leygardagur 11. februar 1967síða 5

Í. 11. februar 1967 år«, og soleiðis fall uppskotið burtur. Javnaðarflokkurin dróg heima- stýrislínuna. Í vónini um, at heimastýrislógin fór at gera tað møguligt at stilna tjóðskapar- stríðið, gekk flokkurin heilt og fult inn fyri hesi lóg. Heimastýrislógin = loysti teir tjóðskaparspurningarnar, og hon gjórdi tað møguligt at stilna ella at greiða tjóðskapar- spurningin út í æsir, bert tann foroyski fólkaviljin vildi tað. Hetta var eitt stórt stig framá. HEIMASTÝRISLÓGIN — TAÐ GENERELLA FRÆLSIÐ Men enn er tjóðskaparspurn- ingurin, ella rættari sagt. spurn- ingurin um meira sjålvstyri, do- minerandi í føroyskum poli- tikki. so enn hevur javnaðar- flokkurin ikki nátt tí máli, sum hann setti sær í 1928, og sum hann longu tá sá sum treytin fyri eini sterkari arbeiðara- rørslu, nevniliga at fáa stilnað tann tjóðskaparliga spurningin. Bert tað eru vit komnir longur enn í 1928. at vit nú hava fing- ið heimastýrislógina, sum ger tað møguligt at greiða tjóð- skaparspurningin uttan nakað trýst. HVUSSU GÓÐAR MØGULEIK- AR FLOKKURIN KUNDI HAVT Tað er ein royndur lutur, at nógvir føroyskir veljarar, sum annars — um onki sjálvstýri var at stríðast um — høvdu | greitt atkvødu fyri javnaðar- flokkinum, nú í staðin greiða atkvødu fyri borgarligu flokk- unum og tjóðveldisflokkinum, av tí at hesir flokkar eisini nýta tjóðskaparorð um seg. Men harafturímóti = hevur javnaðar- flokkurin ikki vunnið nógvar atkvødur, sum annars — um onki sjålvstyri var at stríðast um — høvdu verið borgarligir. Tær atkvødurnar fara til sam- bandsflokin. (Sammet við velj- | arakanningina hjá Meginfelag Føroyskra Studenta!) Sostatt er tad lætt at siggja, hvat hetta stríðið um meira sjálvstýri, sum staðið hevur á undir heimastýrislógini, hevur gingið harðast út yvir — ta før- oysku arbeidarafjøldina; og tað hevur verið til størsta gagn fyrt tann borgarliga politikkin. ARBEIÐARAPOLITIKKURIN, MEÐAN STRÍÐIÐ UM MEIRA SJÁLVSTÝRI HEVUR STAÐIÐ Á Úrslitini, vit hava av einum arbeiðarapolitikki, meðan hetta stríðið um meira sjálvstýri hev- ur staðið á, eru tí ikki stór. Ja, vit eru langt afturúr í mun til í Danmark, bæði hvat ið viðvík- ur skattapolitikk, vinnulívs- og handilspolitikki og sosialpoli- tikki arbeidararørslunnar. Skatturin á låginntøkum í Før oyum er stórri enn í Danmark, meðan tað háinntókum við- víkjandi er øvugt. Haraftrat kemur nú nýggj skattalóg við kelduskatti skjótt í gildi í Dan- mark — framd av ti sosialist- iska meiralutanum. Hvat id viðvíkur tamarhaldi og eftirliti almenningsins á vinnulívi og handli stendur for- oyska arbeiðarafjøldin somu- leiðis aftan fyri hina donsku. Soleiðis er eisini við málum sum sjúkrakassaskipanini og ðrum sosialum málum. VIT HAVA IKKI NÁTT MÁLINUM Í ásannan av, at stríðið um meira sjálvstýri her á landi hev ur spjatt arbeidararørsluna og harvið gingið út yvir arbeidara- fjøldina og hevur verið til størsta gagn fyri tann borgar- liga politikkin, mega vit fram- vegis stremba fram móti mál- inum, ið flokkurin setti sær í 1928, nevniliga at virka til, at spurningurin um meira sjálv- stýri ikki kemur at standa so frammalaga og at verða so do- minerandi í føroyskum poli- tikki í framtíðini. Vit eru tað unga, tað kom- landi ættarlidid, og tað fara at (verða vit, ið koma at taka eftir, (tá teir gomlu sleppa. Tað er kanska tí, at vit ungu javnadar- Imenn hava eina serliga kenslu |yvir fyri spurninginum: fram- (tíðar sosialisman í Føroyum. | LEIÐIN