leygardagur 10. apríl 1954síða 2

Nr. 15 FØROYA SOSIAL-DEMOKRATUR 10. apríl 1954 NOKUR ORÐ TIL HARRA ERLEND PATURSSON Eg eri ikki vanur at skriva í bløðini. og mær hevði eisini dámað best at sloppi frá tí nú eisini, men eg haldi tó, at tygum hava verið so grovur og óndskapsfullur móti okkum Suðuroy- ingum, at tað illa fer at bera til at lata slík skitin runubløk, ið einans kunnu koma frá manni, ið hevur skúgva alt rættlæti til viks, sita á okkum. Osidiligur og ósannur eru tygum, kyniskur og skamleysur móti øllum teimum, ið ikki vilja lúta fyri tygum. Óndskapur og illvilji lýsir úr hvørjari reglu, tygum seta á prent móti okkum, ið als einki hava við tygum at gera. Fyri okkum hava tygum einans verið hin stóri svíkjarin. Svíkjaranavnið vilja tygum aldri fáa tvåad av tygum. Hin 19. apríl í fjør festi tygum svíkjaranavn tygara á blað. Henda svíkjaragerð tygara vil koma at standa í søgu okkara, sum hin grimasta og mest oyðandi, ið nakr- antíð er gjørd. Tá tóku tygum fiski- mannafjøldina heilt av fótum, forkomu okkum betri lønarlíkindi, forkomu okkum tað fullgóða úrslitið av verk- fallinum, ið allir fiskimenn høvdu vónað. Tá noktaðu tygum fiskimonnum rætt til atkvøðugreiðslu, um verkfallið skuldi halda áfram ella ikki, noktaðu fiskimonnum at siga eitt korta nei til tygara uppgevandi og neyðarsliga sátt- mála, ið hevur gjørt neyðina og trongd ina í mongum fiskimannaheimi størri enn nakrantíð áður. Flestu fiskimenn í Føroyum kenna hesa svíkjaragerð tygara, og hvat ið enn hendir, so sleppa tygum ikki undan ábyrgdini av 19. apríl svikinum í 1953. Tað finst einki navn í nútíðarsøgu okkara sum tygara, ið tað á einum sinni hevur eydnast at rikið fiskimannin peningaliga so langt eftir reyv. Í hundraðum av krónum mistu hundraðir av føroyskum fiski- monnum av tygara áðum í fjør. Hava tygum gloymt hetta, harra Erl. P.? Kann eitt grovari svik móti fiskimonn- um hugsast? Tora tygum at mótmæla hesum? Víst er frekleiki tygara mark- leysur, men hesin veruleika, ið svíður dygt í mongum fiskimannaheimi í dag, verður í øllum førum ringur at koma uttan um. Fyri at øsa fiskimenn norðanfjørðs, fyri at royna at spjaða okkum Suður- ovingar, fyri at royna at fáa fiskimenn at gloyma tygara egnu ovurstóru svíkjaragerðir móti fiskimannafjøldini, hefta tygum í hvørjum einasta 14.sept. svíkjaranavnið á okkum Suðuroyingar og serslakliga á Danbjørg. Lat tað vera at óndskapur tygara onkunstaðni ber frukt í dag, men tygum skulu vera alvísur í. at tygara ósanna øsingar- skriving ikki hevur minsta ávirkan á okkum. Tygum skulu vera fullvísur i. at vit hvørki kunnu ella vilja vísa manni álit, ið eyðrænt hevur okkum fiskimenn fyri upp í fleiri hundrað krónur bert av einari ársvinnu. Tílík- um eyðrænara og mergsúgvara av fiski mannsins lítlu og hart vunnu inntøku venda vit bakið einaferð fyri altíð. Fyri okkum eru tygum svíkjarin yvir øllum svíkjarum. Tygum kunnu skriva hvønn einasta 14. sept. sprenfullan um svik. tað. at 19. apríl sáttmálin er tygara verk, sleppa tygum ikki undan. Tað rokkast ikki, hvørki nú ella í framtidini, Fullvæl vita tygum, at Suduroyar fiskimannafelag ikki er i verkfalli. Hetta er veruleiki, sjålvt um tygum vilja ásanna hetta ella ikki. Tygum vita eisinj fullvæl, hví so er. Eingin fakfelagsleiðari við neista av ábyrgd í sær, vil nakrantíð finna uppá, at reka limir sínar út í verkfall, tá ið tað er ivasamt um verkfallið er lógligt ella