leygardagur 11. mai 1957síða 2

4 | Í 4! NR. 19 SOSIALURIN SKIPINI MEGU VIT HAVA MEN HVØR VERÐUR AT FÅA TEY Av P. M. Dam Hvussu ið vorðið var. . .? Kríggið kom sum eitt ólogi og vid fyrsta kasti niðurmannaði skip okkara í triðing av manningini, ;* frammanundan. Og eitt fóru hevði verið við teimum skipið hvarv eftir annað, Menn frá saltiiskaveidu yvir til sáttmálaleys- an feskfiskiskap ella rættari feskfiska. fluttnings. Í fartroti og arbeidsloy si stóð fjøld- in av fiskimonnum okkara og held. ur enn at svølta heima saman við konu og børnum, tók maður við ti fyrsta ti besta kjansi við feskfiskafluttningsfari, ofta ikki fyri meira enn 100 til 200 kr. fyri túrin. Fiskifor kundu ikki fáast tá. Men løgdu javnadarmenn til sáttmálaliga brots fyri við lóggávuni at tryggja fiskimonnum, ið sigldu, betri kor. Uppskotið til lóg um, at fiskimenn ikki bara skuldu fáa eina minstu løn, men at teir eisini skuldu fáa prosent- ligan part í ágóðanum og serligt kríggsvandauppískoyti varð samtykt við harðastu mótstøðu fólkaflokk. sins. Aftaná hesa lóg gjørd er fyri fiskimenn og arbeiðs- menn komu fiskimenn ikki longur at sigla fyri 200 kr. fyri túrin, men ruku ofta uppí fleiri túsund. Hetta varð hitt fyrsta bragdið, vit okkara. ein hin besta, ið åtimu við lóggávuvaldi Skipini fækkaðust í hvorjum. greiður yvir, menn al Hugsandi maður var at um ikki vit komu at vera fáa okkum skip aftur fyri tey mist endurnýggja tey comlu og fáa ski aftrat fyri allan hópin av fiskimonnum, ið kortin; vildi koma at vera farleysur og arbeidsleysur, komu vit at verða gyrdir í dyrastu neyð, og dastið av okkara monnum at noyðast at flyla hidani av landi. il, Skip miåttu vit fáa. Javnaðarmenn vóru greiðir yvir hetta longu í 1913. Tá settu teir fram fullfíegjað uppskot um eina 5 ára | DI ætlan vid byggjan av um við 5 um árið og um hóskandi tal 25 dieseltrolar. av skonnartum og linubåtum vid frysti greiðum og øllum nútímans hentleik- um. Tá áttu vit óbrúkt peningastovnum okkara um 53 milj. kr. og við aðrari óheftari ogn um 110 milj. kr. Javnadarmenn settu innistandandi í 1 uppskot um fyrst pening í fyrsta raði rjánina av lógarbiuda henda at verða læntur til endurnýg skipaflotanum. | ppskot var um at seta skilanevnd at stunda fyri skipabygg | Men turhaldsflokkarnir skiltu ikki javnaðarm:i nnastoðuna og feldu upp- skot Fólkaflokksmenn við Tórstein Pe- leirra, tersen á odda og sambandsmenn tóku um maður fekk at lána uppá 1. veðhald, Vinnulånserunnurin, ið har afturímóti ta stóðu. at átti eilt sindur av peningi og bankarnar skuldi var stovnaður eflir uppskoti frå javnadar. monnum, læng upp til 60% uppå 2. veðhald. Fingu okkara principalu stóðu felda hildu vit máttu heldur fara hesa leiðina enn eingi skip at fáa. Th. Petersen og afturhaldið og teir gomlu trolararnir og tey gomlu javnaðarmenn, at vann skipini floymdu inn í landið, Statsmi. nisteriets bálar vóru einastu nýggju skipini, vit fingu. Sáttmála-, rættarleysir Hesi skipini gjørdu mikið gagn ley fyrstu árini. Men so kom kreppan av Korea- krígnum og menn mistu skilið. Javnaðarmenn fingu saman við nøkrum fólkaflokksmonnum samtykt saneringar. og moratorilógir, ið vildu 1 steðga kreppunar kollrenning, meðan hin versti ágangurin stóð á og til van- ligar tíðir komu aftur. Men Kr. Djurhuus løgmaður og hansara menn vildu ikki seta hesar lógir í gildi. Eisini Th. Petersen fall, tá ið hann varð landsstýrismaður, í hansara leyp og varð heldur ikki við til at lata landsstýrið seta í gildi lóg. irnar, ið kundu bjar okkum undan verstu fylgjunum eins væl og hin danska kreppulógin á sinni bjargaði danska landbrúkinum frá at fara á húsagang. tá ið tað varð riðið av teirri ræðuligastu kreppu, At vit ikki beinavegin aftaná krigg- ið fóru undir at byggja okkum nú. tímans fiskifør, men heldur tóku tey vomlu. og at: vit við hondum í hupp lótu Korea-kreppuna renna allar fiski. mannafyritøkur og aðrar fiskivinnu. sambandsmenn fyritokur um koll. eiga við løgmanni Kr. Djurhuus, Johann Poulsen fólkatingsmanni og ødrum á odda. og fólkaflokksmenn við Th. Pe- tersen bankastjora, og 1 á odda alla skuldina fyri. skiltu uppskot teirra betur. Íslendingar uppskot meinlíkt javnaðarmanna her á landi. okkara fyrrverandi øOrun Men leidirnar og adrir javnaðarmannu- amtyktu eitt Tað gjørdu teir aftaná at heyrði Oc íslendingar verið frammi. | fingu nýggjar trol. arar, nýggj og si skip í hópatali. seinastu landinum Skip. Ó okkura fiskimenn 1 hava tust a vunnið stóran pening við. arunum mannd og Hví hava føroyingr ikki borið seg at i sum íslendingar? spyrja nú allir fiskimenn. Ja. hví? Svarið liggur í tí, sum er saet Írammanundan. Fyledu teir føroysku monnunum, vildu vit íslendingar við einum nýggjum skipa- 1 ikki einum ; av okkara bestu sjómønnum at javnaðar- verið fyrr enn flota. og tá vildu lorva 1500 | til Íslands. Noregs. Bretlands, og aðra staðni at fiskå ; la siglt á annan natt, 7 7 , } vil skulu hava skip #Cn Tað er gallrópið í dac, Javnadarmenn hava ti í ár eins og ofta áður víst á ta farbaru leiðina og sett uppskot um sj ganga hesa leið. Okkara uppskot í ár var við lóg at gera okkum til harrar yvir, at pening- i land fvi kunna num f skuldi byggjan av urin 1 landi Si lænast okkara landssivri 4 fiskiskipum, i fyrstu syftu 5 stórar Og peningin hava vit. trolarum i år. i 100 miljónir Menn síga, at um 90 standa inni. Hetta lívið í landinum. stig orkimlaði ikki peninga. Lånistødurnar vildu sum áður stað- ið til svars fyri tann peningin, sum varð settur í skip igjøgnum landsins tillak ella fyriskipan, Trúgva vit uppá, at vit kunna liva av okkara fiskiskapi og liva væl, tá allar hendur á landi og sjogvi í arbeiði í peningagevandi fram leiðslu, vildi eitt tílíkt risatak frá land inum skapt ein gróður, eitt lív og eina hann setti | I Í | | | | | | | Í | heildarinnløgu, ið Føroyar ongantíð høvdu upplivað áður. Við hesum veruleika í huga harð>o- dómurin yvir og exist illsinni á teir flokkar, ið aftur fyri mesta partin av. javnaðrmanna uppskotini um skipaflotanum og samband vid vistu | endurnýggjan av uppskotini, id standa í hana sum t. d. uppskotið Um setan á siovn av einum lands- handli av nýggjum við ymsum einkar. sølum. ið vildu givið landinum stórar innløgur eins og tær gera í Íslandi. Vit megu hava ein landshandil fiski- monnum til hjálpar. Um fiskimenn skulu fara undir at fáa sær skip, er ein tilikur landshandil neyðugur fyri, at teir kunnu fáa alla útgerðina eins híliga og bíligari enn stórreiðararnir kunna fåa sína úteerð. Men hetta er týðiliga ikki ein lands- uppgåva afturhaldsins, ti hendi tað harmiliga einaferð enn, at uppskotið varð felt. Afturhaldsflokkarnir, fólka- flokkurin. sambandið og tjóðveldis. flokkurin. boygdu seg fyri ynskjum og boðum stórreiðaranna og heilsolu- manna og feldu uppskotið. Ég plagi at siga. hvorja ferð. id eg havj ta leggja fram eitt av okkara = javnaðarmanna prinsipiellu uppskotum, at afturhaldsflokkarnir kunnu fella tað eina ferð. tvær ferðir og fleiri ferðir. Men teir orka ikki at steðga tankanum og verða tí noyddir fyrr ella seinri at boyggja seg fyri honum og samtykkja uppskotið í ein. um ella oðrum líki. Soleiðis hendi við javnaðarmanna uppskoti um, at landið skuldi átaka sær risauppgåvuna at endurnýggja skipaflota okkara, um vit skulu kunna æru at liva her á landi. landsstyrtd má á opnum tingi við gun at afturhaldsílokkanna leiðir bera ikki á mal í spurninginum um endurnýggjan av skipaflota okkara. Troðkað av javnaðarmanna og vørum um, at landið má taka sær um reiggj og sjålvt ganga í veð fyri at fáa skip, varð í seinastu tingsetu sett fram uppskot av landsstýrinum um, at land. ið skuldi átaka sær at byggja teir mikið umskrivadu 3 portugålsku trol- ararnar. Og undir framløgu síni vegna afturhaldið helt logmaðurin fyri. at