leygardagur 13. februar 1965síða 2

VESTURTÝSKLAND ER VORÐIÐ STÓRAR NOGDIR AV NÚTÍMANS TIL NYGGJU LONDINI Í AFRIKI ESTURTÝSKI JAVNAÐARMENNINIR HAVA UM AT LATA VERA VID AT LATA HOSPITALIR OG MASKINUR TlIl DAGIN, HVAT FER FRAM OG p Gæta SN æsisig rs rr V ú MA ho. FS pøj Fftir USA er Vesturtyskland næststørsti våpnaseljari til londini i våpnini hardrendu Afriku. sigur pressutænasta javnadarflokksins, verið brúkt í stríðnum í Kongo unum millum Etiopiu og Somaliu. londum fer fram undir tí påskoti, daganum móti kommunismuni KEISARIN MÓTMÆLIR Fað vísir seg tó, at våpn, sum! móti stjórnarherliðunum. | Somalia hevur fingið stórar nogd| ir av vesturtyskum våpnum, hóast| Tanganyika. landið fremur guirillabardaga móti| áður fingið fótin fastan har. Etiopiu og við hvort gjørt innrás í| eru har framvegis og senda VAPNASMIDJA VAPNUM SUM AFRIKU. LATIN | HJÁLPK. | FYRI STJORNINA | STADIN VERDA » TEKNISK HAVA HEITI LAGT AFRÍKU / | - mage LÆ e.V Ca teimum bardøg- Våpnasølan nevndu våpnini verða eisini. fingu høvdu Tanzania Zanzibar Eysturtyskarar annað søluland samgongan FYR Í | SOSTALURIN | var at teir fáu eskimoararnir, sum | F | útdeyðir. | | Í |} | lanir at endurfólka Scoresbysund- bara á Angmagsalik-leidini. Hildið høvdu havt bústað aðrastaðir, vóru Seinri vórðu ferðir gjørdar til Eysturgrønlands Fólk komu teir ikki framå, bara kóp og roysning- ar. Undir fyrra heimsbardaga fóru | teir í Keypmannahavn undir ætl- | koloniina Ein av Rhøvudsmonn- fyri hesum ætlanum var hin| Einar Mikkelsen, sum livir! enn. | Myndugleikarnir høvdu ongan| 1 | áhuga fyri hesi ætlan. Ikki fyrrj | enn norðmenn komu uppí leikin! | i | við sínum krøvum kom vend í. Í| 1924 fór Mikkelsen við nøkrum venja Tu ermenn at brúka 30 herft: ys fleiri herskip, | sum lan ir fingið Gl gåv-!| us ur VW klandi. HVASSAR INNINGAR Prcssula L vesturtýska javn aðarflokksins finnist hvassliga allari = mann. gongdint kreyur Í at Bonn-stjornin í framtidini skal senda hesum til afturskomnu lond-| um alla að! hjálp enn hernaðar- liga úlgerð. foir eru ivasamir um, | um vesturtyska sambandstingid hev ur fingið at vita av hesi våpnasølu, | sum nú er konun upp i 610 miljøn- | Í ir krónur, harav 280 milj. kr. bara | semmasta ar. hava | Feir meina eisini, at oll henda våpnasøla, kann vera farin fram á sama hátt, sum våpnasølan tir is- racl. Hon var framd ceitir avialu | | Við Adenauer, Íyrry sambands kanslara og Franz Joset Strauss, ! fyrr Ver laráðhara. Sjálvt | uttanríkisráðharrin visti einki um A IX maið at siga Fyri at halda leikin gangandi | p | mótvegis Eysturtýsklandi: at berj- men tvørturimoti átíkið sær at lata | keisarunum henda Vesturtýskland hevur latið til Su-! ararnar 2 dan. verða brúkt av uppreistarar-| hótt við monnum í Kongo í bardaganum | stjórnina. teir etiopi-| annars viðurkenna eysturtýsku | ast móti einari og hvørjari diplo- matiskari viðurkenning av granna- landinum ella í ølium fórum ikki | lata seg umboða í londum, har| Eysturtýskland er umboðað, noyð-| ist Bonn í mongum førum atl | fremja politiskar leikir av órimu- og hava | Teir | hern- Kenya. | aðarligar ráðgevarar til landið. Tad | Hesum hevur etiopiski keisarin| sama gera kinesararnir og vestur-| Haile