ikki. Tygum minnast væl enn, at tað vóru tygum, ið undirritaðu tann sáttmálan, ið bant fiskimenn til ikki at gera verkfall í tvey ár ella til ævigar tíðir, sum tað annars eisini stendur í sáttmálanum. Vónandi eru tygum ikki so fullur av ósannindum, at tygum fara at avnokta hesa svíkjaragerð tygara. Kann ein við nøkrum rætti siga, at tað er forsvarligt at reka fiskimanna fjøldina út í verkfall, uttan at teir, ið ábyrgdina hava, vita sær eitt einasta oyra at veita teimum treingjandi fiski- mannaheimum, konum og børnum? Hvat um hungur og hall gongur á? Skulu tey so svølta í hel? Ásannandi hesar álvarsomu leikar tók harra Danbjørg seg burtur úr verkfallinum, og vit Suðuroyingar siga: rætt gøjrdi hann. Nú royndu tygum vissuliga at ljúgva fyri fólki nordanfjords, at Sud- uroyar fiskimenn seta seg upp í móti Danbjørg. vilja revsa hann, vilja blaka hann úr starvinum o. s. fr. Tygum royna v. 0. orðum at samla tygum heiður sum hin frelsandi eingilin, royna at seta ilt millum Suðuroyar fiskimenn, royna at fáa øsingina so stóra sum gjørligt, royna at fáa alt veru- tað hatur, allan tann illvilja, alla tað spjaðing, ja, alt tað eiturkenda, ið kann fáa fólk at gloyma, at tygara og einans tygara er skuldin fyri allar; ti oyðing, ið fer fram í okkara landi í dag. Eg havi hitt fleiri fiskimenn norðan- fjørðs undir verkfallinum -— álilis- menn og av bestu skilamonnum. Vit hava tosað um verkfallið. Allir samlir miskenna teir tygum fyri svikagerdina í fjør. Tá ið eg havi spurt teir. hvussu teir aftaná eina slíka svikagerð, tora at leggja út í verkfall við sama manni á odda, siga teir, at teir fyrst og fremst ikki vistu av nøkrum, fyrr enn verk- fallslýsingin stóð í bløðunum. Sátt- málin var jú undirritaður at galda fyri tvey ár, og hartil høvdu tygum róst honum í blaði tygara sum eitt stórfingið dygdarverk. Men eitt var øllum monnum greitt, at hesin sátt- máli ikki fór at halda í longdini, ti teir stóru peningaligi missirnir, ið hann førdi við sær, vildi noyða fiski- menn sjålvar at spreingja hånn. men allir vóru samdir um, at hetta skuldi gerast á lógligum grundarlag og við tílíkum tryggleika aftanfyri, at eingin ivi skuldi vera um. at fiskimenn vunnu fullan sigur. Hetta hava tygum óivað fingið frænir um, og fyri at bjarga skinni tygara, royndu tygum sjálv- andi at gera nakað, áðrenn fiski- menn sjálvir tóku avgerðina í sínar hendur. Hesi ferð tóku tygum beinan vegin tað fyrivarni, at leggja ábyrgd- ina í hendur fiskimanna. 18 hvussu so er, lygum komu tå at standa púra fríur. hvat so enn hendir. Eg skal ikki leggja meg útí tær atkvøðugreiðslur- nar, ið fram eru farnar, men hesir menn, ið eg havi tosað við. siga, al tær hava verið ógvuliga ógreiðar og luttøkan sera lítil, ið hvussu er tað fyrru ferðina. Men komnir út í verk- fall eru menn sjálvandi samdir um at halda áfram. At so er, þrógvar sein- asta atkvøðugreiðsla, men har vil eg halda, at fiskimenn ikki høvdu annað at gera enn al siga nei til so lítið aftaná at hava verið í verkfalli í 3 mánaðir. Ein annar spurningur er, at manna AAA [[|—|—|—|——— |———m 0 —[[——|[|—|—]|———"—ri——————— —-———S——— 2 ff ff ff ff ff [Af ff Af Af [ff Af ff ff —i——————ð i EA ——— millum hevur verid talad um, at tygum gjordi verkfallið, ti at tygum ikki tordu at fara til val komandi heyst vid 19, april såttmålanum å baki. Hetta er satt at siga Ogvuliga trúðligt. Álitið var jú farið. Tá ið eg havi lagt