leygardagur 18. juli 1959síða 2

…, “a riv rom Ar n oe IN. Á Sl ÍALUKÍN iv. júú 1795 »Tykist enn lítil henda skein', serstaka góða målbering og góðan ans | . LÅ - æ | | eg kenni, hon verður mær deyðamein, ; fyri móðurmálinum. so kynstrugur var hann, meg særdi.« Eg skal siga her eitt lítið dómi, sum eg haldi lýsir væl tann vanda, vit kunnu Róða flutt á fólkafundi á Varmakeldustevnuni sunnudagin hin 5. juli 1959. Hevjadi hann gull og grødistein; bera ótta fyri, um vit ikki leggja doydin gamal gripur so geislandi skein, á og verja móðurmálið Eg var og Vit hava biðið um og fingið | hálvthundrað ár eftir deyða hansara fróðir um heimin tað fregna —; | ferðaðist í lítlari bygd, fjarskotnari, loyvi at prenta hesa rødu: fyri, sum tað stendur á minnisvarð- brandar á buðlungs borgarlið, eingin vegur til aðrar bygdir; og á tí anum. ið reistur er wir hann í Havn, | lýsir upp smáttu og sornhús við; líkum fjarskotnum støðum er tað, ella Føroyskur ungdómur, ítróttafólk, hått- | at hann legði lunnar undir móðurmál | 59 gott mundi okkum gegna. hevur ið hvussu er verið, at virda fundarfólk! okkara.« tað er. at hann fólkamentanin varðveitist best. Í hús- Tað var vakurt at síggja hendan ska- ] skapaði skriftmál okkara, skapaði móð- Sigrandi fer nú várt móðurmál, inum, har eg gisti, eitt frálíkt heim við ra av frískum ungdómi koma í skrúð urmálinum tann vakra búnað, sum tað | birtir upp ættarlands ást í sål, góðari gamlari føroyskari mentan, var gongu fram við okkum, og tað er vak hevur í skrift og á prenti tí gerast føroyingar fróir; lítil smádrongur, sonur í húsinum, eg urt at síggja hann standandi her framm- Við tí skapaði hann grundarlagid | tingmenn tala í høllini hátt, ætli, hann hevur verið eini fimm ára an fyri okkum. Gaman hava tit av at | undir m6durmålsrøkt okkara fyri alla | SMåbørn syngja við stovugått: gamal. Hann hevdi so gott mál og dugdi kappast í friðarligari ítrótt. og gaman framtíð. Guð signi teg Føroyar, vår! móður! væl at syngja. Men hvat halda tit, hann hava vit av at síggja tykkum í ítróttar- Hetta var mikil sigur. Og í hesum sang; jú hann sang á fínasta amerikonsk leiki: Haldið fram vid hesum spæli, | málbúnað er, við fáum undantøkum, | 109ur, ið drekin djúpt hevdi fjalt, um måli: »Davy Crocket«. Eg mintist Ti hettar er spæl, og ungdóminum søm- prentað alt, ið sidan er komið út ljóðar nú yvir landið alt aftur á mínar barnadagar, á hvat ið ir at spæla, ja hann skal spæla, annars føroyskum máli. Eg sigi alt, Hvat alt er kvæðið á gólvinum rungar. sungið varð fyri okkum, og sum vit so er hann ikki rættur ungdómur tað nå, føroyskar bókmentir Bornar | Nýtum vær skattin á besta hátt sungu aftur: gomul føroysk barnaskjald- Men longu á unglingaårum koma eis- | saman við bókmentir hjá øðrum, størri | t byggja oss borg og virki gott, ur, barnarímur Hans Andriasar og ann- : z 1 } | in i t + (1! ini ålvaratankarnir og gera vart við seg, | londum eru bókmentir okkara litilsverd | {1 upp kykna ormsins ungar að tílíkt. Men nú x : tc tle sk: x ir Á og ungdómurin fær varhugan av, at liv- | ar í rúgvu. Men tá ið vit