Selassie mótmælt hvassliga: men vesturtýskar hava ikki steðg- að våpnasendingunum til Somalia, Heitt stríð um and UPPSIGA kalt AVGERD DANSKA RIKISSTYRISINS GRONLANDSSÁTTMÁLAN FRÁ 1924 VIÐ Á EINUM TÍÐARSKEIÐI AV SØGU FÆRÐ SKAKAÐI SINNI BÆÐI í DANMARK OG NOREG. IKKI týskararnir. Vesturtýskir flotamenn EYSTUR- NOREG GER ENDA GRØNLANDS, SUM EINA- FYRR ENN HAAG-DÓMSTÓLURIN 5. IN YVIR ØLLUM GRØNLENDSKUM TEIR VID STRÍÐNUM Stríðið, sum tók seg upp í 19 Sridid um Eysturgronland tók seg upp i 1919 og var ógvuliga APRÍL 1933 ENDALIGA A AA AA [ [Af [ff [| [[[[[f——— ——|———— BEINDI FYRI TRÆTUNI OG GAV DANMARK SUVERENITET- LANDAØKI, GOVUST hardrent; men nu Danmark hevur sagt upp såttmålan vid No- teirra áhugi fyri Eysturgronlandi hevur verið i stødugari minking | —. seinasta ár vóru teir bara har vesturi fyri at hyggja af teimum reg, verða norðmenn valla at gera stórvegis burtur úr hesum, ti| ui | gomlu skúrunum, teir áttu uppi á landi. EYSTURGRØNLANDI VAR IKKI VID Undir fyrra heimsbardaga raktu i beimsvidurkenning av donskum øgnarætti yvir øllum Grønlandi. Bystur-grønland var ikki við. Tåj ska ið — donsk-vestindisku oyggjarnar vórðu seldar til USA, var spurn- ingurin borin uppá mål, men ame-! krøvini um yvirvaldsrættin til Sval- rikanska stjórnin hevdi ongar við- | merkingar at gera. 1919 spurningurin borin menn við. at tað fanst eingin al-| uppá mál yvir fyri bretsku, fronsku kanadisku og men hesar høvdu einki yvirvaldsrættindinum um Grenlandi. Tað sama hendi við Danmark stjørnini; dan- yvir øll- japansku ímóti Sveríki. styðjaði norsku flogmenn og her- | eru staddir og | | | | | | | | vildi ganga Danmark ímóti. Men | | ligari stødd. | | Heimlig áhugamál eru €isini á vúgskálini. — Vesturtyski stórídu-| aðurin er ovurfegin at selja utt-| an mun (til søluland, og allra, flestu stórídnaðarmenn í Vestur-| týsklandi eru annaðhvort í flokki | Erhards ella í samgonguflokk- inum Fríu demokratarnir. bard og í sama viðfangi spurdu danir norðmenn um teir høvdu nakað at siga, tá svaraði norski uttanríkisráðharrin, at Noreg ikkt| tá ið danir sendu út boðskap um yvirvaldsrættin og samstundis (og tað var tað, sum var galið) settu siglingarbann = og monopolhandil, wísti tað seg skjótt, at norðmenn hóast alt høvdu síni krøv. Teir vildu tryggja sær veiðurættindi á eysturstrondini, serstakliga har tað var hvalur og kópur. GOMUL KRØV DRIGIN FRAM Teir mest ágrýtnu drógu nú krøvini fram. Var hetta ikki veruliga gamalt norskt land? Var Eirikur Reyði ikki hin fyrsti europeari, sum kom til Gron- lands? Víst var hann friðleysur og fór fyrst til Íslands, seinri til Grønlands, men norskfødddur var hann. Høvdu teir, id sendir vóru til Grørlands frá og vid Hans Ege- de, ikki verið norðmenn? Um heita kundi eingin ivi! vere. Tá ið koloniseringin fór)! fram, var tað aloftast norðmenn, sum vórðu sendir av stað. Men við Kieler-friðin í 1814, tå ið Noreg fór frá Danmark, var gjølliga tikið fyrivarni við Attants- oyggjunum. Undir stutta sjálvræði Noregs gekk hetta land burtur frá øllum krøvum um Grønlandi, móti at Danmark gekk frá tetmum stóru fíggjarligu krøvunum frá sambands tíðini. Um hetta varð gjørdur sátt- máli í 1819. Hetta kom at verða avgerandi