leygardagur 10. september 1960síða 4

SOSIALURIN Nr. 37 10. SEPTEMBER 1960 33, ÅRG S MANG EIN optimistur kann t. d. ein 80 ára gamal maður, ið giftir seg og bygg- ir sær hús tætt við ein skúla. vera GRINDADRÁP fyribils bannað í Danmark HVALIR av øllum sløgum eru nú friðaðir fyribils í 10 ár á øllum donskum sjoøki. Bjargingartænasta Falks og politiid skal syrgja fyri at reka allar hvalir, ið villa seg inn á firdirmar, til havs ella drepa teir so pínuleyst sum gjørilgt. Fyrsti maður, ið gav ljóð frå sær til I friding av hvalinum, var skaldið Johs. V. Jensen i yrking síni »Hvalen«. Yrk- ingin var gjørd i samband vid 24 metra langan bláhval, ið vilstur inn á Haderslev fjørð. Ymsar royndir at drepa hvalin mis- eydnaðust. At enda funnu nøkur bøl- menni uppá at sleggja eitt stórt jarn- stykki blástrið á hvalinum, so hann hvaldist. Seinasta grindadrápið í Danmark fór fram í 1954 á Vejle fjørdinum, har 63 hvalir vórðu píndir til deyðis. Umframt hesar vita menn um 271 hvalir, ið hava gjørt landgongd ella eru dripnir við donsku strendurnar, hin fyrsti í 1679. 16 ymisk slog dripnu hvalirnar. Sterstu grindirnar: 50 hvalir í Modbøl 1936, 37 í Middelfart 1870. 24 í Frederikssund 1924 og 18 í Kolding 1930. SPARK, professari, ið hevur kannað hvalunum, var niður í teljast millum teir kenslulívið hjá sigur. at í Danmark hava menn rokna hvalir fyri eitt slag av fiski, men verun- liga eru hvalirnir uppi í teimum hægru súgdjórunum og kunnu í vitsku- og kenslulívi javnmetast við apurnar. vitsku- og Professarin leggur aftrat: »Um nakar hevði farið so illa við hundum ella hestum sum við hvalum, vildi eitt gallróp heyja seg til skýggja manna millum.< Djórapínsla hevur altíð farið fram og fer enn á døgum fram í ymiskum lond- um, men um grindadráp sigur Stárk, professari: ) <... hetta kapitlid er eitt hitt myrk- asta í viðurskiftum menniskjunnar til djóraríkið.< HEIMSINS STORSTU ÍDNAÐAR- VIRKI Niðanfyri er yvirlit yvir heimsins størstu idnadarvirki, tey 10 størstu í londum uttanfyri USA og síðan tey 10 størstu i USA. Umsetningurin er upp- givin í milliardum dollar. 1958 1959 1. Royal Dutch Shell .... 547 534 2. Unilever eter3,52 372 3. British Petroleum ...... 167 171 4. Imp. Cemical Industr. 1,29 1,42 5. Nestle 123 1,28 6. Philips Gloelamefabr. 0,94 1,10 7. Siemens sssssssaas str ar 0,79 0,86 8. Volkswagenwerk ...... 0.84 RÍKISDAGSVAL Í SVORÍKI Sunnudagin 18. sept. verður ríkisdagsval í Svoríki. Veljast skulu 283 limir móti 231 nú til komandi 4 ára skeiðið. Valbargadin, id byrjar nú, væntast rekordharður, tá borgarligu flokkarnir leggja alla sína orku í stríðið móti sosialistunum, ið hava møguleika at vinna reinan meiraluta. idag er stødan tann, at javnadarflokk- urin hevur 111 limir og teir borgarligu 115 Kommunistar- 5 limir. flokkarnir tilsamans. nir hava Sjálvt um kommunistarnir atkvøda við javnaðarmonnum stendur á jøvnum Í GOðrum kamari. tí formaðurin her er javnaðarmaður. og hann hevur ikki atkvødurætt. Tó eydnaðist tað javnaðar- fólka- pensjónsskipanina, ið allir teir borgar- monnum at fremja hina nýggju ligu flokkarnir vóru harðliga