leygardagur 12. november 1955síða 1

SOSIALURIN BRØDRALAG FRÆLSI JAVNADUR Skulu vit verða kastikleppar tjóðveldisins ? Flokksfundur tjóðveldisins "ger" føroyska fólkakravið? Geviðmær innivist fyrihesum regl- um: Tjóðveldisflokkurin landsfund, síggi eg, og hann hevur hevur havt samtykt veitt følkakrav« sum ætlanin skulu seta nøvn okkara undir. og so eru man vera, at vit allir samlir tað vit, allir Føroyingar, ið krevja — tå ber til hjá tjóðveldismonnum við rumbli og øsan at fáa lumpað fólk eitt stig nærri at loysingini, uttan at tey sjålvi vita, at tey hava verið nýtt sum amboð av kyniskum politikarum at fremja tjóðveldisflokksins „áhugamál“. Jú dikterað eitt fólkakrav. og adressa skal nú hevur tjóðveldisfundurin sendast út um at landið, so fólk í hópa- tali skulu fylkjast undir merki hins stóra førarans. Sum Danir tala til: Peran fellur ikki Sum hetta er fólkaflokksins Fólkakrav. adressa, loysing, langt frá rossinum! meinlikt framferð á sinns: rumbul og øsan, og kanska eisini tær miklu kravgongurnar aftrat. Væl tek- ur tjóðveldisflokkurin við læruni eftir stórabeiggja, fólkaflokkinum. Og teir av okkum, ið hava verið so lítið um- hugsnir at lagt navn til, eru heftir. Hvat Íhesir þolitikarar finna uppá at gera, verður tá lagt á teirra herðar, ið lagt hava navn til >fólkakravið<. Jú, sanniliga ynski eg eftir, at hetta landsstýrið, ið nú situr, fer frá sum skjótast, helst beint nú, tað taki eg meg ikki aftur í — so aðrir menn kunnu taka við aftur. Men at leggja navn til eitt >fólkakravk, sum tjóð- veldisflokkurin kynstringarsamt setur saman, tá hann heldur tað tæna sínum øsingar- og rumbulspolitikki best, tað fellur mær ikki inn. Og eg ráði øllum fólki til at hugsa seg væl um, áðrenn tey seta navn sítt undir adressuna. Tí við hesi undifskrift tey se gera g P-f. LESTUR Tað liggur ikki so væl fyri at seta seg niður at skriva, beint sum ein er afturkomin úr grind; men eg haldi, eg eigi at penta nøkur orð saman til tað aftursvar, Sverri Egholm, bókavørður, gav mær sein- asta leygardag her í blaðnum. Fyrst vil eg takka tygum fyri tygara sámuliga skrivihátt og har- næst fyri, at tygum virdu mær aftursvar. Tað er nú so, at ein, ið skrivar undir dulnevni ongan rætt hevur til at krevja aftursvar av nekrum manni. Eg veit væl, at nú átti eg einans til talvfólk á Erlendar politiska talvborði — hann eigur leikin, og tey verða leikað soleiðis, sum hann heldur tað tæna sær best. Stutt og greitt: Eg ráði øllum javn- aðarmonnum til at halda fingrarnar frá adressu tjóðveldisins. Ov seint er, at blakað burtur dulnevnið og lagt navn mítt til hesa grein. Tá eg kortini ikki geri hetta, so er tað tí, at eg eri so lítið vanur við at skriva, at eg komi mær tað ikki. Men kortini havi eg ikki hug at tiga svar tygara burtur, og tá eg skrivi so sámuliga, sum tað er mær gjørligt, vóni eg, at tygum ikki hefta tygum ov mikið við at tað er ein huldumaður, ið vendir sær til tygara. Eg dugi ikki so væl at skrivbera meg, og tað er tí ikki lætt hjá mær, ið ólærdur eri, at skifta orð við tygum um målnytslu; men kortini fari eg at royna tað; tí eg haldi enn sum áður, at tit eiga at hugsa eitt sindur meira um tað heitið, tit góvu felagi tykkara. Fyrst vil eg geva tygum rætt í, at orðið Lestur er ólíka sneggari sum felagsnavn enn orðið Lesn- adur; men ikki er alt gull, ið glitrar. Og hví skal felagið eita annað hetta navnið? Eisini hin føroyska orðabókin gevur tygum rætt í, at orðið lest- ur kann nýtast um eitt og annað, ið lisið verður; men heldur ikki hetta er nakað avgjørt prégv um at tað er beint, tí so mikið havi eg hoyrt målkønar menn funnust at orðabókini. at eg ikki eri sintur at lata hana fella dóm í føroysk- ari málnýtslu. Tygum hava óivað lagt til merk- is, at orðið lestur — tá tað ikki verður nýtt í merkingini at lesa lestur (úr lestrabók) oftast verður nýtt í speiðandi merking — ironisk, — og at tað verður eins hógv nýtt um tað, ið talað verður, sum tað verður nýtt um hitt skriv- aða orðið. Orðið Brockmanns lest- ur verður bæði brúkt um eina langa talu ella ábreiðslu og um nakað, ið lisið verður hart fyri einum, tá tað er sera langrekið og keðiligt. Tað er neyvan nakað at ivast Í, at orðið í sínum fyrsta uppruna er runnið av at lesa; men tað hevur í málnýtsluni fest