hugsa um, Soleiðis etur tað útlendska seg inn á ið er ikki bert spæl men alvarsom | hvussu nýtt alt »hetta føroyska« er, tå | Goymið væl minni um góðan mann | okkum, og ikki minst amerikanisman, z VK jer 1 dIVATS IVU u i } dá k Oy Ke 4 hy Á strémban fram á, fram ímóti høgum ið vit hugsa um, at um 1900 vóru ikki | Garpin hin snjalla, ið gøtu fann | ið ýlir úr hvørjum radiotóli, annaðhvort endamálum Gævi tit aldri missa | fleiri prentaðar føroyskar bøkur enn tú | Guð gevi oss mangar slíkar | tú letur upp fyri útvarpi Føroya ella , 8 1 burtur tey høgu endamål, sum ein sunn- hevur fingrar á hondunum, og so hyggja | Hammershaimbs navn við heiður il | vare ur ungdómur altíð setur sær, sum tit út vvir bókarúgvuna. sum í dag fyllir | hoyrast um fjøll og fagran dal Vit sungu í áðni, tá ið fundurin byrj- longu hava sett tykkum. ella sum tit | upp í eitt fittlig tort bókaskan. sc úr Sunnbø til Hattarvikar | aði, sangin: >Ég småttu veit« Hesin fara at seta tvkkum | mugu vit gledast og undrast å, at so | | ur varð valdur fyrst og fremst, tí Henda varmakeldustevnan er, sum tí mikið er komið av skafti | Fyri skjótt 200 árum síðan sigur | at hetta er ein so frálíka vakur og ynd- « «tFITIAR Uu V «il UT) Hill vo í d i t I Í - .. líkar stevnur vanliga eru á okkara døg- | Hetta er mikil sigur. ið vunnin er annar høvudsstudul í føroyskari mål- isligur sangur um heimið, men eisini i | 1 1 < P . . . . pr um, merkt fyrst og fremst v itrott. | hesari ítrótt Men tå igur + | rgki Jens Chr Svabo, sum øll jú | ti, at hetta er ein av teim heilt, heilt fáu på i i «i i 163 TOT y i Uc 10 yI UT vi + kroppsvenjing og ítróttarleiki vunnin, ella fleiri sierar cru vunnir unn | kenna, ella eiga at kenna úr skúlanum, | féroysku songum, sum føroyingar í dag Vit hava hoyrt um teir gomlu grikkar | í slag, tå kann ver tann vandi, tað í frágreiðing síni frá øroyaferdini | duga uttanat Hvi duga føroyingar nar, at teir iOkadu ítrótt meira enn fles Í ken oil ítróttafóli t vit slal ( | 1781—82, sum í år er komin út upp á | ongar sangir longur. Fyri ikki so mong- | at tel aðu ( I Pí KEr I tri fo at VI ika yo ? 8 c tu folk Orðið gymnastikk er grikst, | leggja okkum til hvíldar laurberi prent í prydiligari útgávu, at hann | um árum síðan dugdu tey flestu hópin kemur av gymnos, sum merkir nakin unum | trýr ikki uppá, at føroyskt mål kann | av føroyskum songum, ikki fá dugdu Ti teir dyrkaðu mannakroppin røktu Men tað må ikki vera! Í einihvorji liva. Hann hugsaði sær, at um eini | uttanat at kalla alla Songbók Føroya hann betur. enn dómi eru um. Fyri teim. | ítrótt. eisini n 7 Idri hundrað år mundi føroyskt mål vera Fólks. Nú dugir eingin, uttan nakrar di tur. CT |} „ii . S 1 mm í ITTNAISTØ | um, var tann friski fullkomni man lakast. Móðurmálinum 1 vinn | deytt. og føroyingar helst tosa danskt. | fáar; eg kann ætla, tað munnu vera onnur rkið. s i op á tað | u , inasta d inn dagur er | Vit vita nú. at hann mistók seg einir fimm sangir kanska, sum øll duga croppurin merkið, symbolid, upp á ta ur hvønn einasta dag d: er | í Í 1 . . 