ímóti. Kommunistarnir og | úr fókkaflokki- num atkvøddu við teimum — og sigurin var vunnin. Í Fyrsta kamari hava javnadarmenn reinan meiraluta. Sum svar uppá spurningin: ynskja tygum javnaðarstjórnin verður sitandi aftaná valið, svaraðu 40 pst. av teim- um spurdu JA, 30 pst. NEI, meðan hini ikki góvu nakað svar. KROV ARBEIÐARANNA. lítið arar í grannalondum nú miða ímóti. — Danmark Hér ér eitt dómi um, hvørji mál arbeið- Landsfundur snikkaranna i gjørdi av at seta fram hesi sáttmála- krøv: 1. 40 tíma arbeiðsvika. fritidarlønin 8 pst. pst. av løn. gjalda til 2 3. sjúkralenin 80 fullari 4 arbeidsgevararnir skulu sosialgrunn fyri eldri arbeiðarar. Í Fundarsamtyktini verður m. a. sagt: „Bert javnaðarflokkurin í samarbeiði við fakfelagsrørsluna er førur fyri at vissa arbeiðarafjøldini støðug fram- stig. Húsabygging — higartil størsta framstig Higartil størstu framstig, ið gjørd eru til frama fyri húsabygging, eru tiltøk JAVNADARLANDSSTYRISINS at fáa ØSTIFTERNES KREDIT- FORENING at virka i Føroyum eins og ætlaninar um uppiskoytislån frå Likindi vera tå til stedar frå hesum stovnum at fáa eini 70-—80 pst. av byggi kostnaðinum. Hetta verða mikið lagalig- ari lin enn tev frá øðrum peningastovn- um serstakliga afturgjaldingartíðin, ið verður at røkka uppí 30 ár. Í øðrum londum fer sethúsabyggingin | | | HÚSALÁNSGRUNNI FØROYA. fram undir øðrum umstøðum. Í Onglandi eru tað kommunurnar, ið byggja meira enn helvtina av ollum set- húsum. Hollandi lata kommun- urnar byggja 30 pst. av øllum sethúsum. í Hollandi uppí 30—40 i Svoríki og letur staturin 9, Friederich Krupp -...... 0,76 0,83 10. British Motor Co. 0,74 0,74 10 størstu idnadarvirkini i USA: 1. General Motors ....... 9,52 11,23 2. Standard Oil ........ 7,54 7,91 3. Ford Motor 4,13 5,35 4. General Electric … 4,12 4,35 5. U. S. Steel „.......... 3,47 3,64 6. Socony Mobil Oil ...... 2,88 3,09 7. Gulf Oil 276 271 8. Texas Co. 2,32 2,67 9, Chrysler „„ eeireriserer: 2,16 2,64 10. Swift — 000 2,64 2,47 HUNDAGALSKAPUR. Neydugt hev- ur verid at dripid 1000 hundar i Ege- desminde-økinum, og kring um i Grøn- landi verdur bodad frå hundagalskapi. Mong børn eru bitin og fleiri eru deyd. Hundarnir fåa sjåkuna av revunum, id serstakliga amerikansku hermenninir i Søndre Strømfjord og Thule aldu til sin við at geva teimum at eta. Fyri at forða vanlukkum av hundabitum hava mynd- ugleikarnir gjørt av at klippa tøkutenn- inar á øllum hundum, so teir ongan fáa bitið til avlívs. TJESTOV, russiskur rúmdar- visind- armaður, amerikumenn eru 3—5 ár aftanfyri russar tá tað ræður um rúmdarferðir. Hann tók uppaftur rúmdarvísindamannsins Tsielkovskoj: »Jørdin er vøggan hjá vitanini, men eingin kann liggia i vøgguni allar tid- sigur, at orð ir ... tað er eingin ivi um, at Sovjet — hin fyrsti sosíalistiski staturin í heiminum — eisini verður hin fyrsti kosmiski staturin...