henda spurning fyri teir menn, eg havj tosað við, so siga teir bart út, at ivaleyst hava tygara politisku ætlanir aftanfyri. Tað vil so vera hjá einum politikkara, og tygum eru jú kyniskur og samvitsku leysur nokk fyri at gera tað; men hesir menn siga, at hjá fiskimonnum er eitt- ans mið og mál fyri verkfallinum: at tryggja teimum betri úrtøku og betri livilíkindi. Síðani kunnu tygum hava ætlanir, ið tygum sjálvur eri hugaður at hava. Sum sitandi formaður eru tygum sjálvskrivaður leiðari av verk- fallinum. Fiskimenn vita, at tygum ikki tora at svíkja aftur, sjålvt um tygum tó vissuliga hava verið so nasa- djarvur at hava bjóðað útgerðarmonn- um vinnufrið í tvey ár ímóti at fiski- menn fingu eina einastu lítlu sáttmála- ábót. navnliga: eitt einasta prosent aftrat í línusáttmálanum. Politiskt, siga menn, hava tygum einki at vinna. Fyri tað kundu tygum gjørt fleiri 19. apríl sáttmálar aftrat. Endamál tygara er jú loysing. Tað, ið tygum ikki fáa forkomið á annan hátt, vilja tygum jú forkoma vid loysingini, ið av sær sjálvum vil leggja so stórar okurbyrðar á fiskimenn, at teir aldri vilja fáa so góðar sáttmálar og so góða inntøku, at ikki hvørt oyra verður at gjalda í skatti og tolli, tolli og skatta 0. s. fr. Eisini hetta er lætt skiljandi, men hvussu fáa tygum loysingarpolitik tygara at ríma saman við inntøkulík- indi fiskimanna ? Ógvuliga ofta eru tygum úti eftir arbeiðara- og fiskimannafyritøkunj A. T. á Tvøroyri, samstundis sum tygum skíra Tvørámenn fyri letingar, ið rópa eftir breyði. At hetta skal tæna sum ein ræðumynd norðanfjørðs er sjálvandi lætt at skilja . A T. er í stórum peningaligum trupuleikum; tað er eingin loyna, men tíbetur eiga vit menn, ið av sonnum vilja leggja rygg til fyri at bjarga hesum arbeiðsvirkinum og vónandi fer tað at eydnast, sjålvt um bæði tygum og onnur bløð av øllum alvi royna at drepa hetta virki, ið arbeið- arar, fiskimenn og arbeiðskvinnur við miklum sliti fingu á føtur aftaná at stóru handilshúsini á Tvøroyri vóru farin um koll. Hetta er eitt av tygara politisku vápnum, skitið, men tað er jú tað, ið hóskar best í hondum tygara. Fullvæl vila tygum, at bæði á Tvøroyri og aðrastaðir í Suðuroy er hópur av javn- aðarmonnum. Tygum vóna „at fer A. T. ja so rúka sosialistarnir eisini. Har fara tygum skeivur. Um A. T. rýkur 10 ferðir, so er ikki ein stavur av alheimssosialismuni broyttur fyri tað, — sosialisman verður í øllum førum hin sama. Eingin fær rivið tann yvir- bevísning úr okkum, at einasta bjarg- ing fyri arbeiðs- og fiskimannafjøldina er, at arbeiðarar og fiskimenn sjálvir eiga síni arbeiðsamboð, og at teir á tann hátt kunnu ogna sær allan ágóðan av arbeiði sínum. Harra Erl. P., vit Suðuroyingar hava altíð gingið á odda fyr; at berj- ast fyri betri korum og frígerðing fiskimanna. Í 1940 stóðu vit einsa- mallir í fiskimannaverkfalli og vunnu. Vit vilja framvegis berjast fyri heilagu stevnu okkara. Tað harmar okkum, ikki at kunna standa lið um lið við brøðurnar norðanfjørðs, men tygara svíkjaragerðir, tygara ábyrgdarleysa framferð og tygara lítla fakliga skyn- semi forðaði okkum. Eg hugsi ikki, tygum fara at vinna stórvegis við at dálka okkum Suður- oyingar við tygara ljótu, skilaleysu og 6sonnu skriving um einstakar menn, virki og fjøldina av fólkinum her í Suðuroy. Suðuroyingur. Nøkur orð til Kjartan Liitzen Ársakað av grein tygara i Dimmalætting 20 mars, loyvi eg mær at koma