FRAMEFTIR | Ungir javnaðarmenn aftan á lat hava sligid fast, hvussu nógv |hetta stríðið um meira sjálv- |styri spjaðir — arbeidararørsluna og harvid gongur ut yvir ar- |beidarafjøldina — taka út frå |einum sosialistiskum sjónarmiði (ta stóðu, at vit vilja stríðast fyri lat beina burtur hesa spjaðing í larbeiðararorsluni og vit síggja {fram móti tí degi, tá allar sosial |demokratiskar kreftir í land- inum skulu kunna fylkjast um javnaðarflokkin. | Í hesum sambandi kemur sjálvandi ivi um, hvussu brád- liga vit her skulu fara til verka. |Sjålvandi má flokkur okkara jongantid fara so vítt á hesum jøkinum, at hetta á nakran hátt (kemur at níva arbeidara- og fiskimannafjøldina. Í ásannan av hesum, hevur flokkurin í stevnuskránni tikið ta stóðu, at (hann í løtuni er fyri rikisfelags- skapinum, av tí at hann ikki (heldur tað vera ráðiligt og sam- |tidis sosialistiskt nú beinan veg- in at loyst frá Danmark og har- við mist rættindini í Grønlandi, sum vit nú hava sambært ríkis- felagsskapin. Hetta hevði kunn- að komið at gingið út yvir teir føroysku fiskimenninar, hvors talsmenn vit eru. viðvíkjan- um meira Agitatión okkara di spurninginum at vera motiverað út frá einum sosialistiskum sjónarmiði. Eru vit ov agressivir viðvíkjandi hesum spurninginum, eru vit (við til at gera henda spurningin dominerandi í føroyskum poli- tikki, og tað at hesin spurning- ur hevur verið dominerandi í føroyskum politikki hevur jú gingið hart út yvir føroysku ar- beidarafjøldina, so sum vit júst hava sligið fast. Í dagliga lívinum kenna vit, hvussu fólk vanliga meta um spurningin um meira sjálvstýri. Summi síggja lætt upp á spurn- lingin og greiða atkvødu fyri tjóðveldisflokkinum til tess at umboða tankar teirra í teori, og siga, at tað onki argument er Imóti = tjóðveldisflokkinum, at llivifóturin fór at verða niður- skorin, um flokkurin framdi ætlanir sínar. Treytin fyri. at (hann framdi tær. var nevniliga, jat hetta ikki hendi. Hinvegin eru tað folk, ið Ísíggja meira dapurt upp á BERGMÁL spurningin, og lata atkvødu teirra fara til teir meira mode- ratu sjálvstýrisflokkarnar ella sambandsflokkin. Henda ójavna — sinnisstøda, hevur, og fer sjálvandi eisini í framtíðini, at ávirka viðgerð- ína innan flokk okkara av tjóð- skaparstøduni út frá einum sosialistiskum sjónarmiði. Her mugu vit kortini altíð halda okkum til veruleikarnar um okkara fíggjarliga grundarlag itil stórri sjálvstýrisætlanir. DANIR SKULU GJALDA MEÐAN ARBEIDARAFJØLDIN SKAL VALDA? Einstakar røddir innan tjóð- |veldisflokkin hava serliga til hetta valið styðjað seg til pá- |standin um, at Føroyar, fyribils laftan á loysing ella eitt stórt ligan stuðul uttanífrá. Víst hev- sjálvstýri eigur í gerandislívinum | Sameindu Tjóða viðvíkjandi figgjarligum studningsveitanum til lond, ið ikki hava fingið |siålvrædi. Men hetta er kanska |meint við gamlar koloniur og (harvið tilafturskomin lond. (kunnu Føroyar roknast fyri eitt {tílíkt land? | Tá alt kemur til alt, ynskja flestallir du klára okkum sjålvar, so tað síðsta vit skuldu gjørt, var at og avvist og vraka slíkum tilboð- um. Men eyðsæð er, at tær |henda påstand, eru greidar yvir, lat tær, ið hvussu so er tey fyrstu røddir, ið hava styðjað seg til teirra i teori, og hevur hetta eis- påstandi teirra milum andstød- |umenn. Sum tann flokkur. ið byggir á ;realitetir viðvíkjandi sjålvstyris- lætlanum, heldur javnaðarflokk- urin tað ikki verða rådiligt, »at |vit skulu fara til skips, og ikki {fara at hugsa um proviant, fyrr jenn vit eru komnir á fiskileid«. ISkylda bæði tjóðveldismanna jog okkara má tí vera, at vit vita meira greið beskeð, tá talan er um at avvísa ella føra fram slikar påstandir. Tað eru ógvuliga »leys be- |grebir« viðvíkjandi øllum sjålv- stýris- og yvirtøkuætlanum ið {frammi livaleyst bøtt munandi um po- {litiska veðurlagið í Føroyum, (um vit fingu at vita veruleik- jarnar um fíggjarliga grundar- |lag okkara fyri einum stórri |sjålvstyrisstigi, og harundir eis- ini greið besked viðvíkjandi fíggjarligum stuðulsveitanum uttanífrá fyribils aftan á eitt tí- líkt stig. Ein kundi hugsa sær eina slíka kanning gjørda av einari nevnd við nøkulunda sama lautaoriteti sum búskaparráðið. (Onki er at ivast i, at tað vildi verið uppfrískandi fyri politiska veðurlagið at fingið eina autori- seraða frágreiðing um okkara figgjarliga grundarlag til eitt |størri sjålvstyrisstig. Her hevði javnaðarflokkurin | .. it . " , , . |sjålvstyrisstig, vilja fáa figgjar- | ur verið á grein í eini samtykt | føroyingar, at vit kun-| jårini, bert kunnu nýta påstand; ini åvirkad umdømid av hesum | hava verið. Tað hevði | Rasmus var sosialistur, og kemur hansara Rakul. Í klippfiskur lá útbreiddur og torn- laði, so snjóhvítur av smáum salt- tinnum. Luftin var ov anum, og tå ið einki lot vildi røra hana, hekk hon darrandi yvir jørd- Alt livandi hvíla; hundahvølpur hønu, mett av hit- at stóð ini. lysti bara glepsaði at ein og einari sum lá og einum øskudunga; men at hon var so ágrýt- skavaði í ta in, at hon ikki gåadi hansara talu, før hann eisini at leggja seg i hesa „heitu øskuna, og eitt langt letigeisp ið hann sá, |bodadi frá, at honum dámdi leg- | | una væl. | | Tað var langt síðani, at keyp- maðurin var farin heim til morgun middagur farin, og matar; nú var likki var hann afturkomin enn. Fisk lurin var hvor so hvat skuldu ið arbeiddu í fiskinum, annað gera enn sita. Áðr- útbreiddur. murtur. | tær, enn tær sessust, høvdu tær tó breitt út ein lítlan stakk, og tær trættust um, antin keypmað- hann fór, hevði ella fiskurin tað endaði við, uppeftir. [tå herviliga urin, áðrenn | skræðan | upp: tær | vendu fiskinum Nú Ísótu tær og lótu mødina renna av at skuldi venda at |sær; neyvan gat nøkur lata munn- |in upp. Tær eldru. ið søgdu seg at hava smakkað verðina, sótu við al-| |bogunum fram á knøini og við báðum hondum haldandi um hov- luðturriklæðið, sum tær togaðu fram lyvir ennið til at skugga fyri sólini. Tær yngru. ið enn ikki vistu, hvat | verðin hevur goymt til gamlar gent- lur og húsmanskonur úti á bygd í Í Foroyum. royndu at práta um sein- asta sunnukvold í dansinum, tá ið |so nógvir trolaramenn vóru. Hóast "hetta var hitt merkiligasta práting- larevnið, ein kundi hugsa sær, doyðu lorðini burtur á vørrunum, ti varm- in var so kevandi. Endin var tann, at summar sótu, og summar lógu vildi. Í Sosialistiskt Ung- mannafelag stovnað á Tvør- oyri Mikukvøldid 25. januar varð Sosialistiskt Ungmannafelag stovnað á Tvøroyri, sosialista- borgini miklu. | Javnaðarflokkurin hevur nú (sostatt tvey politiskt ungmanna- |felog. eitt í Havn og eitt á Tvor loyri. Vit heita á unglingar á øðrum stórplássum um at taka RAKUL 1. Sólin sendi sínar hitandi geislar | niður yvir fiskastødini, har nú sagt, | I . jog lótu sólina baka seg, sum hon | (havt alt at vunnið og onki at ljógvatak saman og stovna sosial |tapt. listisk. ungmannafeløg, og harvið | Hevdi greinin elvt til viðgerð styrkja = um