein heldur seg vera mentan at gera alt, tá ein er ávirkaður av rúsdrekka, ein fær avlop av megi, rýmir frá ger- andisdegi sínum og sínum sorgum og sveimar eina løtu í einum hugflogs- heimi. Men tað eru ikki øll, ið drekka av hesum orsøkum, og serfrøðingar royna í dag at fáa greitt, hvat tað er, ið skilir tann mannin, ið eftir øllum at døma einaferð vil gerast alkoholistur, frá honum, ið ansar sær í sínari rúsdrekka- nýtslu, Er tað serlig sløg av fólki, ið gerast alkoholistar? Serfrøðingar halda seg hava funnið tekin, ið hella tann vegin, men eru ikki komin til nakað endaligt úrslit í hesum spurn- ingi. Tílík eru fólk við sjónskum minnilutakenslum, við tørvandi máta- haldsevnum. Onnur eru tílík. ið hjálpt av alkohol royna at vinna á sínum truplu = sinnisrørslum og persånligu trongdum. Aftur ímóti hesum báðum sløgum er verlskapsmaðurin, hvørs »g6dalagbarometur« sum oftast er hægri enn hjá vanligum menniskjum. Hann byrjar at drekka av berum verts- skapskæti og so kemur dagurin, lá einki mark er fyri honum. Royndir við kettum. Samhand psykisku trongdunar við ómátahildnan drykkjuskap'eru prógvað við reyndum við kettum. WHO-frá- greiðingin sigur frá, at nakrar kettur skuldu royna at finna teirra føði á torføran hátt. Síðani vóru tær gjørdar bangafullar, hvat orsakaði, at tær høvdu ilt við at greiða royndina við at finna fram at føðini. Tað gekk tó frægari, tá ið tær høvdu fingið eitt sindur av alkohol. Seinni skuldu tær velja ímillum reina mjólk og mjólk við alkohol í. 10 av 16 >neurotiskum< kettum vildu heldur hava mjólkina við alkoholinum í og lærdu skjótt at finna hana. Tá ið ketturnar aftur høvdu vunnið á »neurosuni«, fóru tær at drekka tað reinu mjólkina. Tá drykkjuskapurin gerst ovurstórur Frá alkoholismunar ymisku orsøkum — fysisku, psykisku, sosialu o. s. fr. kemur tydiliga fram hetta sermerki: hvat enn kann hava leitt drankaran å byrjunarleidina, so er tad sjålvur drykkjuskapurin, sum so vid og vid fær hann at økja um drykkjuskapin åt um tad mark, hann tolir »Timbur- menninir«, trupulleikarnir i heiminum og á arbeidsplåssinum, glósurnar frå vinmonnunum o. s. fr. fáa hann at drekka enn meir, tå hevur alkohol- trongd hansara náað ti sjúkliga. — Teir ymisku spurningarnir í sam- band við alkolismuna koma til við- gerðar á alheimsfundi millum ser- frøðingar í Hollandi í mars-apríl í ár. — Kommunuskúlin í Havn. Arbeiðið at gera nýggja kommunu- útboðið. skúlan lidnan verður nú Kjallarahæddin er liðug. Hetta arbeið- ið kostaði 280.000 kr. Lidugur kemur skúlin at kosta 2.150.000 kr. Pening- urin er fingin á henda hátt: í skúla- 300.000 kr. Fíggjarætlan 1953/54 100.000 kr. Á komandi fíggjarætlanum til 1955 verða 450.000 kr. studningur frá løgtingi- num 400.000 kr. studningur frá státi- num 400.000 kr. og síðan lán 500.000 kr. Býráði vil nú fáa teknað eitt obliga- tiónslán, 400.000 kr. stórt, renta 6 %. Skúlin verður liðugur um heystið 1956. Í skúlanum vera 20 skúlastovur. fimleikarhøll, skúla- køkur o. m. o. høli. Skúlabarnatalið við allar skúlarnar í Havn, kommunuskúlan, realskúlan, nonnuskúlan og privatskúlar er 950. byggigrunninum vóru træsmiðjuhøll, Hesin nýggi skúlin verður at rúma 630 børnum. — Vísdómsorð Fyrsta glasið: Maðurin tekur víni. Annað glasið: vínið tekur vínið. Triðja glasið: vínið tekur mannin. Tann størsta av øllum gleðinum er sjálv- gleðin, hon ger allar hinar til einkis. Tað finnast tey menniskju ið einans kenna tær gleðirnar, sum tey eru ørg um aftaná, tí Hjartans tøkk tit oll, sum mintust meg við gåvum og telegrammum á 70- ára f6dingardegnum hin 14.