leygardagur 12. oktober 1963síða 4

SOSIALURIN Nr, 75 12. OKTOBER 1963 36, ÅRG. | »LJOS YVIR LANDIÐ< — | SJÁLVSTÝRI | Í bløðunum og útvarpinum hev- ur ein hoyrt Djurhuusar, markar at samráðast um ferðir Hákun til Dan-| um at fáal donskum pen- mann løgmann, miljónir krónur av Vit hava sæð ganga skrýddan við merki í bringuni, og vit hava hoyrt mann kalla Føroya fyrsta - goldið við føroyskum upp eftir danska kong- | sama Dannebrogs- ingi. | | | | | | sama berghol pengum inum. Mær kemur nú fyri, et »sjålv-| styrid«, hesin maður plagar at tala|- at | hevur verið niðanfyri | ikki ongatíð um, botnar so djúpt; men tað hulsvølin 4 honum. | Tad longsta Håkun Djurhuus er | komin sjålvstyrisleid, tykir mær, | er tå hann á einumhvørjum TØød- arapalli endurtekur orðini: | Ljós yvir landið ...< Sjálvstýrismaður. Sosialurin Kann brævkassin gera So væl at greiða mær frá, hvussu tað | liggur fyri tá ein er føddur i; Førovum og hevur havt borg-| ararætt her, men síðan fer til| fremmånt land býr hur leingi | og fær borgararættin og síðan | vendir heimaftur og ætlar sær | at verða búsitandi her, | Uttanlanda-f6roy ingur, SVAR: Um ein er føddur í Føroy- | um og hevur livad her, hagar til| 18 kann ein fáa aftur| | ti efn | em er ar, borgararættindi her, búð her í Sin aftur hevur tvey ár, og til fólkayvtr- | eigur ein tá at venda sær V= | varandi myndugleikar litið hesi viðurskifti. fyri endaliga at greiða | Til brævkassan | Tá tað býður mær hari ímóti | at brúka og eg havi hovrt. osfon- ligar brillur at seta uppá eyg-| uni, eg mær spyrja, um hetta er ræt: og hvør pris- brillur, ein kann fáa loyvi urin kann vera? A. Joensen. SVAR: Okkum verður upplýst, af tað ber til at fúa kontaktlinsur — brillugløs at seta beinleidis i eygað; men teir eru dýrir, minst 300 kr Neyðugt er at tala við eygnalæknan, UNDIRVÍSING AV DEYVUM OG DUMBUM Tað stórsaknur, at tey børn, sum hava verið fyri teirri hevur verið at kunna tala og sum :kki noyðst ci vanlagnu ikki haraftrat vidhvørt heldur hava kunna hoyrt, hava farið til Danmarkar á skúla til verijingar og lærdóms, Undir seinasta landsstýri ver ab gjørt, fyri at kunna veita hesum bestu líkindi her 4 landi ti! venr | ing og lærdóms og vunnið fram móti málinum at seta slíkan skúla á stovn, tí umráðandi er ct tilik børn verða verandi í Førovum og ikki koma burtur til víðurskifti, íð eru okkara ov ólík, og íkki minst | huldumaður seg í er tað ein ósiguligur fyrimunur hjá foreldrunum at hava slik børn so nær at heiminum ella heimbygdini sum gjørligt. | Øllum myndugleikum og íkki minst seinasta landsstýri hava vit at takka fyri at vit veruliga vunnu langt åvegis við hesum máli. STÝRINUM OG Á TINGI = Tað er eingin føroyingur, sum ikki vidgongur, at undir seinasta landsstýrinum hendi almikið. Fyri ikki at tala bara í leysum orðum, men heldur vísa á leikar, sum til fulnar prógva yvir- skriftina í hesi grein, vil eg gjarna, veru- hóast eg veit, at flestir lesandi før- oyingar eru greiðir yvir tað, nevna og vísa á: 1. Hin stóra nýggja skipaflotan, kom, sum var farin til smíðingar, undir seinasta landsstýr- sum og | inum. + ljóðar tað margháttligt at, tá | »Dagbladid« skrivar um at út- + byggja sosiallóggávuna, tí tað + vóru jú