leygardagur 8. august 1959síða 2

Nr. 33 SOSIALURIN Løgmannsrødan á Ólav- sekuni 1959 Vinnuumsteðurnar Fartrot hevur merkt merkir umstødurnar her á landi. Um ikki hin stóra farleysa fjøld- in av okkara fiskimonnum hevði haft atstødur at komið til arbeiðis um borð í íslendskum og ødrum út- lendskum skipum ella á landi í Ís- landi vildi haft verið illavorðið í okkara fíggjarviðurskiftum sein- astu árini. Hetta er hvørjum manni greitt. Men tá bakbresturin kom við. at Íslendingar við útflytingini av sjómarkinum gjørdu Suðurlands veiðina Omøguliga, og við, at teir og ið so við teirri ovurstóru valutaavgift uppá 55 % veruliga eisini gjørdu teimum hundraðtals føroysku ar- beiðs- og fiskimonnum ómoguligt at vinna á landi ella við skipum í Íslandi, vóru vit úti fyri einum ti- líkum kasti sum at kalla aldri áður. Aftrat hesum bakkasti komu versnandi marknaðarviðurskifti og minkandi fiskiskapur eisini enn í Ís landi fyri okkara egnu skip. Vit kundu íkki líta á Ísland sum áður. Vit máttu hava hópin av nyggj- um skipum, skipum, sum kundu fa- ra allar havleiðir. Vit máttu vinna veiðirætt á nýggj um veidiøkjum. Og vit máttu leggja allar árar um borð fyri at tryggja okkum víðast møguligt — sjómark við okkara oyggjar. Landsstyrid og rikisstyrid hava i vidgerdini av eini heildarskipan til bygging og menning, figgjarliga og mentunnarliga av landi og fólki okk ara sjálvandi tikið við alt viðvíkj- andi okkara sjóvinnu sum ein hov- uðstáttin at loysa við stórsta skundi Viðvíkjandi endurnýggjan av okk ara skipaflota liggur landið toluliga væl. Í heildarskipanini er talan um ei- na minstu ílegging uppá 50 millión- ur til línuskip tey fyrstu 5 árini. Henda ílegging er hugsað soleiðis at realkreditinstituttet lænir tær 25 milliónurnar, danski fiskaribankin 10 milliónur, løgtingid 10 mlliónur í studningi og skipseigararnir 10 sum eginpening. Verður talan um ílegging til stór- ar trolarar og onnur enn stórri fiski for, verður serlig ílegging at fáa til vega. Talan hevur verið um ein stóran trolara aftrat teimum, ið eru komnir, og sum eru í gerð, soleiðis at vit í hesum ári og fyrst í komandi ári verða at fáa 5 stórar trolarar aftrat teimum, vit høvdu undan Portugalstrolarunum, altso verða vit tå at hava 18 stórar trolarar tilsam- ans umframt tveir minni umbygdar, ein diesel og ein oljufyrdan. Aftrat umrøddu finansiering upp á 50 milliónir er tann skipan komin í lag, at danski fiskaribankin, ið hev ur fingið 100 milliónir til arbeiðis, skal virka eisini í Føroyum í sama muni sum niðri í Danmark við láni upp til 85 % ímóti, at skipaånarin sjálvur rindar 15 % av kostnadi- num sum eginpening. Henda uppískoytis finansiering danska fiskaribankans kann verða okkum ein óforur stuðul. Komnir av nýggjum línubátum eru 2 í ár. Framanundan eru 3 kom nir. Hesar bátar falla fikimonnum Ein væl og sigast góðir í reyndum. hópur av umsóknum um lán og studning til nýggjar línubátar hava verið til viðgerðar í landsstýrinum stýrið hevur játtað studningslán. Nakrir nýggir bátar eru kjallagdir. Føroya kreditinstituttið hevur mær kunnugt ikki liðugt vidgjørt allar umsóknirnar, men roynir at fáa gjórt tað sum allraskjótast. Forút- sæð, at kreditinstitutið lænir sín part, skuldi vónir verið fyri at fing- ið í ár og nakað inn í næsta ár av lidnum bátum og kjallagdum bát- um eitt tal, ið totast upp móti teim- um tjúgu um væl ber í hond kanska meiri. Feløg og menn, ið eru frammi eftir at fáa línubátar, eru oman fyri tjugutalid. Tá ið talan um nýtt veidiøki og nýggj veidirættindi, hevur sjálv- andi fyrst og fremst verið hugsað um