leygardagur 6. august 1966síða 7

Eee gede, — 6. august 1966 DING ÁR pa 4 hí spa H V ussu mong doydu: 1 miljón ella kanska bara 600.000? HVUSSU MONG MANNALÍV KOSTAÐI BORGARAKRÍGGIÐ SUM FYRI 30 ÁR SÍÐANI TÓK SEG UPP í SPANIU? 1 MILJÓN ELLA »BARA« 600.000. TAÐ ER EINGIN, SUM VEIT TAÐ VIÐ VISSU. EINGIN UPP, 31. MARS 1939. TAÐ ER NÓG MIKIÐ HEVÐI TÍÐ HVUSSU MONG LÓGU EFTIR FRÁ AT STEÐGA OG TELJA 17. JULI 1836 TIL AT SLÁA FAST TEY GOMLU ORÐINI, AT EINKI KRIGGJ ER SO BLÓÐUGT. SO RÆÐULIGT OG MISKUNNARLEYST, SUM KRÍGGI MILLUM LANDSMENN Herurin, kirkjan, góðseigarar og stórkapitalurin 30 ár eru farin. General Francisco Franco y Bahamonde, sum kollrendi hina lógligu sponsku stjórnina situr framvegis í eina- Madrid. Falanksen hann og hansara dukku-ríkisdagur í Cortes er skipaður av offi- serum og herinum, kirkjuni, góðseigarunum og stórkapitalinum ræðisstólinum í TÝSKAR OG ITALSKAR JARÐAMOÐUR Ikki er tað minst hitt løgna stór- politiska spælið, sum gjørdi tað møguligt hjá spanska Caudilla at liva. Spanska fascisman kom til livs vid hjålp av tyskum og italskum jardamødrum. Hesi hava fyri lang- ari tíð síðan staðið til svars fyri teirra gerðir, og eru ikki til meira, men spanska fascisman livir enn, takkað verið, at Franco hevur verið brúktur sum ein terningur í stór- politikkinum, Í stórpolitikkinum telur tað ikki so nógv vid, at Spania stødugt hev- ur hin lægsta livifétin í Vestur- europu, at góðseigararnir valda, at fólkið verður hildið niðri við poli- tiskum harðræði, har eingin and- stóða verður told. Sjálvt um myndugleikarnir siga, | at tað sita bert fáir politiskir fang- ar í sponsku fongslunum, mótsiga teir sær sjálvum, tá teir brúka ga- Wottina (skrúvustikk at kvala fólk við) at týna politiskar andstødu- menn við. 19. juli 1936 kundi ein lesa yvir- skriftir í bløðunum: »Spanskur fascistauppreistur. Upp | reisturin niðurbardur í Spaniu, men framvegis trupulleikar í spon skum Marokko. Stjórnin sigur, at hon hevur fult tamarhald á við- urskiftunum. Yvirskriftirnar í bløðunum tey komandi árini vístu, hvussu stórliga stjórnin mistók seg. 1 Tað, sum á fyrsta sinni vísti seg at vera ein spontanur offisersupp- reistur, vísti seg seinri at vera ein væl fyriskipaður uppreistur, ikki at broyta samfelagsviðurskifti, men ein uppreistur móti parlamentarisku samfelagsskipanini, | við bajonettum uttan um | MAROKKO VAR STAÐIÐ. HAR TEIR FESTU Í | Kl. 5 seinrapartin fór offisers- juntain til verka i bynum Melilla i eystara parti av spansk Marokko. Høvudsmadurin hjå juntaini har å stadnum, Segui, oberstur, før vid løddum revolvara inn i | una hjá herleiðaranum Romerales. | Herleiðarin, sigur enskur søgumad- ur, var hin tjúkkasti av teimum 200 sponsku herleiðarunum, og hin lættasti at lumpa. Hann mátti yvir- geva seg. Offiserarnir settu býin í | kríggsstoðu; tað kom til bardaga millum herfólk og arbeiðarar, men bardagin var stuttur. Beinanvegin fóru teir undir at handtaka fólk, og mong vórðu tikin av døgum. Romerales var ein av teimum, sum | varð skotin henda sama dagin. Sum tað byrjaði í Melilla,, soleið | is hildu