-1.- 1954. . Margretha Kjærbech, Sumbøur kvinnan > Hvussu við hárinum? Hetta er sjálvandi ein átrokandi spurn- ingur hjá kvinnum. Vit loyva okkum her at endurprenta ein stubba úr >Kvinden< í »Social-Demokraten«, ið umrøðar hetta evni: Ikke opad længere Det kan jo ikke nytte at sige, at frisure- moden kun er noget, der angár mannequiner, frisører og skuespillerinder, Man behøver bare at se på en københavnsk gade i myldre- tiden: 7 af 10 københavnerinder har håret redt væk fra ørene og — så godt som det nu lader sig gore — opad bagtil. Det er kort, men strøget opad, som Britta Jærndal viser det på det lille billede. Men nu er det ikke moderne længere. Í stedet for at børste opad og ærgre sig over nakketjavser, som prinsipieit ikke vil opad, skal håret nu tværtimod nedad i nakken. De 15 danske frisører, der er tilsluttet Syndi- cat de la Haute Coiffure, er lige kommet hjem fra Paris og viste i går de nye frisurer. »La Fronde«, på nogle af de københavnske mannequiner. Háret skal stadig være kort >fortonende sig í en længde fra otte til to centimeter ned mod nakken, yderligere udarbejdes de i krøller og i effilerede spidser«, hedder det i frisorsproget. Sagt på er sprog for ikke-fagfolk er det ivjnefaldende ved de nye frisurer, at ørene "9UI9AÅ) I WOS 9UISPIS I BO UINYNBU I »I9B[oq«Ja JOp 18 30 "FUISpow að BIPPIS »IBYIOUJSUNY — SYSUSI[PIIK 19p 18 —'peWuidI 30 pepou 1pal 19 1918{ 18 9NYÆP 194 9 Reytt hår. Tað tekur til, at reytt hår verður at hava valdið í 1954. Bæði Rita Hayworth og Eva Bartok hava — eftir at hava vrrið bæði blondin og dimmhærd — avgjørt at bera reytt hár. Tann kenda mannequinin í París, Luzy Parker, er reyðhærd, og tann leiðandi mannequinin í London, Fiona Cambell- Walter, er eisini vorðin reyðhærd — í hár- fríðkanarhøllini. Januar 18. jan. Útlendskur postur til Klakksvíkar við Polo. — Oyrnafjall á veg úr Hamburg til Dunkerque. 19. jan. Fulla mánamyrkingin sást ikki so heilt væl. At byrja við var toluliga klárt, men meðan almyrkt var, kom mánin bert hendinga ferð undan. — Drottningin farin úr Keypmannahavn kl. 18. — Tinganes farin til Noregs við tunnu- og kassafiski, tók post við. — a 20. jan. Bildeild Havnar arbeiðsmanna- felags hevur fund um bilkoyringina. — B 36 byrjar innanduravenjingar í Fimleikarhøllini — Skonnartin Frida komin við stykkjagóðsi 0. ø. til Mouritzen. — Jóannes Paturson út aftur at veiða eftir at hava verið inni á Siglifjørðinum. Hevdi fingið trolið um skrúv- una. — Reiðarapartafelagið Tórshavn hildið uppat. — 21. jan. Seyrvingar sigast at hava í um- búna at keypa trolaran Guttaberg frá Sjó- vinnubankanum fyri 100.000 kr. — Norski båturin >Tejo< komin eftir fiskafarmi av Klakksvík. Oyrnafjall komin til Caen á veg til Rouen. — 25 ár umlidin síðan Klakksvíkarpresturin N. J. Rasmussen tók vid prestastarvi á fyrsta sinni. 23. jan. Asbjørg Samuelsen úr Havn og Erik Rasch verða vígd í Herlev. 24. jan. N. J. Rasmussen, prestur verður 48 ára gamalur. — Hjúnini Sigrid og Jógvan Simonsen, keypm. Saltangará halda silvur- brúðleyp. 26, jan. Missionsvika á Tvorøyri í døg- unum frá 26—31 jan. 30. jan. G. H. M. hevur gamla manna dans 31. jan. Klakksvíkar Fiskivinnufelag (Barmur) hevur aðalfund í Samkomuhúsi- num. ———— rer »Nordstjørnan«, ið roynir undir Føroyum. var á Havnini í gjár. Hevdi fingið umleið 600 ks. Ferð útaftur at veiða. Drottningin kom ígjár. Tjaldur fór úr Keypmannahavn ígjárkvøldið.