leygardagur 11. mars 1967síða 5

11, :marns 1967 SOSIALURIN Nr. 20 SØGA SKIPSINS i DAG KUNNU TIT M. A. LESA HVUSSU TAÐ GEKST Tí STÓRU ARMADAINI, TÁ HON VILDI LEYPA Á ONGLAND segl- eitt nýtt Tjaldur, ið var ov stórt til at kunna leggja at nakrastaðni í Føroyum. Grande Francoise varð alla sína tíð liggjandi í havnini i Le Havre. Til seinast varð hon upphøgd og viðurin varð nýttur til at byggja hús við. Ein ringur endi hjá einum slíkum skipi. Tá ein hyggur at einum skipi frá tíðini umleið uppdagilsis- ferðirnar og upp til um miðuna av 1700-talinum, kann ein lættliga freistast til at siga: Tey líkjast jú púra hvørjum ødrum. Men so er sjálvandi ikki, hóast tað so at siga bert eru menn, ið hava áhuga fyri slíkum skipum, ið kunnu síggja nakran stórri mun. Eins og á øll- um ødrum økjum, broyttust skipa- SIR FRANCIS DRAKE Eitt tað landið, ið um hetta mund slegini. Til verju fyri tey, ið ikki id fekk sær flest skip, var Spania. kunnu síggja mun, skal eg við- Orsøkin til tað, man vera lætt at ganga, at tað var ógvuliga líðandi, gita. Spania var jú tað landið, ið MEN tey brottust. |fyrst hevði sæð møguleikarnar, ið SKIPINI FÁA STORRI KANÓNIR Beint aftaná tað tíðarskeiðið, sum vit hoyrdu um seinast, kemur tað tíðrskeiðið, sum hels man vera eitt tað, ið hevur ført flest broyt- ingar vid sær á gllum økjum, tå ein sær burtur frå okkara tíð, nevniliga rennaissancan. Nú byrj- aðu tey ymisku londini í Europa at byggja rættilga stór skip. Ikki risaskip, tey komu fyrst fleiri hundr að ár seinni, men stór skip í mun til tey, ið heimurin áður hevði sæð. Hesi stóru skip vóru (ein er um at siga sjálvandi.) kríggsskip. Nú byrj aðu kanónirnar at koma fram. Fyrr, t.v.s. tey seinastu 100—150 árini, skipini nytt småar ” kanónir á dekki, men nú byrjaðu menn stórri kanón- høvdu ovasta at seta hann sligin til riddara umborð á skipi sínum, Golden Hind, tá hann var afturkomin. TANN STÓRA ARMADAIN Sjálvsagt vóru spaniumenn ikki blíðir yvir hetta, og í 1588 var tol- ið uppi. Spanski kongurin Philip II sendi tann fyrsta stórflotan, sum heimurin hevði sæð, avstað. Ætl- anin var at sigla til Hálands, taka ein stóran spanskan her umborð, flyta hann til Onglands, taka ta freka landið, sum nú í so mong ár hevði gjørt ónáðir. Hesin flotin, varð heimsgitin undir navn- linum »tann stóra armadain« var |sanniliga eisini stórur. Har vóru ikki minni enn 132 skip, við 2500 29.000 monnum | og |sum | |kanónum og við |umborð. Men hóast flotin var stór- ! lur so kom ikki alt at ganga, sum ir um bord, og harumframt at hava kanónir á fleiri dekk í senn. so- | Golden Hind og Cacafuego í bardaga leiðis, at skipini høvdu portur å |! siduni fyri at kanénirnar å henda |lógu i tí nýggja heimspartinum,|tað skuldi. Tann stóra armadain hátt kundu skjóta. Hetta gekst nú |Amerika, sum jú var vorðin funnin |slapp ikki longur enn inn í Kanal- | ikki so væl í fyrstuni. Bretar bygdu |av einum manni, ið sigldi fyri ta 'munnan millum Ongland og Franka í 1509 kríggsskipið Mary Rose |sponsku drottningina. Tí ráddi tað ríki. So kom tann lítli bretski flot- | sum hevði eitt heilt rað av slíkum fyri tað fyrsta um at fáa nógv stør |in undir admiral Howard við Sir | kanónportum á síðuni. Hetta var|og góð farmaskip til at sigla allar |Francis Drake sum næsthægstur út | nú onki serliga snilt gjørt, ti i 1545, |vørurnar heim úr hesum nýggju |úr Plymouth. Tey bretsku skipini | tá Mary Rose sigldi út úr havnini løndunum, og fyri tað annað um |vóru ikki so stór sum tey sponsku, | í Portsmouth fyri at kríggjast móti |at hava nógv kríggsskip fyri at |men tey silgdu skjótari og høvdu | einum fronskum flota. sokk hon | Verja farmaskipini. Tí tað vófu |betri kanónir, so tað einasta, bret- | knappliga eins og steinurin, tijonnur lond, ið høvdu roknað