fríggjadagur 23. desember 1966síða 4

Nr, 161 n Ritstjori: MICHEL NIELSEN Ong doms sidan and — njosnarareidur — Ongland er eitt land, sum hev ollum londum, at ein má taka synd í teimum. dagað eitt ótal av njósnarum bert á nøvn, sum t.d. Fuchs, Burgess og MacLean, ger, Penkovsky og Wynne. Hesi røvn eru jú bert tey størstu tað finnast nógv, nógv fleiri. ONGLAND HEVUR NÓGV STRÍÐ | heiminum, | at onkur | njósnari fyri eina fremmanda nati- | Tad ið ganga og biðja eftir eru lond her í ón skal verða avdúkaður, bert fyri | at kunna prógva, at tað er sera nyttiligt at hava njósnaratænastu. | Hetta hevur Ongland aldri havt nakað stríð Få, ella kanska ongi lond síðan heimsbardaga við. hava seinasta verið so herjaði av spionagu avdúkan av njósnarum. Og nú sýnist longu at vera galið aftur, aftaná at meist- og egnum 'fekk politiskt friðskjól í aranjósnarin. George Blake er horvin ANTIKONTRAANTI | Tað er ikki gott at vita, hví alt) hetta júst skal henda í Onglandi. | Man tað vera tí tað er so nógv at njósna eftir? Ella eru teir eystligu | njósnararnair í Onglandi ógvuliga | L | ódugnaligir? Ella er kanska tann | bretska kontranjósningin serliga | dugnalig? Ja, tað er sanniliga ikki | so lætt at svara uppá hetta, tí tað | er ófora lítið skil í njósningini harniðri. Tá ein endiliga er komin | igjøgnum hetta netið av lygisøgum, råheit og tvætl, er tað ikki langt | frá at ein kann fara beint á eitt | sinnissjúkrahús. Nei, Ongland hev- | ur tað sanniliga ikki lætt, tí vit | mugu jú minnast, at fyri hvonn | njósnara, ið verður avdúkaður, | kemur ið hvussu er ein, um ikki | tveir ella fleiri ístaðin. Men hóast | alt er tað jú kanska ikki so undar- ligt, at tað er lítið skil í, til menn vilja vera við, at hetta óskili | er ein beinleiðis fylgja av njósn-| ingini. Njósnarin byrjar jú við at so njósna fyri heimlandi sínum, ella | tað landið. ið betalir mest. Men tað er jú als ikki sikkurt, at tað | landið heldur fram við at vera tað | besta at arbeiða hjá. Kanska er eitt | annað land. ið betalir betri og tað | sigur seg sjálvt, at soleiðis fer tað | at halda við njósning og! kontranjósning og antikontranjósn- | ing og antikontrakontranti … | fram i ur so nógy stríð við njósnarum úr hava upp- Minnist Kro- Teir kríggið. hjúnini harniðri síðani fangatoki og krógvaði seg í einum | kleystri. Seinni varð hann smugl-| aður til Spania, og har frå kom | hann til Ongland, har hann bleiv | til at hollendskar | fallskýggjanjósnarar Hann helt fram vid at arbeiða í njósnaratæn- | astu Onglands, bleiv sendur til Ki- | settur upplæra na aftanå kriggi fyri at fåa hendur | brøv um loyniligar sáttmálar | millum Kina og Sovjet, men hann | | | | a endaði mitt í Korea-krígnum, har hann varð tikin til fanga og heila- vaskaður av ti russiska majorinum Kuzmitch, sum bleiv kallaður »Blondie«. Tað er ikki lætt at siga ið bleiv mest heilavaskaður, men tað er ein veru leiki, at Kuzmitch trý ár seinni USA — kanska sum løn fyri at skaffa tey hvør av teimum, ynsktu brøvini Tá Blake kom heimaftur lógu | nógv nýggj njósnaraarbeiði fyri | Ongland (ella fyri USSR, sum | ákærarin í Old Bailey. segði) og bíðaðu eftir honum. (Blake varð | m.a. ákærdur fyri at hava avdúkað | fyri USSR nøvnini á 40 vest-njósn- | arum, har av fleiri hvurvu knapp-| | nå man vera e ” eltt 5 (0 - U |flýggjaði til USSR, og Blake bleiv SOSTALURIN | liga, og fyri at hava avdúkað eina | | teløfontunnel, har vestanlondini við eftir samrød- | stórari lurtaðu H . H , jum millum teir eysturtysku mynd- frøi | ugleikarnar og teimum russisku | hernaðarmyndugleikunum) Men tað næsta staðið, har Blake | varð sendur. var Beirut, Libanon, 'og her lærdi Blake, sum nú var | embætismadur i ti betska uttan- | rikismålaråOnum., ein mann, sum læt Kim Philby (hvørs navn óivað vanliga kent) at NJÓSNARIN Kim Philby alt fyri eitt kallaður heim til Lon- don og ákærdur LONIN HJÁ BLAKE ? ?? minnast bleiv rættar fullkomiliga = myrkaløgd. fekk at vita, hvat veruliga Dómurin, ið fall i 1961| bleiv ikki minni enn 42 ára fong- | Sum flestøll gongdin Ongin hendi. sul. Og nú reyndu fólk sjálvandi at | gita sær til tad, id veruliga var hent. Tey vildu vera vid, at Blake | var blivin fangaður av russum i! Eystur Berlin. og at hann var bliv- in hóttaður til at geva teimum til- far, Hann segði alt fyri eitt yvir- manni sínum í London frá, og hes- |in var eisini gingin við uppá tað. Følsk hesi blivu blivu tidindi tidindini »gjørd«, og handað | russum, men seinni bleiv Blake av- | dúkaður av einum ødrum dupult- njósnara. týskaranum Horst Eitner. | Nú var galið. Russar máttu ogl| skuldu trúgva tað, sum »tidindini« | søgdu. Tað sostatt neyðugt | (enn eftir hvat fólk søgdu) at ofra Blake. Beint aftaná at hann var koyrdur í fongsul blivu í rúgvuvís av russiskum njósnarum fastsettir, og tað sigst, at Blake, meðan hann | sat í fongsli í London, hevði fleiri so var samrødur við tann russiska njósn- aran Lonsdale. Hvat er so nærri at enn at Blake varð sleptur leysur av njósnaratænastu Ong- lands, sum tøkk? Í letuni er id hvussu er ikki tað minsta sporið at finna eftir hann, og tað er ótonkjuligt, at hann hevur verið førur fyri at flýggja uttan nakra hjálp uttanífrá. trúgva, Njósning í Europa síðan 2. heimsbardaga GEORGE BLAKE er jú bert eitt einkult dømi. Tað kundi kan- ska verið áhugavert at vita hvussu nógvir stórir, minnst til: bert STÓRIR, njósnarar, ið eru tiknir í Onglandi síðani kríggið, og vita hvat hetta eru fyri fólk, so her hava vit gjørt ein lista yvir teir »storu« síðani kriggid. Heili helst ikki KLAUS FUCHS ur á. mín skuldi Klaus Fuchs, ið var tyskari, men | oma. busettur i Onglandi var ein tann i . fyrsti stóri njósnarin, ið bleiv av- RÚSSARIN, ID BLEIV dúkaður í Onglandi aftaná 2. heims KANADIARI bardaga. Hann var vitskapsmaður Gordon Lonsdale, sum vit hava og hevði verið eingilskur stats-|neynt aðrastaðni í dag, halda menn borgari síðan 1942. Hann visti alt, sum var vert at vita um atomorku. Tá hann varð avdúkaður, segði hann, at hann var kommunistur, | og soleidis ikki hevdi gjørt arbeid- GEORGE BLAKE — EITT GOTT DØMI Her er tann åføra snildi og nú fullkomiliga horyni GEORGE | BLAKE eitt gott dómi uppá, | hvussu óskiljanligt alt er. Hann varð føddur í Rotterdam í Hollandi í 1922 við eftimavninum Behar. 20 ni royndi hann at flýsgja til Orslands, (tað var beint | undir krienur men hann varð tik in for karum í Belgía. | tó ke visu. hvssu hann skuldi ber ra tann leyp av einum ið fyri pengar. Hann hevdi sjálvur teir røttu menn til at geva »tid- indini«, og frá 1942 til 1947 hevði hann sent alt víðari. Tvey ár hevði hann verið í USA, har fólk aftaná at hann var avdúkaður blivu upp- øst og avkvettu sambandið vid; eingilsk atomvitskap. Eftir at hava sitid farg' í 9 ár, varð hann sendur hen E turberlin. Í flogfarinum