leygardagur 25. oktober 1958síða 4

4 je SOSIALURIN NR. 43 25. OKTOBER 1958 31, ÅR Ur stevnuskrånni: Sosialt rættvisi fyri øll Endamálið við føroyska sosialpolitikkinum er at skapa sosiala trygd, t. v. s. vernd av lívi, heilsu og arbeiðskraft og tryggjan móti sjúku, arbeiðs- og inn- tøkuloysi og vørum óhappum, ið reka kunnu hin einstaka eins og familjuna. Sosiala lóggávan verður á hædd við sosialu = lóggávuna í hinum Norðan- løndunum. Í fyrstu atløgu verða at taka upp- aftur javnadarmannauppskotini um at javnføra ellis- og avlamisrentuna, sjúkra- og vanlukkutryggingina. einkju- og barnapeningin. (Hesi uppskot hava verið og eru upp- afturtikin, men í flestu førum hava fólkaflokksmenn verið ímóti). Uppskotið hjá javnaðarmonnum um Fólkatrygging, størsta framstig, ið henda kann núlivandi ættarlidi, verður at seta í verk beinanvegin. barnastudning til Beinleiðis barna- ríkar familjur verður at veita til hvort Fyrivarni landsstýrisins. Hitt mikið umrødda »fyrivarnid« hjá landsstyrisflokkunum kom ongatð at virka, og tað fyriliggur einki, ið nær- hendis kann fáa tað at virka. »Fyri- varnið< er soljóðandi: »Uttan harvið at ganga við til nakað, sum skerja kann okkara søgu- ligu rættindi og rættindi eftir millum- landa rætti til rúmari fiskimark undir Føroyum samtykkir tingið landsstyrisins uppskot til sáttmála við bretska ríkis- stýrið við undantak av 3 (t. e. rætt til at bóta trol o. I. i føroyskari havn), men undir ti forútsetningi. at danska ríkisstýrið vil gera stig til tingingar við Bretland um nýggja viðgerð. um so er og so skjótt grundreglur viðv. fiskimarki eru samtyktar á millum- landa grund ella í bilateralum (tveggja landa millum) skipanum, sum høvdu givið Føroyum stórri sømdir, enn sátt- málin gevur um so er, at tær vóru galdandi í løtuni.« Hvørgin av hesum forútsetingum fyriliggur. Ongar millumlanda reglur eru gjørdar, og eingin sáttmáli (bilateral skipan er gjørdur allraminst millum Bretar og Ísland, ið menninir sipa til i hesum einkisigandi »fyrivarni« TAÐ ER VERULEIKI: at tå ið málið um at vinna føroyskum fiskimonnum víðari ræsur í (Grøn- landi var fyri á tingi, rýmdu Eri. Patursson, Hanus við Høgadalså og D. P. Danielsen á dyr. at 14. sept. skrivar, at vit skulu gera okkara sosiallóggávu meira fullkomna, men at teirra menn ikki so frægt sum bóðu um orðið, tá fólkutryggingar- málið var fyri á tingi at sjålvt um vit kunnu selja hvønn ein- asta stert beinleiðis til marknaðar- londini, hevur Samvinnufelag fiski- manna, ið verður stjórnað av tjóðveld- is-oddafiskum, selt hvønn stert yvir Danmark, gjøgnum danskar agentar. at tjóðveldismenn hava avskrivað Grøn- landi og vilja harvið forða útróðra- monnum oll rættindi til útróðurs har yviri, eins og teir harvið eisini for- koma øllum veiðurættindum, ið árliga geva út við 40.000 tons av fiski —————8————<—"i——"—————— barn, stigvíst hækkandi í mun til barna talið, goldin í hondina. Arbeiðsloysisstudningur verður at skipa til útihýsan av neyð hjá tí arbeiðsleysa eins og gjørt er í øðrum londum. Korini hjá blindum, deyvum, ands- veikum og sálarliga brekaðum verða at búta, so teimum verður lagað ein menniskanslig tilvera her á landi. Barna-, ellis- og hvíldarheim verða at fáa allra bestu arbeiðslíkindi. Allar tær sømdir og lønveitingar, ið barnakonur fáa í Norðanlondum, verða vit at veita her. Hvor einasta menniskja her á landi skal kunna kenna seg trygga líka úr vøgguni og í grøvina. Tad er mið Javnaðarflokksins. VELJIÐ JAVNADARFLOKKIN! Postsambandið. Postsambandid í Føroyum hevur allar dagar verið vánaligt. Postførini hava verið ótíðarhóskandi, óforsvarlig og tronglig. Samskipanin av siglingini oyggjanna millum hevur ongatíð verið gjørd vid skili Í 1945 setti javnaðarflokkurin fram uppskot um, at landið skuldi yvirtaka alla postsigling innanoyggja. Og hetta var bæði rætt og rímiligt Sum nú er, sigla løgtingsskipini allar undirskotsruturnar, og hitt almenna t. v. s. skattaborgarar landsins må å hvørjum ári leggja út fleiri hundrað- tåsund krónur Hinar ruturnar, ið geva fleiri hundrað tåsund í yvirskot á hvørjum ári, verða røktar av privatum feløgum Afturhaldsflokkarnir hava t. d. roynt at selt Smiril einasta postfar í land- inum, ið kann røkja Suðuroyarsiglingina og síðan lata hesa rutu upp í hend- urnar á privatmonnum Hvussu vildi tá verið vorðið? Hvat far vildu Suðuroyingar fingið? Hvussu vildi rutan verið røkt? Ja, tað er ein spurningur; tí eitt er vist: teir privatu vilja ikki sigla við undirskoti! feir ystórus gjalda sum kunnugt Afturat hesum skulu teir hava rætt til at vinna hundraðtúsund frá ongan skatt samfelagnum hundraðtúsund ið landsins fiskimenn, arbeiðarar o. a. mugu gjalda í skatt Hesum órættvísi og hesum kapitalista- okinum mugu við koma til lívs. NEI! til alla privata útnyttan av samfelagnum. Vit velja JAVNADARFLOKKIN! 8. november siga vit Kapitalist-agentur. Øll her á landi vita, at sambandið, fólkaflokkurin og sjálvstýrisflokkurin eru borgarligir kapitalistaflokkar, halda fast um kapitalistisku samfelagsskipanina og seta åhugamål einstaklingsins fram um samfelagsins og fjøldina av fólkinum. Menn hava viðhvort verið eitt sindur ivasamir, hvussu vorðið er við tjóðveld- irum. Er eisini hetta ein kapitalistiskur flokkur ella ikki? Lat tað verða sagt beinan vegin, at eisini tjóðveldisflokkurin er ein borg- arligur flokkur og hoyrir heima í áður- nevnda kapitalistareiðri. Hetta hevur flokkurin víst og prógvað á tingi, og hetta sigur høvudsmadur flokksins Erl. Patursson. Í eini greinagerð í ti sovnada »Sam- felagsriti« »bekennir« harra Patursson seg til kapitalistisku samfelagsskipanina við hesum orðum: >Vinnuloysi man vera størsta brek å búskapi nútíðarinnar, og tað er fram um alt hesum menn vilja til livs. Hagfrødin og ikki minst stríðs- árini hava prógvað, at hetta kann gerast, uttan at BROYTA GRUND- VØLLIN UNDIR OG AÐALEYÐ- KENNUNUM Á TÍ SAMFELAGS- SKIPAN VIT NÚ LIVA UNDIR tí kapitalistisku).« Hetta vóru egnu orð E. Paturssonar. tyduligari kann hann ikki viðurkenna hina kapitalistisku samfelagsskipanina. Og so er alt sagt; so vita vit eisini, flokkur er polit. hvønn hann og hansara »agentur« fyri. De UL veitst lu 44 I at kønir menn siga kolaflåirnar í Suður- oy vera 23 kv. km. til viddar. at higartil hava menn rakt við ikki minni enn 423 plantusløg í Føroyum. at fyri umleið 100.000 árum síðan vóru Føroyar landfastar við Ísland og Hetland. at í Feroyum eru 43 sløg av eitur- koppum, meðan tað t. d. í Danmark eru 10 ferðir so nógv slóg. at í fuglakvæðnum gamla eru nevnd ikki minni enn 38 ymisk fuglasløg. at nátin fer at eiga í Suðuroy 1839, Skúvoy 1845, Vágum 1855, Fugloy og Viðoy 1872 og Nólsoy 1892. at í Føroyum eru 227 fuglasløg, Grøn- landi 224, fslandi 167, unum 534 og Danmark 401. at tað út á 500 metra dýpi eru funnin bretsku oyggj- umleið 140 ymisk sjófiskasløog undir Føroyum. Í mannaminni hava foroyskir fiski- kiskap undir Íslandi og verið hollir stuðlar, at tað er teimum at takka fyri. menn ríkið fi íslendskari fiskivinnu so at ikki mangt eitt fiskifar