leygardagur 4. november 1967síða 4

Nr. 87 SOSIALURIN TANN RUSSISKA KOLLVELTINGIN Eftir at hava sitid vid rædid i 1000 ár, varð zaraveldid tikid av Eingin madur 1 søguni hevur havt so stóran tydning í ein-| ari kollvelting, sum Lenin hevdi f ti russisku Umstødurnar hava ongantíð ver- id betri i Sovjetsamveldinum enn nú, tå id teir halda 50-árs dagin fyri kollveltingini tann log skjótt (um at sosialisera jørðina. kollveltingarhugadu — rørslurnar, um bøndirnar, høvdu heldur ta ætlan at fáa sligið fast bytanina av jørdini hjá góðseigarunum. c | Kriggid eitt vonbrot Tann russiska stjórnin gjørdi ymiskar royndir fyri at fáa íbúgvarnar at hugsa um okkurt lannað, enn tey ræðuligu jalu forholdini, ið ráddu í land- |inum, og soleidis doyva koll- | veltingarandanum. Teir ætladu jat fara í kriggj og vinna so at Í fólkið for at síggja stjórnina úr lyðrum sjónarmiðum, men hetta | miseydnaðist so fullkomuliga. | |- | | SOSI- | