leygardagur 27. apríl 1957síða 4

4 få Endurnyggjan skipaflotans At okkara skipafloti krevur eina munandi og skjóta endurnýggjan, eru allir foroyingar á einum máli um, men til tað krevst stórur pen- ingur men ikki størri enn so, at møguleiki er fyri at kunna útvega tann neyðturvuliga pening, sum okk- ara skipafloti krevur við eini endur- nýggjan — bert tær góðu, sameindu kreftirnar sleppa fram at. Javnaðar- menn løgdu longu í 1943 fullfíggjað uppskot fram á tingborð um eina endurnýggjan av okkara skipaflota, við 25 nýggjum stórum dieseltrol- arum, stórum skonnartum við frysti- greiðum umborð, og einum hósk- andi tali av línubátum. Men hetta góða uppskot javnaðarmanna varð sum so mangt annað kveistrað til viks av landsstýrissamgonguni, og tí liggja vit í dag so naknir fyri tíðarhóskandi fiskifør, og noyðast tí 2000—3000 landsmenn at leita sær burtur í onnur lond, og sostatt hjálpa okkara konkurrentum á verð- insmarknaðinum. Okkara arbeiðandi fólk á landi og sjógvi hava nógva orsøk at klaga yvir tað stýrislag, sum sitið við síðan 1950. Sjóvinnan, ið er hovuðsvinna lands- hevur ins, er so einstáttað, sum onga aðra staðir, og hetta mátti brennimerkt okkara lands stýri og fingið tað til at rassast — men so er ikki. End- urnyggjanin av skipaflotanum dubb- ar alt meira og meira at sum tidin líðir, og nú stundar til komandi logtingsval, og tí eru nakrir menn gingnir saman um at stovna luta- felag við tí endamáli at keypa 25 fiskifør, harav 5 dieseltrolarar,; men við hesum ødrum sum mongum verða helst lógirnar skrivadar so- pen- ingasterku, sum verða færir fyri at leiðis, at tað verða bert teir fáa hesi skip. Hetta er í høvuds- heitunum meinlíkt uppskot javnað- armanna, um landshandilin varð stovnsettur í hesum sambandi. Sum so mangan sagt, at tíðin krevur oll uppskot javnaðarmanna sett í há- sæti fyrr ella seinri. Hetta vísir so- statt, at javnaðarmannaleiðin (sosi- ikki tann rætta, men eisini figgjarfrø0is- alisman) er bert humanistisk liga tann sterkasta. Og hetta gleðir sjálvsagt ongan meira enn nettup okkum javnaðarmenn, at tey feldu uppskot okkara so við og vid noyð- ast at koma landinum til hjálpar, tá neyðin pínur okkara samfelag harðast. Hann má lúta, ið minni már. Soleiðis er tíverri við javnaðarflokk- inum á ungi; hann må sum minsti flokkur — við bert 5 monnum av 27 lúta við sínum ríku hugsjónum, og tað er spell at so er, tí slíkt kemur ikki at svíða á einstakling- inum, men á øllum íbúgvum lands- ins. Hetta kemur tíðin at prógva sjónskari sum frá líðir. Tað er ikki ti at uppskot javnaðarmanna ikki verða samtykt, at tey ikki eru heild- ini at besta gagni og standa fult mát við krev tíðarinnar. Jú, tað eru avgjørt allir flokkar á tingi samdir um, at tann sosialistiska leiðin er tann einasta og sterkasta leiðin at ganga, bæði fyri gomul, avlamis- og verkafólk — hon er 100 pst. reel. Torført er at fáa fólk at viðurkenna, at so er, men heldur ikki bert hjá okkum. Men nú er allur tann víði heimur við at síggja sannleikan í eyguni — at einasta og tryggasta lvidin er tann listiska, og hetta sama kemur eis- ini tíðin at lekja heima hjá okkum — tað eru vit fullvisir i, Tann é- sosia- regluliga tíð, vit liva í kemur at krevja tað, fyri at