leygardagur 17. september 1966síða 5

17. september 1966 BERGMÁL Nr. 73 Hitt generella frælsid å serrædis- og samrædisgrundarlagnum Eg eri ein av teimum ungu, sum var hugtikin av, at vit skuldu vera eitt ríki fyri okkum |Og allir, sjálvar. Eg lurtaði bergtikin eftir oddamonnum tjóðveldisins, hvussu vit føroyingar høvdu | verið trælkadir av dønum, og eg | gjørdist, sum rimiligt er. illur | innå danir. Mær kendist av tal- uni hjá oddamonnunum, at) danir vóru ikki frægari í dag.| Teir vildu støðugt trælka okk-| um, og tí føldi eg tað, sum teir | siga frá blaðstjóranum á 14.| September, Ólavi Michelsen. at| hann var til sins, tå ið hann fyri | stuttum var sum íslendska flog-' felags gestur fyri fyrstu ferð í | Danmark hann talaði ís-| lendskt og enskt, men ikki danskt við tænararnar. tí sol stórur var Ohugurin móti døn- | um. Tað merkiliga var, at en loysingar- og tjóðveldisvilji var| just so sum mítt ill-| sinni var inná danir. Eg var og| eri góður við alt, sum er før- | oyskt. Eg vildi ikki, at nakar | skuldi skerja og krypla tað før- oyska. Eg vil tað so sanniliga heldur ikki nú. Og eg vildi ikki | og vil ikki undir nøkrum um- stóðum verða trælkaður ella sterkur | 1959 leggur P. M. Dam, ið nú er løgmaður, fólkapensjónina og broytan av avlamistryggingar- lógini aftur á tingborð. Hetta endar so við, at tingið tann 21. apríl 1959 samtykkir áður- nevndu lógir við 29—0 atkvød- um, nú hevði hesin so åtrodk- andi spurningur endiliga vunnið frama. Nú kann ein spyrja: Hví hendi henda sinnisbroytan hjá fólka-, sambands- og sjálvstýris- flokkunum? Vóru so nógvir nýggir tingmenn innkomnir við valið í 58. Nei, fyri fólkaflokkin komu 3. sambandið eingin, sjálv stýrisflokkin 1. Høvudsorsøkin var tann, at teir undir valagitatiónini høvdu drivið henda spurning ov vítt, og høvdu tapt. Av hesi orsøk tordu teir ikki longur at vera ímóti, tískil atkvoddi eitt saml- að ting fyri folkapensjonini, so kroystir vóru teir, at einki ann- að var at gera uttan at játta. Samgongublødini skuldu held ur tagt, tå talan er um sosial- mål. Teir hava ongantid ført og føra heldur ikki nakran sosial- politikk. Måtstøda teirra hevur altid verið so hørd, tá talan hevur verið um broytan innan tað sosiala okið. Ikki fyrr enn fólkið hevur sjálvt tikið orðið, hava hesir menn noyðst at hild- ið mótstøðu sína aftur eina tíð. Fyri ikki at fara heilt á ber- um út til veljarnar hesaferd, hava teir ajurført tær donsku broytingarnar innan sosialfor- sorgina heili 3 ár aftaná, hesar broytingar eru gjørdar har. Tí innan sjálvstýrisleið hava teir einki vunnið. Einaferð enn er tað so víst okkum, at tað er heldur ivasamt, hvussu nágv teir meina við sjálvstýri hig- artil hevur tað ikki verið annað enn skról. SU-ari. | mann | og Í tanna | føroyingarnir gomlum Danmark, | hørrunum i enn fjøldin vard i Sviaríki. Noregi vidahvar, | |har ið hin imperialistiska harð- | ræðis stórmanna nationálisman | ráddi. Fyri tað fyrsta er tað íkki rætt. at tað stendur á dønum, | vildi mær ann sum foroyingi. hvussu nógv sjálvstýri, ið vit | vildu niðurmeta meg sum minni vilja hava ella skulu hava und-) | verdan enn teir, var eg treyta- [ir fullari åbvred. bædi fíggjar- | leyst loysingarmaður. liga og stjórnarliga. tí sambært Hetta viðgangi eg. |: arskipanina.vit liva undir. Men aftaná. at eg havi vunn- (liggur tað í hondunum hjá | ið aðra ásannan við