hevur ligið við teym hesi seinastu árini. Hin Í. sept. róku Íslendingar okkum burtur av øll- um fiskileidum har yviri, har vit árliga hava veitt 25.000 tons. So skjótt sum vit vóru riknir á dyr, var tað ein politiskur flokkur seindi frændunum fyri vestan fjarrit, og tióðveldisflokkurin ið takkaði teimum og ynskti teimum til lukku við hesi »vinargerdini«. Undan valinum í 1950 bedýraði sambandsmaðurin Jens Chr. Ol- sen, at sambandið aldri vildi vera við í samgongu við fólkaflokkin og legði aftrat, at um hetta kort- ini skuldi hent, vildi hann lata seg í politisku líkskjúrtu sína. Fremsta valevni sambandska aftur- haldið í Norðoyum er Alfred Petersen, trúðboðari. Hvussu nógv prosent sam- band hann er, vita vit ikki, men nýliga segði hann, at hann var næstan 100 pst. sosialistur. Vit hava einki at takka borgar- liga, kapitalistiska afturhaldinum fyri, = annaðhvort skúlkaskjólið eitur samband, tjóðveldi, fólka- flokkur ella sjálvstýri. Hin 8. november fella vit teir allar sum ein og fylkjast um hina sosialist- isku arbeidararørsluna, mr rr Mangt og hvat Ummm ln nn annad Tað er bara sonn gleði av teimum pengunum, ein vinnur sjálvur, verður sagt. Men tey flestu kunnu bera »sorgina«, ið fylgir við hinum. *x Fossamálið. Í 1943 reisti javnaðar- flokkurin málið um ravmagnan av øllum Føroyum og setti uppskot um, at tingið júttaði 300.000 kr. árliga til hetta enda- mál. — Á ødrum sinni reisir flokkurin málið í 1944. J. Fr. Øregaard verður valdur til formann í fossanevndini og stevnir hann umboðsmonnum fyri allar kommunur í SEV-økinum til fundar hin 28. des. 1944. Stovnandi aðalfundur verður hildin 1. okt. 1945. — Í dag er SEV ein veruleiki. *x 5 SPURNINGAR I. Hvussu nógvan løgtingsskatt mást tú gjalda av 5000 kr.? 2. Hverjir høvudsstadir hava somu klokkutíð sum vit? 3. Hvussu nógvir tingmenn kunnu vera? Hvussu nógv er ein centnari? S. Nær er dagur Sameindu tjóða? (Svar aðrastaðni). Gud gevur okkum TVEY oyru og bert EIN munn fyri at vit bert skulu siga helvtina av tí, vit hoyra. * Um konur. Millum muhammedanarar forsyrgir maðurin konuni, men sambært læruna verður einans maðurin roknaður fyri menniskju. Koranin loyvir, at menn har hava 4 konur, men teir hava ofta nógv fleiri, tí hon sigur einki um, hvussu nógvar teir kunnu hava framíhjá. Konan hevur einki at gera uttan at pynta seg fyri manninum og føda børn. Í Malaju kunnu menn hava konur í rúgvuvís. Har ger maðurin einki, konan er trælur hjá honum. Fleiri traðir hann hevur, tess fleiri konur hevur hann % Høvdu børnini fingið loyvi til at valt sær foreldur, vildu tað verið nógvar barnleysar familjur. *x Barnamatur. SIPAR AMOR HENTA HARPA Her eru nøvnini å 4 høvudsstødum i Europu. Set bara bókstavirnar rætt saman. Hverjir eru teir? *x Misprent úr bókum. Aftaná slagið við Leipzig kundi ein síggja hestar, ið høvdu fingið trý, fýra ella enn fleiri bein burturskotin, fara tvísporandi við tómum saðili. Afrikanska ljónið veksur til tað er tíggju ár og verður síðan størri og stórri. *x »Hvis De godt kan lide at lege med sprællemænd så skal De kun stemme på Folkeflokken. Men vent blot ikke at der kommer andet end spræl ud af dem.« (Dimmal. 4. nov. 1950). * Hetta er nakað, tú ikki mást siga fyri nøkrum, Elsa. Tú fert Mamman: skjótt at fáa ein beiggja. Elsa: Kann eg ikki siga tað fyri pápa heldur? Svar uppá 5 spurningar 1) 140 kr. 2) London, Paris, Madrid 3) 30. 4) 100 pund. 5) og Lissabon. 24. oktbr. FOLKAHIMID FØROYAR — har få hava ov mikið, men færri ov lítið! FÓLKAHEIMIÐ FOROYAR —