fyri dómin í Haag. EITT HARRALEYST LAND Eysturgrønland er eitt harra- leyst land, søgdu norðmenninir. Hin fyrsti europeri, sum setti fót- in á land har, var skotski hvala- fangari Scoreby í 1822. Hann hitti nakrar fáar eskimoarar. í 1829 varð danski sjóoffiserur Graah sendir til Eysturgrønlands. Hann kom ongastaðni fram á fólk uttan | njóta saman — bøkur og yrkingar | fáum monnum til Scoresbysund. | Í Koloniin varð fólkað við eskimo-! | Sum serkónar hjá arum frå Angmagsalik-leiðini og erl eitt lítið bygdasamfelag í trivn-| hy Í > har Síðar 1880 hava norðmenn (| minni mun veitt í Eysturgrønlandi! um summarid, og í 1924-sáttmál-| anum varð teimum tryggjað fram-| hald av hesum veiðurættindum LANDOKI VERÐUR TIKID 13. februar 1965 Ársdagin eftir fyrstu landtøkuna kom hetta fjarrit til Noregs: »Jeg har í dag hejst det norske flag í Finnsbu (Skjoldungen Í Sydøsigrønland) og i kong Haa- kons navn taget i besiddelse Syd- østgrønland fra 63 gradar 40 mi- nutter nord til 60 grader 30 mi- nutter i nærværelse af tebvgratist Sverre Marinus Jenssen. Finn Devolda. Finn Devold er bróður til áður- nevnda avsendara av fjarriunum um fyrstu landtøkuna, HITT DRUGVA RÆTTAR- MALID í november 1932 byrjaði sættar- málið i Haag, har hægstiræitarløg- frødingurin K. Steglich-Petersen amál dana sera dúgliga vardi áht sarmenn hevði hann Eysturgronlandsveteranai nar G. C, Amdrup, admiral, Knud Rasmussen, Lauge Koch og Einar Mikkelsen eins og aðrar fólkarætts- lærdar, løgfrødinger, tænastumenn | frå uttanríkisráðnum o.a. Danir hildu tað vera symbolskt at uttanfyri rættarhúsini stóð ein Í fajansubrunnur við myndum av Ís | bjórnum í bardaga vid kópar og Í nøkur ár var friður um málið; men so skipaðu norðmenn eitt ís-| havsráð, sum skuldi vera ráðgev-| ndi hjá stjórnini í arktiskum mål-, um og skjóti tók almikið tjak seg | upp í Noreg, m.a. krøv í einstøk-| um blødum um landtøku av Eystur-| grønlandi, og henda orrusta kom fj hæddina. tá hetta fjarrit kom frá | radiostødini í Myggebugten | hin 28. juni 1931 | »L rærvænrtkse af Kilev Herdahl, | Fhor Halle, Ingvald Strøm og | føreren Richter er i dag det nor-| ske flaget hejst í Myggbukta, og| texd:t mellem Carlsberg fjord {| syd og Bessel fjord í nord er ok-| kuperet i hans majøstæt kong | Haskons navn. Landet har vil keldt Eirik Raudes land« Halvard Devold. NORSKA STJÓRNIN GÓÐ- KENNIR Norska stjórnin segði beinan-| vegin frå, at hon visti einki um hesa landtøku. Í Danmark hildu! menn, at hetta bara vóru nakrir| ørvitisknokkar, sum spældu sær, men politisk togtogan millum Oslo| og Keypmannahavn og e fanat- isk blaðskriving í Notes endaði við. at norska stjórnin góðkendi landtøkuna. | Dagin eftir segði danska stjórnin | frá, at málið varð sent altjóðadóm- stólinum í Haag. Meðan málið varð fyrireikað kom ein nýggj, norsk atsókn í lag.| TVEIR, SUM | roysningar. Hetta var ein gáva frá Danmark tá hesin friðarbygningur varð vigd ur í 1913. HAAG — DOMURIN Hin 5. februar 1933, aftaná drúgva rættargongd, fóru dómarar- nir til verka. Hin 5. apríl 1933 fall dómurin, sum á donskum var so- ljóðandi: () Den af den norske regering den 10. juli 1931 udstedte okku- pationserklæring og alle af sam me regering i denne henstende tagne forholdsregler udgør en krænkelse af den bestående ret- stilstand og er derfor retsstridig og ugyldig. 