ENA AE + at avgera hetta orðaskifti við ein javnaðar-|her heima hjá okkum sjålvum | um vidurskiftini foroy- | eg havi talað við týðandi og dana millum og meet. stn um tað. og teir javnaðarmaður av viðeingið. at so er. er gingið or havi skerdur og gjørdur minni mað- ur enn teir, eg livi saman við. sum vilja mær ann sum føroyingi, á hvønn hátt tað so er, eru mínir fíggindar andstødumenn. So leingi eg trúði vitsti ikki betri, enn at danskararnir og og og stjórn og eri sinni upp drukkið sbiór inga vorðin lívsáskoðan. fyri mær, at eg trølladrykk ella einvísi iveldadari — stødu at samlivstrætur Fyri tað fyrsta åsanni eg nú. at tað ikki er tann farna tíðin. nútíðin framtíðin leikar á hjá mær og mínum lík- um og samanumtikið vóru ikki verri einstøku |hava | | Fyri tað triðja má eg ásanna lvið javnaðarmonnum. at hitt | víðasta livs- virkisfrælsi á ljóvnum føti við meðmenniskjur | nar er hin virðismiklasti táttur| |í hugtakinum frælsi. og og uppá. sum| Henda táttin í frælsinum fyri. |okkara lívi her á foldum skylda | vit okkum sjálvum jeftirkomarum at verja byg tí hann gevur mer og og út- hvørjum |í tíggj- og stóru gg ja. aðir av teimum Hundalandsskýggið | ti || | Rædsla og fjáltur á fjøllum foldsins i dag kemur hundalandsskýggið fyllur trongan sum víðan sjónarring við sínum óafturrekandi verunleika Men vit eru sjálvi tey seku tí vit hava brotið grundlóg náttúrinnar Oh, uppreistranna uppreistur at vit ikki lótu hitt sjúka fara til grundar nú sita teir, mistøk okkara við litaðum knøppum undir skelvandi = fingrum Í dag kemur hundalandsskýggið. Ramon. ad enn skert frælsi at liva, lokkum | bara okkara li Í yvirtókuháttin ||— at tann dag, missa vit henda frammihjårætt- | døgum |einstakum av okkum mest bæði | troytt okkara landaliga og handaliga. »Loysing og at gyrða seg inni hjá sær sjálvum fyri at vera| óávirkaður hava lívið fyri | seg sjálvan kann ikki geva ann- og og | |tad kann ikki annað enn skerja møguleikarnar at fáa tað mest | møguliga av andaligum handaligum rikidømi burtur úr lívinum. Henda setning hjá |vini mínum í okkara mongu vinarligu samtalum um okkara |stødu í lívinum i dag kundi kann eg ikki stjórnarskipanini = hjá kunnu vit vvirtaka tað fulla ræði. lógarliga og stjórnar- umsitingarliga. yvir einum av málum sumøll sosial- oll skúlamál, alt post- her í Foroyum o. fl. við at samtykkja á tingi og í landsstýri at gera tað her einki trýst frá danskari síðu! Og hini tey sonevndu B-mål- kunnu vit eisini við samráð- við donsku stjórnina um yvirtøkutid- ina yvirtaka tað fulla ræði yvir. Javnaðarmenn sum sína fatan av stjórnarskipanini og |her er vert serliga at nevna for- mannin í javnaðarflokkinum. |sum hevur verið við til at gera lella fáa stjórnarskipanina í lag ið Føroya løg- ynskja fulla klár frá eg og ikki Eftir og hópi | málini | verkið er ini Ing og siga ting og landsstyri loysing, er loysingin danskari sidu. Tað er so statt als ikki um nakað trýst frá danskari síðu. Hetta havi eg noyðst í sann-| leikans navni at viðgingið, og tí havi eg sjálvandi lagt niður alt illsinni móti dønum fyri teirra | stóðu yvir fyri okkum føroy- | ingum. | Men eg må eisini vidganga | Ítað. at komin á hesa kyrru og sinnisliga líkavágligu stóðu eri eg við at hugsa um, hvat ið satt frælsi er ella kanska rættari við at meta um virði á javnadar- manna hugsjónum sonnum frælsi eri eg komin til ta