segði hann til ein| bretskan blaðmant wevi lisið alt. 15 eg havi kun upprunaliga æt Konon |vich Molody. Hann var kapteinur í ti reyða (russiska) herinum og toppnjósnari fyri USSR i London. | Navnið hevdi hann stolið frá ein- anum kanadira, sum hvarv í tí finsk vetrarkrígnum. »Lonsdale« byrjadi at tosa vid kanadiskum ac- |centi og menn halda seg vita, at | hann er upplærdur í einum njósn- laraskúla í Vinnitsa, har ein heilur | vesturlendskur býur er blivin bygd- ur, og hvar njósnararnir ganga runt og læra at tyggja tyggigummi, a filmbloð og lurta eftir popp- les | musikki. | Hann lærdi seg kanadiska søgu, Í fór til Toronto, fekk hendur á eini ð hend- | kopi á fødingarbrævi á navna sín-| bæði hjá Lonsdali og Vascll. T=6, Í til, Trofimo- | pass við. Síðani fór hann til Lon- fyri at kinesiskan list log kultur, gekk eina tíð runt sum playbov. kallaði seg síðani handils- mann, og seldi veruliga tíð tyggigummi og jukeboxar, og sendi alla samla tíðina boð heim um royndarbasan í Portlandi í Dorset- shire, og um tey seinastu úrslitini anti-kavbátavápnum. Hann hevði tó ein menniskjaligan veikleika: Konufólk. Tað var tá hann vitjaði eina kvinnu, ið hjálpti til. at hann varð avdúkaður. Politiið kundi við siga. at hann íkki var hin sanni Lonsdale. Hin var blivin ope reraður sum lítil, og tað var Mo- lody ikki. 1961 ljóðaði | uppá 25 ára fongsul. Hann sat trý ár. og bleiv so umbyttur við Gre- ville Wynne, ið russar søgdu vera njósnara. don studera eina vissu Dómurin í TEIR ARBEIDDU SAMAN Tveir ið ikki heilt so ókendir fyri fólk, eru Guy durgess og Donald Mac-Lean. Teir vóru sum kunnugt, embætismenn í til menn, munnu Vera uttanríkismálaráðnum., teir 25. maí 1951 hvurvu akkurát tann sama MacLeans hevdi kundu avhoyrast Secret Yann (Il. 1956 komu teir fram í ljósið aftur Moskva. dagin, sum stjóri givið loyvi at teir Service. februar á einum pressufundi í | Teir søgdu. at teir vóru ikki kom- munistiskir umboðsmenn, men at | teir arbeddu fyri heimsfriðin. Bur- gess hevdi umsetingar- og blað- | mannaarbeiði i Moskva. MacLean hevdi eina framúrskarandi stødu i uttanrikismålaråSnum. Ein russisk- ur diplomatur, Vladimir Petrov, ið | flýggjaði til — Australien, segði seinni, at teir bådir høvdu verid russiskir njósnarar í 20 ár. Burgess sum drakk illa og sum nýtti nógv narkotika. doyði í 1963. | NJÓSNARAHJÚNINI Lonsdale hevði nógv fólk til at sær. Millum hesi bretsku hjúnini Helen Peter Kroger, ið vóru 47 og 50 ára gom- hjálpa rar og ul, tá tey vórðu tikin. Tá politiid kom, vildi Mrs, Kroger »bara leggja eitt sindur meira á eldin í men hon varð steðgað. Taskani miljuni aftanfyri jarntjaldið. Brøv- ara og nokk til | knettin. Politiið fann eisini kallu- | vakurt aftur: hjånini Kroger fingu | i 1961 20 ár. | TROLARARNIR VORU HAR John Vasall, skrivstovumadur i bretska flotamálaráðnum, sendi gjógnum seks ár loyndarmál til Sovjet. Hann blev dømdur til 18 år Hann hevði gjørt tænastu á eini | skrivstovu á ambassaduni í Mos- kva, og segði, at nakrir russar, ið hann hevði lært at kenna. nýitu hansara homosexuellu vanar hóttaðu hann við skandalu. Í Lon- don bleiv hann avdúkaður tí hann hevði alt ov stóra húsaleigu og eitt alt dyrt av antikvitetum. Seks dagor áðrenn Vasall bleiv og ov savn | 4 , . | då! aður. hvorv fyrsti skrivarin við | ta rissisku mhnassaduna í I tan. tekinið — og Moskva svaraði sera | tann | frá London, | av | hava