« »EIN AMERIKANSK FLUGA,« so- leiðis skýrdi stjórin fyri russisku rúmd- arkanningunum tann drabantin, ið ame- rikumenn sendu upp og fingu óskalað- an aftur til legði aftrat: »Amerikanska flugan vegaði bara 35 kg. meðan drabantur okkara við hundum, íkorni og músum vegaði 4,6 tons. jarðar, og pst. í studningi. Í Vesturtýsklandi og Belgiu fer hátt, at tey, ið byggja. sleppa frá at gjalda skatt eitt vist áramál. studningsveitanin fram á tann SEINASTA VITJAN. Kona Powers. Frances njósnaraflogmannin. ið varð dømdur til 10 deild frá síðstu vitjan síni í fongslinum: kom rúmið. rætti móti græt. Vit runt borð. Rúmið uddi við russ- iskum ára fongsul av hermáls- ligu sovjetiska hægstarætt, sigur »Gary inn i arm- arnar mær og sótu vid eitt teir 6 seg uppat fotograftum. og fanga- vaktararnir troðkaðu famil- juni.« Vidari einki visti til Moskva. førdur Francis Powers um, at familjan Ikki fyrr enn rættarsalin rakti sigur hon, at var komin hann hann vid varð inn í konuna og foreldrini. Hetta vakti slíkar TELEFON Í | | | RADIO-SYMFONIORKESTRIÐ. Kostnaðurin av at senda Radio-symponi orkestrid til Føroyar var goldin av kenslumálaráðnum, Danmarkar radio, Dansk—Færøsk Kulturfond og Dansk Esso-Fond. Um leikskránna og ferða- peningin skrivar »AKTUELT«: „Ein undrast yvir, at nýmótans dansk- ur tónleikur ikki er umboðaður — eins og tað sær løgid út, at henda náttúrliga statsuppgávan má hava stuð ul frå privatum grunni (t. e. Dansk Esso-Fond). Men fyri tað vekir ferðin vónandi ikki minni gleði. »TRO, HAAB OG TROLDDOM.< Undir hesi yvirskriftini skrivar blaðíð hjá >Forsvarets Civilundervisning ved Søværnet,« at Klakksvíkarstríðið má vera langt síðan gloymt, tí av teimum 80 hermonnunum, ið hava gjørt tænastu i Føroyum, hava 21 fingið sær føroyska konu — og einki av hjúnanum eru frå- skild. OLYMPIADUR. Núverandi olympi- sku leikirnir tóku seg upp Í Athen í 1896. Síðan eru hildnar olympi- adur í París 1900, St. Louis 1904, ikki almennir leikir í Athen 1906, London 1908. Stockholm 1912, Antwerpen 1920, París 1924, Amsterdam 1928, Los Angeles 1932, Berlin 1936. London 1948 Helsingfors 1952, Melbourne 1956 og Rom 1960. Tað finst bara eitt, ið er verri enn at raka sær við einum rakiknivi, ið kon- an hevur brúkt til at spíska sær blý- antin við. Tað er at skriva við blýant- inum. — Eg fati ikki, hvat svávulpinnafa- brikantarnir liva av. — Hví? — Tí. eg keypi aldri svávulpinnar. Teir. sum eg brúki læni ella stjali eg frá øðrum. kenslur í honum. at hann ikki var reiði- liga mentur at bera tær. Um stríðið millum Eystur og Vestur um tey londini í Afriku, id nú fáa sjálv- ræði, sigur týskur blaðmaður: stríði millum dag fer fram i í hesum Eystur og Vestur, sum í hesum londum um teirra framtidarligh lima- skap í frælsa ella ófrælsa heiminum, er tað í evstu letu, at Vestanheimurin vísir meira samanhald. meira einfaldni, meira einleika. stutt sagt, at hildin verður fólkaatkvaða um tað politiskt neyðuga. Tað er ein veikleiki, at hvort land ein- særis ger sum tí hugar best uttan um heildina. Eisini her er ein europeiskur politikkur neyðugur. Tá saman um kem- Europa allar møguleikar at fólkasløgunum frælsi og virðing. til vælferð og frið. ur. hevur vísa vegin til 1225 | Skipafelagið Føroyar Tórshavn mar FÆRØSK MARGARINE FÆRASKT URODUKT ELENA PP DEO ÆRE VO RE WE DF VO ORE PO Vita No | VITAMINISERET FINT PRODUKT HALDIÐ SCOSIALIN