ásannan. at orðið frælsi er ikki tømt út í æsir við loysing. Í vissum føri må eg geva vini mínum javnaðarmanninum rætt. at tað kann í mongum fylgja merkjandi skerjing livsfrælsinum í hølunum av/ javnaðarmenn okk- ara rætt í Grønlandi til virkis- og búsetingar javnbjóðis við danir fram um fólkini í øðrum | Her nevna londum. | Tað kann ikki noktast, at | | tað skerja sjómonn- Grønlandi. vil hjå okkara in livsfrælsi um. Felagsrætturin vid Grønland i tann mun. eiga i dag. er av størsta tydn-| ingi fyri okkara lívsfrælsi. Tad | mátti eg sum tjóðveldismaður viðganga. tí eg dugdi ikki og dugi ikki at síga, sum summir | tjóðveldismenn søgdu og siga, at | tað var betri fyri okkara menn ikki at farið til Grøn-! danir till sum vit | sjó- | | | | | | | | | | | | | ff——————————[[>———————-4$Øé>h4hh$h$”---…aad0DcLLL———— lands og heldur verið heima og | og | avsanna. | við talan | viðvíkjandi | lutum | av | loysing. | | ltað skal vera. |sum knýtir Sl egnu grunnar. Eg kundi og kann ikki gera tað, tí |hesir grunnar okkara eru ikki |nóg mikið at líta á hjá okkara fiskimonnum, samanber fiski- Í skapin. sum hann liggur í dag. Javnadarmenn neyna eisini felagsrættin, vit hava við danir at búgva og virka í Danmark. Teir nevna henda felagsrættin sum ein virðisfullan lut í lívs- frælsinum. Teir tað uttan at halda tað vera ein fyrimun fyri eina familju av føroyskari rót at flyta ur Føroyum, tí har- slitast so nógv virdislig bond. Men at koma út eina tíð at búgva í ødrum londum gevur víðari sjónarring og gevur nýggj hugskot. ið hóska væl at seta lív í heima hjá okkum. Men hjá Í our sum ikki kundi finna livsbrevd sítt í Føroyum, týðir frælsi at fara til Danmarkar at |bugva har. um eitt lívsstarv |gevst. almikið. Samræði | standandi | monnum, og teir (takið er nu, tå | stjornarskipanini jalla yvirtoku. at finna. hvørji løki falla okkum best við vvir- |tøku og fullum serrædi og hvørjt | falla okkum best g úrtokurík- last við samræði við danir á ljóvnum føti við teir. Og har- aftrat leggja teir. at um hátturin fyri samræði á summum økj- 'um, har ið samræði er. ikki av |sonnum kann sigast at vera á jøvnum fóti, verður tað okkara |uppgáva at vísa á skeivleikan og lfáa hann rættadan, full og rættvís javnvág verður, tí uttan |hesa javnvåg verður aldri at rikja væl millum tvinnar part- tvinnar tjóðir. gera og slagorð er eitt hjá javnaðar- halda fram. at ið vit sambært hava rætt til serræði og og so |ar, Hetta er ein menniskjalig og |håborin støda. Til at undirbyggja. at javnað- armanna stjornarstøda er í sam- band við nútíðina, tað besta og nenniskjaligasta í henni, vísur |vinur mín. javnaðarmaðurin. á, (hvussu teir innanfyri teir SEKS hava nidurlagt »suverenitetin« á |stórum og týðandi økjum sum | viðvíkjandi E og ídn- (Framhald í síðu) Rættleiðing Í seinasta ylimur í SU« »Bergmåli« hevði viðmerkingar til grein í Framanum. Sjálvandi er |ein og hvøn limur vælkomin at skriva i blað okkara um hvat men tá partur í skeivar upp- neyðugt við (hesi grein gevur lýsingar. verður eini rættleiðing Hann sigur: |principielt við lat Hertil at júst »SU hevur einki javnaðarflokkin skal vera sagt, tað principiella, javnaðarflokk gera. tað er at linum. Bæði SU og javnaðar- flokkurin góðtaka jú ta demo- |kratisku sosialismuna og gong- ur hetta eisini greitt fram i log log endamålsgreinum flokksins jog felagsins Torfinn Smith, form.