verið njósnarar fyri USSR, so av at lesa hetta, kundi onkur | kanska hildið. at tað bert verður njósnað tann vegin, men so er sjálvandi ikki. Í 1963 tóku russar ein russiskan statsborgara, Oleg: Penkovsky, ið var stjóri í koordi- tey | | | lat ovninum. »Hon tók tasku sina við | heyði | innihelt kodabøkur og boð frá fa- |! | | ini vóru minkaði heilt nógv, so tey ' har ein amerikanskur sóust bert sum nakað svart undir | ur frá ambassaduni í Moskva bleiv einum glasi. Annað virdismikid | fotograferaður, tá russar hildu, at tilfar varð funnið í einum sigarett- | tíðin var komin til avdúkan. Pen- tendrara og aftanfyri ein málning. í kovsky bleiv, halda menn, Undin gólvinum í London-heim- | 1963, og samstundis inum fann politiið ein radiosend- | amerikanskr umbodsmenn vid am- -møttakara. ið var sterkur!bassaduna í Moskva útvístir. Pen- at røkka kring jardar- | kovsky hevdi møtt Greville Wyn- so- | | | | | | | tilfar fyri 7000 kr. um 23. desember 1966 um, og nýtti hann til at fáa sær|id Vasall hevði útint kundi avles ast ár eftir ár, tá NATO hevði flotaroyndir, Tá vóru altíð russ- iskir trolarar tilsteðar. NJÓSNARIN, ID HEYÐI »O.BE.« Harold Philby, sum vit eisin hava hoyrt um aðrastaðni á síðuni, sonur til ein statsligan ráðgev- ara í Millumeystri. Hann var sjálv- ur høgt lærdur og dekoreradur við Order of the British Empire, men var hann kundi ikki blíva officerur, ti hann stamaði. Ístaðin bleiv hann bretskur njósnari (varð hildið) og almannakunnugt var hann blað- maður. Hann var hildin at vera tann, sum segði Burgess og Mac Lean frá, tá teir flýddu. (Teir høv- du lísið saman). Men hann hvarv til Sovjet. áðrenn hann bleiv tíkin. MOSCOW NIGHTS Frank Cliford Bossard var bretsk ur rakettserfrødingur, men samtíð- frá 1962 til 1964 var hann tí- verri eisini njósnari fyri Sovjet. 52 ára gamalur fekk hann 21 ára Lønin hjá honum heyrði 100.000 krónur. Ord- sínar fekk hann í kass- ið vóru krógvaðir í úthol- Fólk vórðu uppøst, kunnugt, at mað- var straffadur og fyrr- Øl hildu hann vera musikkelskara. Hann lurtadt altíð eftir Moskva. Tá plátan Mos- cow-Nights bleiv spæld, visti hann, skuldi is fongsul. verið nærum rar smáum um, aðum tróum. tá tað gjørdist urin bæði verandi nazistur, at hann »til arbeidis«. PENKOVSKY — BLEIV HANN SKOTIN? Allir ter, ið higartil eru nevndir nasjónsráðnum fyri russiskan vit- skap, og ákærdu hann fyri at hava fingið bretum og amerikumonnum mánaðin. Hann viðgekk og segði samstundis, at hann hevði hug at liva lívið, og við konufólk. Hann hvítar sirklar uppá lyktapelar, tá okkurt var at heimta aftanfyri radiatorin Punhkingøtuni, fjasast sett í svávuldósini uppgongd í í eini heryvirmað- skotin í blivu fleir ne á hotellinum Ukraine, og leiðis varð eitt samarbeiði komið. Í Vestureuropa, halda menn, at Penkovsky bleiv offraður (og kanska als ikki skotin?) fyri at" Wynne ikki skuldi blíva ov hart dømdur, og seinni umbytast við Lonsdale, GREVILLE WYNNE — | NJÓSNARI? ? Greville Wynne, id var bretskur statsborgari, varð sagður at vera hjálpari hjá Penkovsky, Teir blivu dømdir við tann sam: dómstólin, har teir skeldaðust 6ført. Wynne bleiv tikin í Budapest í 1962, har hann bleiv svikin av tí kvinnuliga ' tolkinum. hjá sær, Heléna. Hann bleiv virfordur til Ljvbljanka- foneslid í "ostva. Dómurin bleiv tr? ára fonesul og fimm ára straffi- i hér hn bert = hevur :5 nmatørnjøsnari. Í 1 arbelo! n kunnað ve