seg til hetta eina at lesa lestur (úr lestrabókini). — Feroyingar hava tá vit hava brent okkum. Og allir, ið kenna framferð loysingarmanna, vita, at her eru teir farnir undir at kveikja ein neista, ið um stutta tíð skal verða til eitt bryggjubål, id eingin av teim, ið við síni undirskrift hava latið seg brúkt til at fingið í ljósan loga. verður førur fyri at hava nakra ávirkan á. Nei, latið okkum ikki gerast kasti- kleppar tjóðveldisnis, Javnaðarmaður í Havn. gjøgnum øldir lisið í kvæðabókum, men ongatíð hava teir havt orðið lestur til henda lesnað. Óivað kenna tygum eisini orðasniðið: yHúsfólkið sat í lestri«. Her nýtt- ist eingin fråsøgn um, hvat hetta Nýtt skip. Nýggja kolaflutningsskipið hjá Hvalbingum er komið. Hetta er av sonnum snotuligt far á at líta — av snotuligastu skútum, eins og tað er ógviliga hugnaligt í báðum upphaldsrúm- unum, so at teir Hvalbingar, sum fara út at ferðast, uttan iva fult so væl mega velja at ferðast í hesum prýðiliga fari sum t. d. við Smirli og slíkum ferðaskipum. Hetta sama skip, id hevur borið navnið Mik, man tó ikki vera so illa kent í Feroyum. Skipið hevur nú fingið navnabroyting til Skarva- steinur. — Skipari og motormaður verða teir báðir brødrirnir úr Hovi Mortan og Augustinus Luid, ið NR. 44. LEYGARDAGIN 12. NOVEMBER 1955 28. ÁRG. var fyri lestur, tað kundi bert hava ein týdning. Målkønur eri eg ikki, tað skal eg vera hin fyrsti at viðkenna. Orðið lesnaður verður sagt ikki at vera gamalt orð í feroyskum. Tað kom, sigst, inn í málið, tá menn fyri álvara fóru undir at skriva foroyskt fyri einum 40 árum síðan. Men hetta haldi eg vera stersta prógvið um, at málmenninir tá á døgum knýttu orðið lestur til lestrabókina og íkki til nakað annað, ið lisið varð. Hví skuldu teir annars leitað eftir einum nýggjum orði? Eg kundi drigið fram fleiri domi enn; men sum eg segði áður, so eri eg móður av grindabaksinum, so tað fer at verða nóg mikið hesa ferð. Ein ólærdur. leingi og trútt hava røkt kolasigl- ingina við Stapanum og hava mangan harðan balst um Suður- oyafjorð á háveturstíð. Tað er tí ein gleði, at tað kundi vera teim- um lagað at koma at sigla við einum so stórum og góðum skipi, áðrenn teir góvust við hesari farmasigling. Tað skal tí vera ynskt hesum báðum sáttligu, trúgvu og rasku monnum eydnu og lukku við hesum vala skipi, id er bæði stórt og hevur góða motorkraft, at tað má blíva teimum lagað at flyta mangan farmin yvir hav ella rætt- ari sagt yvir Suduroyarfjørd. Eydnu og sæla lukku skal verða ynskt fyri hesum nýggja skipi og manning tess. Dj. Dómsviðgerðin lokin í gjár. Fyrstu dómirnir fella týsdagin. Aftur frá miðvikudegnum fór fram í dómhúsinum í Havn dómviðgerðin í Klakksvíkarmálinum. Síðst í hini vik- uni og nú miðvikudagin var tað mest mál teirra, ið ikki eru reistar so týð- andi áklagur ímóti, ið vóru til vid- gerðar; men síðani komu fyri tað, teir nevna tey størru sakarmålini, ið eru reist móti Fischer Heinesen, Viggo Jøensen og J. Chr. Simonsen. at alt tað. ið fram er ført í hesum søkum. Tað vildi tíkið mánaðir her í blaðnum at tikið uppaftur alt. tað ið teir skuld- Tað er ógjørligt endurtaka | i settu. vitnini, ákærari verjurnar hava flutt fram, Ákærarin segði. at hann Fis- leiðandi í helt cher Heinesen vera tann læknastríðinum. og hann kravdi hann tí harðast dømdan. Viggo Joensen segði hann eisini at vera ein teirra. ið staðið høvdu á odda í stridm men V. Joensen hevði verið me um hugsin hugsin og ansiI. Fis hann I kravdi hann revsadan. J. Chr. Simon- sen helt hann vera tann minst seka av hesum trimum. Hann kravdi eisini seku« hann segði, at fyri summar av teim hinar »minni revsaðar; men galt tað, at ein partur av áklagunum, ið av fyrstantid vóru settar fram, vóru burturfalnar undir rættartrætuni. Síðani gjøgnumgekk hann i stuttum áklaguna móti hvørjum einstakum og tad moti helt fram teir høvdu gjort, ið stríddi lógini, men hann dró eisini fram eitt og annað teimum til undanførslu, sum kundi tala fyri ein- um linari dómi. So komu verjurøðurnar. vekk flutt fram, nsen hart ímóti tí ði Sigurð Jo kærarin kravdi, at teir frifunnir í tú. Henda klokkutimr. hex og hann kærdu skuldu verða vóru klagaðir fyri. lakar 4 teir røða ha 1sara vardi Jákupsstovu J. á Dul J ikup F Framhald á 4. síðu.