drápini fram oll árini urdir borgarakrígnum. Har fanst | eingin náði. | | skrivstov- | Koduorðið fyri uppreistrinum í | Melilla varð sent til allar býir í Marokko og til Spaniu. NOKTAÐU ARBEIÐARUM | AT FÁA VÅPN Á Kanarisku oyggjunum sat her- leiðarin Franco, sendur hagar í út-| legd av stjórnini. Tíðliga á morgni | 18. juli sendi hann út uppreistrar- | boð síni. Stutt eftir komu útvarps- tíðindi úr Madrid. Hesi søgdu, at | eingin — avgjørt eingin — í Spaniu tók lut í uppreistrinum. Men um | somu tíð kókaði tað í hvørjum ein- asta býi í Spania. Arbeiðararnir og teir vinstrasinnaðu kravdu vápn, men myndugleikarnir settu bann fyri hesum og hóttu við deyða- reysing, um nakar breyt inn í vápna goymslurnar. Bjartskygni stjórnarinnar helt ikki leingi. Uppreisturin brendi á í | Andalusiu. Lýdnir offiserar vórðu | KONGURIN LIVI!« | at virka sum politi á gøtunum. SOSIALURIN ska félkarædid Franco generalur beindir av vegnum, uppreistrar- | menninir róku arbeiðararnar burt | úr gøtunum, tað kom til harðar | samanbrestir. Eldur varð settur å| kirkjur og aðrar bygningar. — I | Sevilla, tí stóra býnum í Andalu- | siu, noktaðu myndugleikarnir | fáa våpn. Út á dagin vórðu teir | stóru býirnir í Suðurspaniu, Cadis | Jerez, Algeciras og La Linea í | hondum uppreistrarmanna. | Annarleiðis gekk tað í havnabý- | num Huelva við potugisiska mark- ið. Fólkið var í ferð við at gera sær greitt, hvussu álvarsom stødan | var. Áður stríðandi bólkar sum | anarkistar, sosialistar, kommunistar | og eisini borgarligir liberalir bólk- ar, leitaðu saman í ein fólkafront og vendu sær móti uppreistrarmonn | | | unum. »TITT BYTTA SVIN, So vid og vid gekk tad upp fyri stjórnini, at hetta ikki bara smáir lokalir uppreistrar, men ein væl fyriskipaður uppreistur umfat- vóru andi alt landið. Andre Malraux hevur sagt frá, at stjórnin í Madrid ringdi til býin Avila og spurdi, hvussu stødan var har. Svarið var: || »T20 skal eg nokk visa tær, títt bytta svín. Kongurin livil« | | | | | | Men 20. juli helt forsætisráð- | harrin Casares (moderatur republi- | kanari) åfram at bera seg at, sum | um einki serligt var hent - og hann stødugt hevdi valdið og gjørdi litid og einki fyri at basa | uppreistrinum. Í Men valdið glapp nú so líðandi | stjórnini av hendi. Sosialistiska fak | felagið UGT átti 8000 riflur, sum | millum límirnar il og kommunistiskum | Hesir teir byttu út sosialistiskum ungmannafeløgum. fóru so | Tey vinstrasinnaðu blødini á | Magrid komu við øgiligum yvir- | skriftum: VÁPN VÁPN, VÁPN. Men stjórnin bíðaði og bíðaði hagar til eingir moguleik- | ar vóru at basa uppreisrinum í | fødingini. | FRANCO GENERALUR KEMUR TIL MAROKKO Uppreisturin breiddi nú frá | stað til stað. 19. seg juli lendi Franco | | |FOROYSK BÓK | bardaga. generalur i Marokko. Hann kom | við einum leigaðum bretskum flog- | fari. Bretar siga, at hvorki eigarin | ella flogskiparin vistu, hvat enda- | mál flogfarið skuldi brúkast til. | Sama dag komu teir fyrstu maur- | isku hermenninir frá Marokko | til Spaniu. Dagin eftir komu tær | fyrstu deildirnar av sponsku | fremmandalegiónini og hermenn | úr Afriku, ráir og blóðtystir | bandittar, som koma at hava av- gerandi tydning undir ollum upp- reistrinum. | Óttan, sum fólkið hevði fyri hes- um bandittum, gjørdu einki fyri at minka um, tvørtur- | ímóti lótu teir maurararnar og fremmandalegionerarnar sláa til og | gera ræðuligastu blóðbað, har túsindavís av fólki mistu lívið. herleiðarar | || TEY STÓRU Fyrsta stóra slagið í borgara fjøllunum. Í oktober 1936 by troðka seg fram móti Madr seint. Seinast í mars fall Ma Tað var við Madrid, at hin fyr- sta internationala brigadan fór í | Tað vóru mest fransk-| menn, men einstakir týskir flóttar- | f | menn, nakrir bretar og nakrir pó- | lakkar. | Seinri komu fleiri international- | ar brigadur at hjálpa stjórnarher- | | inum, men einki batti. Franco fekk | øgiliga hjálp frå landi — nýmótans deildir, flogfør, ið bumbaðu span- | Italiu og Tysk- | utgjørdar her- | skar býir i grús. Hildið | verdur, at minst 60.000 | italskir hermenn luttéku í borgara- | | | framvegis at lata arbeiðararnar | krígnum. | | | Uppreistrarmenninir troðkaðu seg | | fram allastaðni. | Við ársbyrjan 1938 troðkaðu teir | seg inn í Catalonia. Tey stóru | tapini komu við Ebro í 1938, í | januar fall Barcelona. Stjórnin | flýddi til Frankaríki, men vendi aftur til Valencia til onga nyttu, Tvørturum: 1) drottur 2) skarn | 8) få tær 10) segl 11) italskur byur | 14) trýst 15) tíð 16) skreyttilfar 18) | ens | gentunavn. Niðurefir: 2) bindiorð 3) fremm- | andar 4) lot 5) rånsmadur 6) rúmd- | | arfar 9) drykkur 12) súr 13) røkka 17) seks. , FØROYINGIN | lurta og herma | 2æ , | | av | arbeiðarabólkum, sum høvdu tryggi Nr. 61 ni Tann villskapur, sum kríggið leik aði í teir fyrstu mánaðirnar, finnur valla sín javnlíka. Bara fyrsta mánaðin vórðu 100.000 fólk tíkin av døgum — uttan dóm. STÓRBÝIRNIR HILDU STØDUNA Meðan uppreistrarmenninir tóku seg skjótt fram úti á landinum, hildu stórbýirnir støðuna. Í Barce- |lona varð uppreisturin niðurbardur anarkistum og syndikalistiskum að sær vápn. Valencia helt, og andaliga varð uppreisturin — undir einum ræðu- ligum blóðbað — niðurbardur í | Madrid. SLØGINI krignum før fram i Guadarrama- rjaði Afrikuherurin hjá Franco at id. Mótálop vórðu gjørd, men ov drid. | Í mars 1939 byrjaði hitt stóra á- lopið. 28. mars noyddist Madrid at yvirgeva seg, og 31. mars fullu teir seinastu býirnir, ið stjórnarherurin heyði hildið. Uppreistrarmenninir høvdu sigrað! KOST ILL: 2 eysturoyar heilsøla saltangarå telf. runavik 7400 telgr. eystursoelan TOP-TEN I. Røde Koraller (Søstrene Bjørklund) Paint it black (The Rolling Stones) Sildefiske på Dogger Bank (Ivar Medås) 4. Sha-La-La-La-Lee (Small Faces) ro w An En ensom rytter (The Key Brothers) 6. Jag sjunger av glide var dag (Jokkmokks Jokke) Bardomshemmet (Sven Ingvars) 8. Born To Be Lucky (Jim Reeves) 9. Alabama (The Hillbilly Five) 0. Valentina (Pat Boone) | GARRARD plátuspælarar! | at seta til radio kr. 195,- kiftari at seta til radio kr. 260,- håtalara til battari og SEY kr. 425,- Plåturnar fåast hjå H. C. W. TORGARD, telf. 2043.