Gronland. Landsstýrið fór tí beinavegin, ið tað var sett, í samráðingar við ríkis- stýrið og grønlendingar. Fyribilsúrslitið av hesum samráð- ingum varð sum kunnugt rætturin til at reka fiskiskap frá nøkrum nýggjum havnum á Vesturgron- landi. Haraftrat varð tað gjørt loyvi ligt hjá 25 båtaløgum at rógva út á åvisum stóðum javnbjóðis grøn- lendingar við avreiðing til Grøn- landshandilin. Hesin samróður ur ikki verið royndur áður og er ti ilt at meta um, hvat hann goymir av fyrimunum, um hann kann verða hildin fram. Men tað er at vóna, at hetta samarbeiði við grøn- lendingar kann verða lagt so til rætt is, at tað veruliga verður at roynast sum ein vinningur, sum eitt gott nýtt oki í okkara sjóvinnu. Hitt al- menna hevur tíkið eitt ódnartak. Tað er við landsstýrisins veðhaldi og láni landskassans vegna, at hin stóri grønlendski útróðurin kom i er hev- y r y Vit kunnu í stuttum siga, at tað sum bráddliga og bondsklig: glapp okkum av hondum í Íslandi, g sum kanska stendur fyri at far- so ast okkum av veiðirættindum eisini í øðrum londum, hava vit í bráð- skundi roynt at lagt upp til at vinna aftur í Grønlandi. Har eru í ár til útróðurs við bátum frá landi skipum eitt tal av monnum, ið tot- ast upp móti talinum á teimum sum seinastu árini hava leitað sær vinnu í Íslandi á landi og við skipum. All- ir, sum unna okkum fiskimonnum og | aður eigur lívslíkindi og landi væl, darra í spenningi fyri, at hetta stórtakið við bátum og móðurskipum uppi í Grønlandi má fara at roynast okkum væl, so trong ar sum veidigøturnar tykjast at fara at verða føroyingum aðrastaðni. Tessverri hevur náttúran ikki rikið við okkum uppi í Grønlandi. Har hevur í ár verið so óvanliga nógvur isur, ið hevur tarnað fiskiskapinum ikki bara hjá trolarum og sluppum, ið eru ikki komin meiri enn uppí helming av bestu árum áður, men ísurin hevur í stórum tarnað báta- fiskiskapinum í t. d. Ravnsoynni Stóru. Aftrat hesum óhappinum frá náttúrunnar síðu er so tað hent, at okkara bátar og skip hava mist ein part av fiskiskapinum við at bíða eftir bensini og olju. Fyri summi båtaløg hevur henda bidingin ikki bara kostað mistan fiskiskap, men mikla útreiðslu vid at hava verið noydd at lata farmaskipið, tey høv- du at flyta vidføri og útgerð upp, eisini lig r bíða. Tilikt, at teir, ið hava åbygd av oljugoymsl- num har uppi, ikki hava tær fyltar vid olju og bensini, tå 10 menn ko- ma upp at byrja fiskiskap, má verða seg O C o a og harðliga = átalað. Tílíkt må ikki henda seg aftur.. Tað kann beina- vegin taka menn av fótum. Í Eysturgronlandi sigst at vera Tad kann ikki dyljast. at útflyt- ingin av sjómarkinum í Íslandi kom at raka føroyingar harðari enn nak- ræ aðra tjóð. Tað liggur beint fyri at hugsa, at vit fóroyingar megu taka upp beinleiðis samráðingar við Ís- lendingar um at vinna aftur okkara forna veiðirætt í Íslandi, fyri ið hvussu er okkara skip, sum veiða við húki og greiðum, ið Íslendingar og allar tjóðir megu ásanna eru meinaleysar fyri fiskistovnin. At landsstýrið tekur uppaftur ynski sítt at koma í hesar samráð- ingar er eyðvitað. Nu, ið vit við útfluttum fiskimar- ki í Íslandi og helst eisini aðrastað- ni við verða riknir burtur av góðum gomlum fiskileiðum, brennur sjálv- andi enn meiri á hjá okkum viðvíkj- andi okkara egna fiskimarki. Og landsstýrið hevur sjálvandi hetta í huga. Tað er so vunnið, at trymila- 8. august 1959 nógvur stórur og feitur fiskur. Tað gleðiliga frættist, at foroyingar ikki aftra seg við at gera royndir har við Ein stórri og tvinnar minni »ekspe- tiånur« eru við at gera seg til at fa- ra upp