3 r ut P vakra. Og teir dyrkadu vakurleikan. Ti ikki og verdur ikki, at vit kunnu sig føroyskt mál livir enn i dag. Og onkur uttanat i dag . . , . 1 , ff . . y > i avmyndadu teir griksku myndahøgg »Nå er sigurin vunnin. móðurmálið | heldur kann henda, at nú er einki at | Men hetta er so sjálvandi og einki af ararnir eisini mannakroppin og nád hevur vunnið vil alla, nú ku vit seta | ivast i, at førøyskt fer at liva, eisini undrast á, tí tað er ikki pláss fyr bæði du har mestu list, sum monnum hevur hendur í hupp.« | um hundrað ár. Og tí ivist eg heldur | amerikonskum og ødrum lættisoppavís- eydnast at náa Mong av hesum lista Fil hundrað ára minning n at | ikki í, um vit, um føroyingar, leggja um og okkara egnu songum. Og so vinn verkum eru varðveitt til dagin í dag, og Hammershaimb varð føddur yrkti | doydin á at røkta tað og fjálga um tað. | UI Amerika, annaðhvort beinleiðis elfa vit undrast, og nútíðar listamenn taka | Mikkjal á Ryggi vakurt kvæði. tað sum | Men gera vit ikki tað av ollum alvi, so umvegis igjøgnum danskt mål og onnur ; . Í - fyridómi av teimum eitur | er vandi fyri hond, tí føroyskt mål er í | Sum Vil skilja Teir íðkaðu fimleik, gymnastikk, á | »Løgmadur átti so góðan ein garð dag fyri herðum ágangi eg haldi Men sum longu sagt, eru vit var við t Í i 0 1 - skúlunum, sum kalladir vórðu gymnasi Hammershaimb ir løemanssonur. | fyri harðari ágangi enn nakrantíð áður. | vandan, við ágangin, og leggja vit doyð um. Har kappaðust teir at leypa, renna, | vita vit, sonur seinasta løgmann í Før- | Við nútímans teknikki er verðin | in á, at verja móðurmálið, so hava vit | og blaka diskin (diskos) og renna spjóti | oyum Mikkial kvødur nm hendan | vorðin lítil, og vit mitt í henni, ikki | loyvi at trúgva, at ti fer at bjóða bøtur, LÍ | um fyri eaneuri sr | Annars ikki oa m Her vórðu teir ungu grikk- | Idemansson. í ur ríður fjaskotnir sum fyrr Og ágangurin er | nars ; Ég arnir uppvandir { : tan stórur uttanifrå vid útví kykmynd- | Føroyskur ungdomur itréttarfålk HI ; mot: orminum og ld ) { | 1 1 11 ' rn x hlaði 0 man: ð fundarfóikið alt! Latum okkum í dag Men á mnasium fingu teir eisini | trøll. og vinnur gullid un lit dum Þleðum of ongum Por | hålvtl : 1 e f ; { i H Í ? on Ino ; nd rå: r he lalvthundra( ár eftir deyða ammers innad at nema enn bera kroppsvenjing | Ormurin er sjålvandi | ið nívir um Flogsamband verdur kann henda | | BSV tað | ' { ! — kon { theimin. | haimb, streingja eit, hver í sínum Hagar komu heimspekingarnir filoso- | móðurmálinum: danska åtrodkanin c skjótt at koma í lag við útheimin | 1 FR y : | | så | n N kl | lagi, at verja móðurmálið á tann hátt, at farnir, og kendu teimum ungu lívsvís- | dølskni og gåloysni førovinga sjálvs M Minni verður fjarstøda okkara tå Í vítt ; il pre I kk ; ; ' : VI 110 VIL málbera okkum, leggja okk- dom; og retorarnir góvu teimum Kunn- | Hammershaimb vinnur á orminum og Og innanífrá er ágangurin ikki minni. | i ICBE] | um eina vid at nyta ett gott og vakurt leika um at tala, at bera hugsan sina tekur gullið, tekur móðurmálið, fram í Móðurmálið verður tíðum í dag so illa | | | | t R { h | Øspilt má fram í talu. Henda list, at tala var høgt | Jiési6. Hetta sipar sjálvandi til. at hann | viðfarið. bæði í samtalu manna millum, | | | Í met ai ] Grikkaland Og | 1 1% » f Y Iment L rift ye talt | Latum okkum leggja doyðin á tað metum 1 gamla UTrikkalandi. | gjørdi vart við móðurmálið í teim rit- | og borið fram almer i rift og talu, | Tag i | 1 | að er itrottin góð innað meir. teir lærdu | um, hann læt prenta. og at hann skapti at tú ógvast Og hetta ikki minst av | 1 salt So teir vórðu vandir bæði til kropp | erundarlagið | monnum, og har, ið tú átti at vænta | Johannes av Skarði. og sål | Í næstseinasta erindi tosar skaldið um Í dag verður eisini ofta tikið til: frísk | ormsins ungar. Ormurin er vunnin, men NA sál í frískum kroppi Hetta er hug- | tað er ikki at slaka, men stødugt at vera Me 1 ; x ; sjónin. Men ikki náa vit altíð hugsjón- | ha »vunp I ; SÍNS UN . | V K | | þá varhaldi, tí »upp kykna ormsins ung a vanisera rør ini, tíverri, ofta verður ov nógv lagt á | ar.< Aftur sipar hann her til alt tað, id | annan bógvin ítróttin verður íðkað j er móðurmálinum at meini. útlendska | 11, B/ JE" 11/," og 2" uttan andsmennandi bakgrund, og á í åvirkanin og fyrst og fremst dølskni og II sl jeil Á 1 gø 2 av rørde hin bógvin verður ofta ítróttin løgd á gålovsni okkara sjálv: 3 altíð ce og øll sløg av rørdemnum. } t | galoysni okkara Sjálv sum alto er : .j* | | Einans fyrsta flokks rør og rørdeilir. láni ! framvið | ' ii « í I | Fg loyvi mær at lesa kvædid upp | Pí MARIA POULSEN | P Árið í ár er hålvthundrad ára minn- í | ; : : | Í . 6) y 5 1 ingarår um ein mann, sum ikki var i- Løgmadur átti so góðan ein garð: | Telefon 2000 og 2001. tróttamaður í vanliga nýttari merking í ein edilingur har borin var, | dag, men sum kortini var ítróttamaður ein garpur. sum ei er at gloyma, itari enn aðrir menn, ein andans ítrótta- sum ruddi rás og breyt okkum slóð, maður, ið stríddist fyri hugsjónum sín- } og megnaður upp úr moldum dró | 5 L.á um og ikki linnadi á, men helt framå | ein grip, sum er verður at goyma og sigraði. Maðurin var V. U. Ham- | Øll, 10 vilje keypa skerv ella grót. ciga at venda sær til | mershaimb, og hugsjónin var fostur- | Í unglingaårum hann gløggur så, | kommunukantórið. | landið og móðurmálið, at geva alla sina | at eiturgoysandi ormur lá Grót og skervur megu verða goldin fyrst, áðrenn tey verða megi og allan sín mátt til fosturlandið = og fjaldi burt gullið hitt reyða. heimtað og móðurmálið »Eg seki mær brand og brynju blå', . i) i Le LA : Tað eru í år hálvíhundrað ár, síðan | ti tjóðini tørvar heiluvág, | Bilstjórar verða ámintir, at teir ikki kunnu heimta grót ella | hann doyði. og málið er komið til deyda.« | skerv uttan vid einum limi av vegnevndini ella einum umbods- | Meðan hann livdi, og tá ið hann manni fyri kommununa. | doyði, og seinni við, takkaðu feroying- | Hann brá sín ljómandi eggjatein, | ar honum í dýrmætum kvæðum, og vit | so frænarormurin rein og hvein, ' FRODBIAR SOKNAR KOMMUNA | takka honum i dag og minnast hann | við bøkslum á hamar bardi. |—————E.