2) Den norske regering herimod stridende pastand forkastes. i Danmark var domurin væk fagnadur, fløggini vórðu vundim á stong, skålabørnini fingu fri, men Stauning, forsætfsrådhyrri, var ikki stórorðaður. Í rødu síni í ríkisdagnum segði hann: >Eg kenni meg í samljóð við danska fólkið, tá eg sigi, at vit uttan ill- vild og beiskleika rætta norska fólkinum hondina. Vit eru tik reiðar at samarbeiða sum higar- til, og vit vilja ikki verða smá- ligir við brødratjod okkara«. Noreg gekk undir dómin og farið varð undir tey neyðugu tiltøkini. ið beina skuldi fyri øllum minnum um hesa landtøku. GJØRDUST ARBEIDSLEYSIR Tá ið Winston Churchill doyði, vøru tað serstakliga tveir menn, sum gjørdust arbeiðsleysir: lord Moran, livlækni og Murray, lívverja Churchills Tá ið Churchill varð jarðaður, stóðu tveir menn við kistu hans- ara; tveir menn, sum tað ikki er brúk fyri meira — lívlæknin og livverjin. Um teir vóru tveir ym- ískir samfelagsborgarar, so høvdu teir tó eina felags uppgávu: at ansa eftir lívi Winstons. Lívlæknin og lívverjin hittast ongatíð aftur í Hyde Park Gate 28 heimi Churchills. Lílæknin er lord Moran, ein 82 ára gamal gentlemaður. Ein av allra bestu læknum, sum fleiri ferðir bjargaði lívi Churchills. Hesir báðir gomlu menn høvdu livað saman. Kann vera. at lív- læknin hevur havt meira ávirkan á Churchill enn bara hina medi- sinsku. Tað veit eingin, men teir skiltu hvønn annan. Tað var ym- iskt, teimum var í blóðið borið at - og at tjakast. Fyri tveimum árum síðan lå Churchill á einum hospitali. Á seingjarkantinum sat lívlæknin og las hart fyri Churchill: Oxford Book of English Verse. 140.000 miles ferðaðust teir sam- an undir veraldarbardaganum Lívlæknin hevdi strong boð um ikki at víkja frá lið Churchills. i 1943, í Afriku, gjørdist Churc- hill álvarsama sjúkur. Meðan sjúkan hikaði á, sat lord Moran við seingina hjá Churchill bæði dag og nátt — við lívverjuni sum sjúkrasystur. Ti heldur ikki við sjúkraleguna fór »skuggin«, detective-sergeant Edmund Murray, eitt fet burtur frá Churchill. Nú hevur hann ongan at skugga — og hevur sagt farvæl til Scot- land Yard. — Hvat skal eg nú gera. Alt býð- ur mær ímóti, segði hann, tá Churc hill var deyður. Sum so mangt annað í lívi Churc hills var hesin = professionelli »skuggin« ikki heilt vanligur. Tað var eisini tí, Churchill valdi hann til sína lívverju — ein má hava eitt sindur felags við livverj- una, segði Churchill. Lívverjin dugdi síni ting. Hann var fyrrv. fremmandaleglonerur — og framúrskarandi at skjóta við revolvara. Men hann hevdi eisini aðrar eginleikar. Hann var góður listarmálari og yrkti eisini. Hetta taldi við. Og tá ið Churchill setti seg við Meðalhavið at mála, setti lívverjin seg eisini við sínum amboðum tætt hjá. Munurin var bara tann, at í málikassanum hjá lívverjuni lá ein løddur revolvari. Nú hevur lívlæknin ongan sjúk- ling longur, og hann er ov gam- al at fáa ein nýggjan — og lív- verjin fer nú úr starvi sínum fyri at yrkja og fyri at mála. Men honum nýtist ongatid aftur at hava ein løddan revolvara í máliksussanum. SEG