nak- |arnir gjørdu, var at leggja seg beint | sjógvur kom inn gjøgnum portrini. | að heilt nytt út. Harímillum lá uttanfyri skotlongd spaniumanna | Harafturiméti gekk tað fransunum | Ongland å odda. Teir véru ógvu- |og so skjóta tey sponsku skipini í | betri. Í 1539 bygdu teir eitt stórt |liga snildir. Bretsk skip lógu og |sor. Hetta gjørdu teir so dyggiliga, | kríggsskip. Henri Grace á Dieu, [lårdu eftir farmaskipunum. tá teylat bert få skip sluppu igjøgnum | sum hevði ikki minni enn tvær| | fullfermd komu aftur úr Amerika |kanalina. Hesi skip flýggjaðu norð- | rekkjur omaná hvórjum ødrum. log nærkaðust Europa. Nógv sponsk | ur gjógnum Norðsjógvin, men | Hetta skipið gjørdi ikki lítið um Ískip fullu á henda hátt í klørnar á |uppi við Norðurskotland rendu | seg, og tað visti seg soleiðis, at/bretum. Ein tann djarvasti bretin teir beint inn í eitt himmalsins | tað væl bar til at hava kanónportur |var Francis Drake. Hann sigldi ódnarveður. Nógv skip fóru í hes- | umborð. Írunt um heimin tann sama vegin, jum umfari á land og vórðu so |sum Magellan á sinni hevði siglt ai sundur á skotsku klettunum, GRANDE FRANCOISE {fyri at leypa á sponsk skip, har | og endin var, at bert heilt fåa skip | J Á tey minst hevdu frænir av tí.| ; Nú undrast tit kanska á, at tað | R p komu heil aftur til Spaniu. Bretar | (Hann tók nógv skip, harímillum | ikki vóru bretar, ið annars sigast | : ” |galeénin Carafuego, ið var barlað- | at hava verid undangongumenn å in við gulli. Afturfyri hetta bleiv: havinum, ið gjørdu eitt sovorðið framstig, men í staðin fyri gjørdu tað lort við Mary Rose. Ja, tað man nú neyvan vera sjómannskunn- | leiki fransa, ið førdi til tað úrslit- ið, tí teir eiga æruna av tí eina mest láturligu søguni í søgu skips- Teir bygdu í Le Havre eitt ið skuldi verða heimsins størsta skip, tað stóra, vakra og | víðagitna Grande Francoise. Tað var sanniliga eisini stórt. Tað hevði bæði eina kirkju og eina myllu til at mala korn við umborð. Tann stóri dagurin kom, tá hetta risa- | skipið skuldi fara royndartúr, men | FÆRØSK MARGARINE hvat Skipið slapp ikki út| | millum molarnor í havnini, tað var | Vi | ins. risaskip, føroyskum tógvi. hendi? OV størt. Teir høvdu bygt eitt skip, ið var OV STORT TIL AT SIGLA Hetta må sigast at eitt sera keðiligt óhapp hjá eini slikari sjó- ferðandi tjóð sum Frankaríki. Tað | til, um Føroyar fingu vera FÆRØSKT PRODUKT vildi svara Spinnid i Gøtu tygum fáa gott tógv, og skjóta avgreiðslu. Vit keypa óvaskaða og vaskaða ull og selja øll sløg av v/ Ólavur Gregersen — tlf. 20 í Gøtu VITAMINISERET |høvdu sýnt eina ferð með alla, at! teir vóru harrar á sjónum. TØTINGARVIRKID No I FINT PRODUKT pf Skála skipasmiðja 8 handilsvirki SKÁLA Telefon Runavík 7260 Stálskipasmíð Sleipistoð Skipasmiðja Mekaniskur verkstaður Elektriskar installatiónir Skipsútgerð Fiskaútflutningur Sildaútflutningur Frystivirki Matveorubúð Klædnabúð Kol Nýmótans fiskavirki við kuldagoymslum RS SIR STOUT DA ROR Tryggingarsambandið FØROYAR Føroya Kríggsirygsging .......... TIf. 1090 Feroya Sjóvátrygging ........... - 1090 Føroya Brunatrygging .......... - 1098 Vanlukkutrygging ....... - 1466 Foroya Vit tryggja: Bátar, skip, verur, hús, innbúgv, akfør o. a. Føroyingar eiga at tryggja í landsins egnu trygging. Føroya Livstrygging Torshavn kann verða rentutryggingum Hjá føroyska lívstryggingar stovninum tryggjað øll sløg av lívstry ggingum, og eftirlønartryggingum. á Kongabrúnni, Vendið tygum antin til skrivstovuna John Sivertsen, telefon 1090 ella til umbo ðsmannin Hoyviksvegur 24, telefon 3414. Foroya Lívstrygging FRANS HEST REST) rr - | ÆT | * rigtige e dejlig nem varme god økonomi e indbygget tank... Pf. Valdemar Liitzen Tórshavn — tlf. 1020 Pf. J. F. KJØLBRO, | heilsøla tlf. 5396-5489-5491