fáa alt í eina meira trygga og liviliga legu. D. I. Kola- og leirmálið (Framh. frá 1. síðu) nógv bíligari og óavmarkaða nogd av el-streymi við at nýta avfalls- kolid, rannin og snúsið, enn al byggja dýrt vatnorkuverk, ið talan hevur verið um. Hetta eru allir konir menn samdir um. ÍSan, fara tit so undir kola- el-verkið ? Ej 7 avgeri tað ikki einsam- allur. Men eg meg bart út siga tað, at eg haldi ikki at hesum tad vera óðamannaverk fylgja sakkunnleikanum í sum vit hava eitt ófort verk í til- boði. føri og gera lað, meira Ein stórur plánur ella stórt tiltak. — Planurin ella ætlanin, ið tú arbeiðir so eldhugaður fyri, er alt kola- og leirvirki í samband við ravmagnan av Suður- so eilt stóri oynni vid einum stórum kola el- verki? Tad er rætt, og eg kenni meg okkum ikki vísan í, at her goymast stórir møguleikar. Her er talan um minni enn um útflytan fyri milliónur í koli og leiri. bílig- geran av kolinum til føroyingar, kola- fólki el-kraft enn hin hækkan av innløguni til arbeidsmenninar og veilan meiri og biligari ovurdýra vatnorkuúthyggingin kann geva. Hetta ljóðar nakað ógvisligt. Men ikki svarandi við serfrødinga åtsøgn og tað er annað enn sam- metan av umstoðuni. ameri- kanskur, norskur og svenskir sum hava kannað málið. Kunnu vit skipa eitt »Høganes« í Suðuroy. Tú hevur verið á Hoganesi í Svøriki, har ið menn hava stáór- virki í líknandi umstødum sum í Rangabotni og í Hvalba. Kanst tú siga okkum nakað um hesa drift í sammetan við kola- og leirvirkis- møguleikarnar hjá okkum. — AB Høganes er stórvirki við lit. Mær var sagt, at har eru um 1000 menniskju í arbeiði. AB er eitt kola- og leirvirki. Ger eldfast- an stein og hopin av ødrum lutum år leirinum. Kolalindirnar eru tynri enn hjå okkum. Men teir høgga stiva 16 milión av tonsum, ið nýtast til brenning av leirlutum, til el-streym f egnum el-virki og til sølu til onnur el-verk. Men i Føroyum liggur kolid og leirurin nógv høgligari at vinna fram. Her kunnu vit fara beint inn í fjallið og vatnið setir sjálvt frá, meðan menn í Høganesi mega 100 metrar niður í jørdina. Alt má hálast upp og niður við stórum lyftarum (elevatorum) og vatnið — fittliga stór á — má verða pumpað upp við stórari maskin- kraft. Men tross hesar trupulleik- ar hevur virkið borið seg væl, er vorðið eitt risaverk við 91 mill. kr. í partapeningi. Vit skuldu haft kans til at skap! eitt Hoganes í Suðuroy. Eru kolið og leirurin hjá okkum líka evnisgóð sum kolið og leirurin í Hoganesi? konu leirin at vera fult so góðan og kol- ið av nakað sama kvaliteti (hita- kraft, kaloriunogd). Hevur tú tilsogn frá nokrum Teir menninir siga um al vera við í peningaliggingini til hetta stórtiltakið, ið tú baksast Keypmannahavnar kommuna, ið hevur tvey risa el-verk, Ørsteds værket og Svanemolleværket, og sum til gassevrk síni nýtir stórar nogdir av eldføstum steini, hevur Munk og borgmeistara Ingvar Dahl, id hev- við yvirborgmeistara ur »belysningsvæsenet« undir sær, agt seg athugadan fyri at vera vid í peningaíleggingini í lann mun, ið kommunan fær part av fram- eiðsluni av koli og leiri (hennara l-verk kunnu keypa allan kolaút- lutningin, ið talan kann verða um). Samráðingar hava farið ram við onnur virki. men eru ikki lidnar. - Kann