fólkaflokksmenn, sum | + 4 fyrsta sinni feldu málið um fólkapensjónina og tað vøru fólkaflokksmenn, sum bóðu + tjóðveldismenn um at atkvóða | + ímóti sosiallóggávuni, eins og var >Dagblaðið< sum skrivaði, | høvdu rygg- | tå henda at javnaðarmenn brotið Fóroyingar, lóg var framd, PAX skírir ein >14. september | ja, soleiðis undan seinasta vali, og hann skriv- | ar m. a: »Vit sum vilja hava henda fjand- | anskapin (t. e. hervaldið, Nato | 0, s. fr) burtur úr aftur land-| inum, vit hava ongan annan møguleika í dag st gera vart við | okkum, uttan at velja tjóðveldis- | flokkin ... | Og tað vita vit at tiaðseiðis-{ flokkurin fer ikki at slaka í hes- | um máli …« | VIDM.: | Hvat hava so ftjóðveldismenn gjørt í hesum mtåli, síðan teir ko- | mu í landsstýrið, harra Pax? Tú hevur hvørki hoyrt teir, et heldur >14. sept< grett eitt ord| um hervaldið! | Frá tjóðveldisins síðu er einki | hent, enn at sjálvur atomkandidat- urin Karsten Hoydal hevur verið í | Mjørkadali til cocktail-party og drukkið skál fyri hervaldinum, Nei, PAX, hasir fýrarnir slaka ikki! Veitst Tu AT málið um ellisremiu og avlamisrentu á fyrsta sinni kom á ting í 1922. Tað vøru danir, sum bóðu | løgtingt gera eitt uppskot til lóg um sosiala trygd fyri førovingar; men stýrið á hvørjum ári fram- søgdu: SAGEN NÆSTE AR javnaðarmenn at sambandi og sjálv- yvir bara UDSÆTTES TIL ikki komu á ting í 1928 varð nakað AT fyrr enn gjøri við hesi mál, men nevn- du afturhaldsflokkar = vóru trekir at fáa á glið. , AT tað tó eydnaðist javnaðar- monnum at draga teir so langt w teir at enda gingu við til at fremja hesi uppskot, sum í mun til tað, ið frammanundan var, var eitt framstig. AT ini bara gjørdist eitt eiti, ein krypulsrenta, ið hvorki var at liva ella doyggja av. AT somu flokkar og uppí teimum fólkaflokkurin vóru við til í| tað, sum kom burturúr við tíð- | % 2. Íleggingarlógirnar sum »Industrilånsgrunnurin« ið varð settur í gildi í og við hverjum vit fingu hópin av og ødrum ídnaðarvir- danski, Føroyum, turkiløgum kjum bygd, »EFgnsudviklingslogin«, ið upp- runaliga bara var ætlað til serlig donsk landøki, har ið arbeiðsloysi við frá seinasta landsstýri varð sett í gildi var, men sum »initiativi« í Føroyum, og sum longu hevur møguliggjørt bygging av Havn Skála, og sum er til reiðar at læna til unum á Rundingi í og á aðrar líkaso tydningarmiklar landsuppgávur, bara vilji er í Før-| oyum at fremja hesar uppgávur, >Ungdommens sum eisini við initivi frá lands- stýrisins Føroyar, ger tad børnum síðu varð sett í gildi fyri og sum fyri stórta partin møguligt hjá ognarleysum til verkfrøding, prest ið skúlalesnaður skal til. Og sum frættist, í hyggju hjá ríkisstýr- inum at ókja um henda grunnin, ið lesa víðari lækna, annað starv, at student, lærara ella ella lærda- tað er, eisini vil koma okkara lesandi fólki til góða, 1956 at fella tað fyrsta upp- skotið, men við til at taka uppskotið til kanningar, hvat gingu næsta siga tað sama sum í 1922: SA- | GEN UDSÆTTES TIL NÆ- STE ÁR — og tað gjørdi hon eisini. Setir tú bókstavirnar nið- GÁTA. |anfyri = annarleiðs saman, fært tú hava. er | starv, sum summer kvinnur (Ikki føroyskt og eftirnavnið russiskt!) KARIN SUKOY —0— EIN AFTRAT. So við einum