tað princip, ið sambandsflokkurin og (fólkaflokk. kina. SKID hansara samgongumenn urin) høvdu hildið fast vid, at keyp. skipaby heild skuldu skettast av ti privata ini. tiativinum einsamøllum, og at landið ikki átti at blanda seg í tað, helt ikki tað hevdi ikki evnad at loyst at fáa okk- roing og vinnuliv í síni longur, ti so neyðuga sum um skipini, ið landið má liva av. Hetta var fyrsta holið. ið brotið varð á andstoðumúrin móti javnaðar. monnum í hesum stóra máli. uppgavu 5 idstoðan móti lands: Seinri hy handlinum at Livir ein. so spyrst. Geia andstaðuflokkarnir tað íkki ' sjålvir, vil Føroya fólks mei sær av ti við at skúgva leir úr veldis. sæti teirra. Javnaðarflokksins uppskot um: endurnýggjan av skipaflotanum, endurselan á stovn av landshandl- inum við ymiskum einkarsolum. so landið verður at fáa tann risa. pening, id nú annars fer út av landinum til útlendskar, og at statskassin skoytir uppí við tí, ið trytur holli skip. tey eru einasti skjóli og vegur at fáa fiskimonnum Lokkudorgin hjá fólkaflokkinum og sambandinum við at geva einstakum ríkmanni og rikmannafelagi hålva og 34 millión í | 1! MAI 1987 gåvu fyri at keypa eit! skip, og har- afturat at gera veldisharrarnar skatta- iriar fyri ævigar tíðir ber bara eim- stakum og ikki fiskimonnum skip og ovurrikidømi, men tad loysir ikki upp gávuna um endurnýggian 2 SKI fletanum. so fólk okkara fær nóg nógv skip og arbeiði fy ri hverja hond i land flaxi. inum, Eitt skip ella nøkur fá skip slødandi nú og tá, meðan fleiri farast ella megu leggjast burtur úr veiðu okkara, ber ongan veg úr neydini, ið verður, um tað skuldi hent, at foroyingar ikki longur fáa pláss við útlendskum fiski- skipum. Men tað er eisini ein neydarstøda, at fiskimenn noyðast at leita sær breyð hjá konkurrentunum hjá okkum og verða prísgivnir teirra náði og mis- kunn. Harmiligar umstødur at hava reitt upp fyri okkara góða fólki. Soleiðis kunnu vit ikki byggja land okkara. Hver stemma uppá Th. Petersen kemur Hákun Djurhuus til góðar Einaferð gartaðu fólkaflokksmenn í. at eingin rættur foroyingur kundi velja mann á fólkating. Tað var gellið frå Tórsteini Petersen Nú leikar sami flokkur líka so óður í at velja mann á danating — fyri at avtaka fólkatingssessin, sigur hann, Tað er eisini gellið frá Tórsteini Petersen. Hesin vingluti politikkur hjá fólka- flokkinum undrar ongan. Hesin flokkur hevur jú við allari æru fingið navnið vingluflokkurin. Vit minnast hansara fullveldis. og kvettingarýl yvir landið, og so hansara stóra svik á tingi, tá ið hann rýmdi undan at taka loysing. Vit minnast, tá ið fyrst Tórstein Petersen og síðan Húkun Djurhuus lótu seg gloypa av sambandinum. Ofta etur hundur tað, ið hann havn- ar. So við Tórsteini Petersen og fólka. tingssessinum. Men her fer ikki at bera til hjá hesum spælara at slúka í seg aftur tað, ið hann hevur goyst úr sær um danir og følkatingid, Tórstein Petersen verður aldri, um gjuferðir verður valdur, at fáa sitt godkent, fyrr enn hann verður fiikendur. Hann fekk jú tvi- hann ti: fólkatingsmansvalbrær Og hvor trýr ti, falt so nógv við landsrættin sum hann fekk við undirrættin. Og tá ið Tórstein P tersen aldri kann fáa eitt folkatingsmansvalbræv gogkent, verður hvor eit atkvoða uppá hann at koma Djur. huus. ið annars ikki droymir at verða valdur. til góða. Hett er so slali ívertur- ímóti lí, ið Erlendur Patursson 4. mai roynir at billa fólki inn. har ið hann al vid at ereiða atkvoðu uppá Hákuni Djurhuus at koma inn á danating. sigur, Forstein Petersen forðar ein Nú spyrja vit sum maðurin, tá ið hann læs Erlends Paturssonar grein: Hvørjari hit er nú Erlendur i, Hákuns Djurhuusar ella Petersens? Men lat okkum sami maður legði aftrat: Ella er tað ein »manøvra« fyri sjálvur næstu ferð at kunna stilla upp og koma fram at »beinunum«, sum hann hevur skrivað so øvundar. samur um? , Tórstein við, ið taka tað sær