kolið koma at hava at- mea norðan fyri í el-framleiðsl- Tað meina teir kønumenn- inir. Spurningurin er, hvussu dýrt er at leggja kaðal frá Suðuroynni til Sandoynna og trå Skopun yvir Hest ella Velbastaðar ella Kirkju- þíggjar. Kadalpeningurin vil, so halda teir konu, verða nógva ferð- ir bíligari enn at byggja dýr vatn- orku el-verk. Men á hesum okinum mega teir konu telvast, og her má sakkunn- leikin vera tann avgerandi. Stór perspektivir. Vit ynskja Dam góðan býr í sínum víðari ar- beiði fyri hesum risamáli. Vit sneiða omanav! Tað er so javnan at hoyra, hvussu mangar túsundir og hundr- að túsundir krónur, ið Fiskasølan og Sildasolan lata til ymisk enda- mál. Her trýtur ikki. Allir hesir pengar eru komnir upp av sjónum; men hóast henda mikla avlopspening hevur fiski- vinnan ilt við at bera seg; fiski- menn fáa ov lítið; summir rýma av landinum, minstaløn og prís- viðbót fáa tað so dánt at mala runt hjá ødrum. Men nóg illa er vorð- ið, ov lítið er hjá teimum, ið fisk- in draga. Hjá teimum mongu, ið liva av i fiskivinnuni á landi, man vera frægari statt lønarliga; tí einki hevur hoyrst um, at hesi hava søkt um minstulon ella prísviðbót. — Lítið má verða eftir til onkran, tå ein hugsar um øgiliga avlops- pening Fiska- og Sildasolunar, og hvussu nógv reiðararnir ofta fáa í sín part, hvussu nógv bankarnir og tryggingin fara við, hvussu nógv allur ridilin av agentum og heilsølumonnum, ið selja útgerð- ina, fara við. Ja, rættuliga lítið - og allra minst til hann, ið fisk- in dregur. Tá umboðsmenn fiskimanna á tingi royna at skaffa fiskimonn- um rættvisa minstulon og útróðra- monnum prísviðbót, eigur tingið ongar pengar. Nei, ikki eitt oyra háðandi spyrja teir javnaðar- menn. hvaðani teir ætla at fáa peningin“ Tá Kjølbro og aðrir skulu hava 600.000 kr. til gávus til trolara- keyp, spyrja teir ikki, hvaðan pen- Nei, tá blaða teir tolllógina igjøgnum og kanna eftir. hvar teir kunnu troyta nakr- ingurin skal fáast. burtur úr smámann- taka so tær 600. ar krónur inum aftrat, 000 kr Sannleikin er ' ) 4 Dasta tann, at fiski- vinnan og tå h rst og fremst fingið ein slík- an yvirbygning at bera, at tað er fiskimenn hava ógjorligt at knógva undir honum. Tað verður neyðugt at sneiða av honum, so tað munar. Fleri blytrælir. Trolararnir heim koma nú Reiðarararnir bera ótta fyri ar- ætla tí Trolararnir heim. beiðaraverkfalli 1. mai, og at fåa trolararnar av stad í so rúm ari tíð, al verkfallságongur. at arbeiðsgevararnir valla ætla at ikki koma undir Hetta vísir, teir ganga krøvum arbeiðaranna á moti. Login politikkur. Bert ein stutt viðmerking og ein forvitnisligur fyrispurningur: Tá ið málini um meira minstu- løn og prísviðbót til útróðramenn var til viðgerðar á tingi, spurdu tjóðveldismenn dúgliga, hvadant peningurin skuldi fåast til hest endamål?? Stutt aftaná komu tjóðveldis- menn við uppskotinum um at yvir- taka skúlaskapin, hvat ið fyrsta umfari kostar umleið 2 milj. kr. (Aftrat hesum kemur, at flestum bygdum tervar nýggjan skúla, skúlaamboð, fimleikarhellir, — svimjihyljar, leikvøllir o. s. fr. Eg fari nå at spyrja: Hvaðani ætla tjóðveldismenn at fáa pening til hetta endamál? Ella er tað bara bluff, sum alt annað frå tjóðveldinum ? Forvitin.