bókstavi aftrat hverja terð: 1 óttast um fornavnid her royna Vit bókstavur 1 2 — ill 123 pil 1234 pili 12345 sinnisstødn 123456 hann var i TAÐ ER VERULEIKI AT Erlendur Patursson sum efast skal fískimálaráðharri, vísti okkar: Grønlandsmonnum og Grønlandsmålinum — so — litlan ans, ot hann ikki fór sjálvur, men sendi N. Winmiher Poulsen | til kanningarferð til Grøntands so royndist og roynist fremsti maður fiskimanna. STUTTLIGT AT SÍGGJA FRUKTIRNAR risavirkj- | uddannelsesfond«, | vildi | Í samband við hesar vunnu ilegg- ingarskipanir er ikki at gloyma ta størstu ileggingarskipanina um, avgerðin um stovnanina av 60| | miljónagrunninum, sum kom í lag | av gll- | | við P. M. Dams samrúðingum við | | ríkisstýrið. | | 3. Tey víðkaðu rættindini i | Grønlandi, | | Tey afturvunnu rættindini í Is-| | landi og Noregi, og so ikki at | | gloyma | | 4. avtøka av fólkaflokkska, sam- | bandska og gamla sjálvstýrisins 10 | | áralanga 3-mílasáttmála út frå | | óbeinum linjum, og so | 5. nú, áðrenn seinastu landsstý r- | ið fór frá, uppsøgn av núverandi 6 | míla fiskimarkinum og | | endiliga við kongsins undirskrift lógfesta avgerð um, at fiskimarkið á várið 1964 skal verða flutt út til 12 mil út frá beinum linjum, | 6. avgerð um at byggja eitt for-| oyskt vaktarskip, sum hevði verið í bygging, um hetta landsstýrið ikki hevði komið til og lopíð | spillu í, : | 7. eitt nytt hypermoderna danskt | | inspektiónarskip alt árið við Før- | oyar við nútímans tøku-| | greiðum ikki minni | einum helikoptara til hjálpar at | fljagva út og koma sum tjøvur „náÞt yvir fiskitjóvarnar. | øllum og við enn | Eg kundi hildið fram við mong- um ávísingum enn sum t. d, øllum | teimum almennu arbeiðum, | sett f stóru sum vóru gerð undir sein- | asta landsstýrinum, ella sum våéåru | . . A . på | fyrireikad og fult út finansierað | . . . || og klár til at byrja, Her hugsi eg| serliga uppá: | tann stóra vegaplánin uppá 75 milliónur | landssjúkrahúsið, | sinnissjúkrahúsið, Í ar tt vorðisum búgv at taka við HIN VELDUGA UM- OG NÝSKIPANIN, SUM HENDI, MEÐ AN JAVNADARFLOKKURIN ÁTTI >INITIATIVIÐ< i LAND nýggjan læraraskúla og aðra stóra skúlabygging. Og afturat øllum hesum vøru allir grunnar tvífaldaðir, fórdir ajour og á tremur, TH ið Kjartan Mohr og aðrir po- lítikkarar innanfyri sjjálvsfjýýrissam- gonguna hava roynt at sagt fólki, at alt hetta hevur borið tómar kass við sær, tað altso so skeivt sum tað kann vera. Ikki bara %að, at: allir grunnar vóru ftvífaldaðir og áajour, men landskassans rakstrarroknskapir vístu stórt yvirskot, (sum tessverri í hallið av teimum villu og skilaleysu spekulatiónum, ið hitt 4 fráfarna landsstýrið var komið nt hanga uppå vegna túverandi Jandsstyrismanns, núverandi log- mnans Húkun Djurhuus óvitagerð niðri í Keypmanmahavn,) Seinasta árs rakstraravlop ikki minni enn stivar 5 miljónur. so er fór var Eitt vordisum búgv at taka við. Tá ið vit nú frætta um fram- | leidsluøkingina, ið stavar frá telm- um mongu nýggju skipunum, tm hitt nógva arbeiði manga staðni kring um í landinum, so gleðast vit javnaðarmenn, tí tað er við at henda, sum javnaðarmenn í samráð við donsku stjórnina høvdu lagt alla orkuna á at leggja til rættis. Vit gleðast við at