fram við nøkrum viðmerkingum. Mær var heldur dátt við, tá eg las grein tygara. Eg havi kent tygum í eini 20 ár fyri at vera ein hampuligan og sakligan mann. Álop tygara á okkum adressufólk, sum tygum halda bert eru fá og fækkast meira og meira, prógvar tað mótsatta. Tygum vilja vera við, at eg skal hava skrivað, at eg einki havi ímóti lækna Ejvind R Nielsen, tað kann eg ikki minnast meg at hava gjørt, og eg trúgvi, tygum fara skeivur. Víðari skriva tygum: »hvi tit seta hesa grein í blaðið og broyta taktik er eyvita fyri at dekka útyvir Halvorsen, ið er lopin fram- av (hevur hann nú tað?) og nú er stevndir, og royna at draga skuldina yvir á øll adressufólkini, men er hann nú hetta verd- ur? Meira ósympatisk menniskja skal ein leita leingi eftir, og hansara stjørna norðan- fyri er als ikki so klár, sum hon hevur verið (Sær man tað, tygum ásanna, at hon hevur verið klár) tað skulu tit gera tykkum klárt, jú longur hann er her, fleiri og fleiri stoytur hann frá sær við síni framferð, og sjúkra- húspersonale viðfer hann sum skittin undir fótinum á sær. Eg havi havt við nógvar læknar at gera, men Halvorsen hevur gjørt mær meiri gott enn allir hinir, og hevur hann verið meira sympatiskur móti mær, enn nakar annar, so tað er einki at undrast yvir, at eg haldi nógv av honum og ikki vil hava hann um- byttan við E. R. Nielsen, sum eg ongantíð havi havt nakað við at gjørt. Eg kann illa fáa meg til at trúgva, at E, R. Nielsen kann vera betri sjúkrahúslækni enn Halvorsen; hann hevur jú verið kommunulækni vesturi í Vágum og hevur mær vitandi einki havt við sjúkrahús at gera øll hesi árini, meðan Halvorsen hevur verið sjúkrahúslækni alt síðani hann kom til Føroyar fyri nógvum árum síðani. | siga Hevur tann praktiska erfaringin einki at í læknafakinum? ein skuldi trú tað mótsatta. Tá tygum siga, at hann ikki virðir sjúkra- húspersonalið meira enn skittin undir fót- inum á sær, so havi eg í teir 3—4 mánaðir, ið eg havi ligið á sjúkrahúsinum ongan av sjúkrahúspersonalinum hoyrt sagt annað enn alt gott um lækna Halvorsen. Tygum og aðrir mótstøðumenn okkara, dáma so væl at halda fram, at adressufólkið bert er ein klika av monnum, sum royna at útnytta adressuna til egið gagn at fremja, men her trúgvi eg, at tygum taka feil. Eg trúgvi, at tann stóra fjøld av adressufólki, kvinnur so væl sum menn, forsvara lækna Halvorsen, tí at tey hava lært hann at kenna sum ein avbera góðan og sympatiskan lækna. Eg og fleiri adressufólk við mær halda, at tygum og tygara fylgisneytar bert er ein lítil klika. Tit skriva við gráturødd, at vit dálka sakleysan mann. Er lækni E. R. Nielsen nú so einglareinur, sum tygum vilja gera hann? Tað var ikki eiti av runubløkum, ið á sinni vóru send í hvørt hús í Norðoyum og eystari síðu av Eysturoy við frá tí føroyska læknafelagnum, sum E, R. Nielsen er limur av, og ivaleyst góðkendi. Eg havi ið hvussu so er ikki sæð nakra staðni, at hann hevur mótmælt hesum skrivi. Tað, sum nú er skrivað um E. R. Nielsen, hevur hann sjálvur verið úti eftir. Adressu- menn ætlaðu at spara E. R. Nielsen, men nú mólu tit so groft at ikki bar til at tiga longur, tygum, Kjartan Liitzen, mugu minn- ast til, at i okkara eygum er lækni Halvorsen tann sdkleysi maðuring sum órættur er gjørdur ímóti. Og heldur ikki halda vit, at E. R, N. er lógliga settur, tå ið tað >sjúkrahússtýri<, sum skal hava sett hann, ikki er lógliga valt. H. C. Jacobsen