hagar at fiska. Allir føroy- ingar fylgja hesum royndum við stórsta athuga og vónum um, at tær fara at eydnast væl. Tær verða so ikki bara at týða nýtt veidiøki hjá føroyingum. Men vid tad her kans- ka verður talan um at veiða stóran fisk ístaðin fyri tann, sum glapp okkum av hondum við at missa Suðurlandið, kann okkara fiskiskap ur við Eysturgrønland koma at verða bjargingin fyri okkara Spaniu handil, sum higartil hevur verið tann, ið hevur givið hægstapristn. men sum í løtuni er í vanda vegna trot uppá stóran fisk. Sum kunnugt krevur Spaniumarknadurin stóran fisk. Og hann verður ringur hjá okk um at fáa um vit ikki fáa hann í Fysturgrønlandi. Tad umrødda framtakid i Grøn- landi er bara fyribils. Men ætlanin er at leggja doydin å at fåa eina var andi nyskipan, ið kann verða at gagni bæði fyri okkum og grøn- lendingar. Við ti í hyggju verður farið til samráðingar við grønlends- ka landsráðið kommunurnar nú í augustmánaða. SJÓMARKIÐ sáttmálin av 1957-67 er broyttur. Vit hava fingið 6 míla markið ístað- in fyri trímílamarkið. Tessverri bar ikki til í hesi atløgu at vinna kravið um at máta sjómarkið út frá bein- um linjum millum ytstu oddar og sker. Aftrat 6 mílamarkinum hava vit fingið trý friðað oki millum 6 og 12 míla markið. Henda fridingin er ávísa tíð av árinum. Hon er longst sunnan Stein. Tað, sum kanska hev ur mest at tyda í ti nýggja fyribils- sáttmálanum við Bretar, er, at upp- sagnarfreistin er stytt við 4 árum. Meðan vit vóru bundnir til 1967 av tí gamla sáttmálanum, kunnu nú vit verða leysir av sáttmála við Bretar í 1963. Tað er eisini tað við nýggja sáttmálanum, at um Bretar við al- heims samráðingum ella á annan hátt verða at ganga við til góðkenn- ing av rúmari sjómarki hjá øðrum, (0) oO ARBEIÐSSKAPANDI VIRKI Satt er tað. at okkara hjallur er á sjónum. Men júst tí leikar so al- mikið á hjá okkum eisini at leggja árar um borð fyri at fáa bygt upp allan tann ídnað, ið skilagott skip- hjá okkum. Stevnan eigur at vera, at vit fyrst fremst framleiða mest møguligt av og 5 LUTASEDLAR TIL 18. FØROYSKA HAPPADRATT eru nú til sølu úti um landið. Reglurnar eru sum seinast. Lutaseðlarnir eru galdandi fyri allar 3 dráttirnar í hálvárinum. Seinasti søludagur til 1. Vinningarnir í øllum dráttunum eru 15.000 kr. og so niður í 100 kr. Prísirnir eru fyri: Fyri at hava møguleikar at vinna verða vissaður longu nú til 1. drátt. drátt verður 8. august 1959. teir somu, frå 20.000 kr., 80 kr. 40 kr. 20 kr. í øllum 3 dráttum, má lutaseðil HAPPADRATTURIN okkara egnu nýtslu, og síðani lata tað, ið vit hava at selja útlendingum í fult tilgjørdum skili. Hetta royna oll skilagóð lond at gera. Í samband við hesum verður hugsað um alla ta rúgvuna, vit inn- flyta av tilgjørdum vorum, sum vit kundu virka sjálvir, alla ta rúgvuna av eplum, ið: vit kundu framleitt sjálvir, alla ta ullina, ið fer óarbeitt av landinum heldur enn at vit skul- du havt so væl skipað heimavirki, at eingin ullalagdur fór av landinum óvirkaður. Vit eiga kol til heimabrúks og til elverk. Og vit vita, at omanfyri og undir kolalindunum hjá okkum finst virdismikil eldfastur leirur. Tað má vera eitt málið hjá okk- um at nútímansgera kolaframleiðsl- una og fáa pening fyri hin virðis- fulla eldfasta leirin. Hetta hevur landsstýrið og ríkis- stýrið ásannað, og er tí nútímans kola- og leirnám við teirri heildar- ætlan ið landsstýrið og ríkisstýrið komu til sættis um at fremja til upp byggingar. Nøkur nútímans turkivirki hava vit. Men tessverri hevur í seinasta árinum verið stórir trupulleikar við at sleppa av við smáan fisk. Hetta