ungmannafelags- | innan flokkin av tjóðskapar-|skap javnaðarfloksins. Ístløðuni úr frá einum sosialist-| Sosialistiska = Ungmannafelag- | nú at taka upp hev- nærri samband við Sosialistiska | Ungmannafelagið á Tvøroyri. | liskum sjónarmiði. bygda á álit ið í Havn fer log ábyrgd fyri flokkinum, ur hor uppfylt endamál sítt. Nr. 12 Úr sosialistiska skaldaheiminum Søgan Rakul er skrivað av Rasmus Rasmussen, sála. Rasmus Ras- mussen sat eina tíð sum tingmaður sjálvstýrisfloksins men søgu á tingi; hetta serliga greitt fram í Rasmus var ein moderatur sjálvstýrismaður; men hann sá tann tjóð- skaparliga spurningin út frá einum sosialistiskum sjónarmiði, og hann tosaði heitt fyri sosialistiskari sameining. | Í søguni Rakul letur Rasmus okkum síggja bert eitt lítið brot úr stød- uni hjá arbeidarafjøldini innan kapitalistiska samfelagið. Niðan fyri veggin, eina llongd frá hinum, stóð ein dimm- hærd genta. Turriklædid var glidid av nakkanum á henni, so tvær tjúkkar flættur komu undan, og eitt gløgt eyga vildi eisini verið reips- |nidur vart vid ein tekkiligan, hvitan håls sum kur- flætturnar. igjøgnum undirhárið, so tisliga purlaðist millum Tað vegin, at hon sást ikki longur enn niður var so lágt niðan fyri á herdarnar; men um hon øll hevdi komid til tað ein- ans verið til hon og Hon eftir vágnum. sjóndar, hevði hennara frama, tí var bæði vælvaksin vøkur. hugdi Tað var, sum hon hevði staðið og at haðani utt- so langliga út væntað nakað koma an. kom so latar høvdu tå id keypmad- einki tær, Hóast var at órógv í gera, sum ligið og sólað seg, koma aftur frá sást morgun- hann urin mati. Osvaldur æt — var ikki ungur, måtti heldur sigast at vera gamal; hann var farin væl so um tey fýrati, men hann var av teimum, sum ikki sæst aldur á, fyrr enn tey fara í heilum. Hann Ihevði havt eitt djarvt, mansligt andlit og ein fiman kropp; men tað sást á honum, at hann ikki (hevði vrakað nakra av teimum Ínjótingum, lívið kann bjóða einum rættum mannfólki ið ikki tørvast lat telja hvønn skilling av hondini. | Nú aftan á »ein betri morgun- |mat« kendi hann lívsmegina streyma sær í hvønn fingur, og (kom hann tí spelkin syftandi putt- in í hondini. Osvaldur hevði ong- lantíð verið mælskur maður á morgni, men eftir morgunmat var (hann oftast prátríkur, og ikki Íkann tað sigast, at hann vá orð- jini á gullvekt, tá ið hann talaði til larbeiðsfólkið. Osvaldur blandaði tó laltíð so mikið av skemtiligum uppí, lat hann var heldur væl lýddur enn illa. Hann leftir fiskaturkingini, - ansadi altid sjålvur og tað grundum: av tveimum góðum hann (vildi hava fiskin eingin annar, tí tað gav gott um- |dømi og pengar; hann |vildi fegin sjålvur hava eyguni eft- lir ti næst pengunum Í vóru fyri honum vakrar gentur eitt |hitt størsta virðið, verøldin eigur, jog fyri alt tað var hann ikki uttan evnir, tá ið tað galt at gera kendan við hitt veikara kynið hann brátt so góðan sum nógvar gentunum, um |seg |Tað ringasta var, at hevði notið alt tað, sum var í hesari bygdini. Eitt tráað eftir, Rakul hjá Nikl- leskiligasti biti, Osvaldur njótandi hevði hann og tað at hon enn tó leingi fáa fatur í var hin hevði var asi; hann sæð grundadi hetta skuldi fåast i lag; ikki ti Niklas var tað honum lætt at tala til rætt« nógv á hvussu um tað kom at nýtast is, Rakul v júst sum nið- fyri at gentan, an vegin stóð, og henni var ikki ókunnugt at hann ikki hevði nærkast henni um huga Osvald, tó stórvegis. Ungar gentur eru oftast (Framhald á síðu)