síggja fruktina av politikkinum hjá seinasta lands- stýri, og legtingsmanning, har ið | javnaðarmenn áttu »initiativid«, Vit vita, at Føroya fólk sær hetta, og vit ivast tí ikki í, at Før- fólk aftur vil hava boð eftir javnadarmonnum. oya = Her á landi sum kring allan upp lýsta heimin sær fjøldin, et hon eigur bara ein politikk, sum hon kann kalla sín, og tað er SOSIALISM AN, Bygdarjavnadarmadur. Niels å Velbastad Í øllum føroyskum bløðum hava , staðið greinir vid vøkrum minnis- | orðum um Niels Mikkelsen, sum | so knappliga varð tikin burtur frå | konu og bernum, meðan hann stóð mitt í arbeiði sínum. Hetta | hendi á nått. Ikki var hetta fyrsta | ráttin, ið Niels arbeiddi, meðan onnur svóvu. Hann var ikki føddur | til góðs ella gull, Tó so, at eina tróð arvaði hann aftaná múna sin, | Karl norðuri á Heyggi, á Velba- | stað, sum var giftur við mostur | mini, Katrin, ættað úr Jógvans- siovu í Leirvík. Tá ið eg var 11 ára gamal, var | eg á fyrsta sinni á Velbastað og spældi við Niels, og síðan vitjaði einhvør bilur stødgadi á. Niels giftist Bergit, dóttir Niels i Heið- unum og konuna Mariu fødd Arge. Hann bygdi sær hús á trød síni og gjørdist Hann var rættur traðarmaður og hevði serligt hegni at umfara djór av hverjum slag tey Tað sum alt livdi og treivst undir hansara hond- um«. heimamadur. voru, var, Nógv annað kundi verið at sagt, | men lat meg enda við at siga, nøk- „ur orð til Eg veit, at tit hava mist ein góðan og trúfastan mann og pápa. terra, ið eftir sita. | Ein segði eg við Bergit: | frálíka |kona, og eg eri glaður yvir, at dag'n »Tui ert ein røsk og góð > ft: > 4 Velbastað. bædt!…. Å , eg vita pe a Il | Niels hevur fingið eina so góða > sg ge æraraskúla Í - ; . meðan eg s rar N 'lkonu«, Tá svaraði Bergit: »So, tað í y so aftur av og á seinrf, | ; á Havn og s i så - iheldur tå. Men eitt skal eg siga Altíð var hugnaligt at koma eitt me finnið nf 6 Á kvold hei j hurur fø |tær, at eg havi fingið ein so góðan >vgarkvo hei hagar ur fr 4 leygar vøld hem Dj ve | mann, at hann hevur so jarta- bylivinum, sum ein ofta følir seg troyttan av. Karl norðuri á Heyggi ú Velba- heiðraður sum dugna- maður. og tað hevði hann uppt- borið, og Niels gekk trúliga í tóta- spor sum Púll bóndi í Kirkjubø sigur við hesum orðum: Niels stað varð faðirsins, »Vissur fjallmaður var | ”…” . ! hjá bøndrum á Velbastað og eisini | her i Kirkiubø«, og so leggur PM bóndi orð aftrat: >Og undir mákíðunum varð tað Niels við sín- um skemti, ið fekk fjallmenninar at gloyma mødins. Aðalstarv hansara kom at verða at viðlíkahalda sókn- hesi arakvegin, har hann gjørdi eftt sera gott arbeiði, altið fúsur og fróur til nekur skemtunarorð, um |liga uppiborid at hava eina góða | konu < | | Ja, eg veit, at Bergit og Niels |hóskaðu so væl saman sum nøkur |hjún. Bæði líka røsk og arbeiðs- |som við lættum og frískum lyndi. | Fergin er stór. Men ein uggi er | tann, Niels átti ongan óvin | men nógvar vinir, og øll hava gott at jat minnast á hann, Tað sæst efsini i øllum føroyskum bløðum, sum jøll eru á einum mål: um tað, at (Niels vor eitt av teimum fólkum, |sum fekk sólina at skína allastað- ni har hann var. Frið og signing minni hansara, Jóhann H. Danbjørg. lýsa vit yvir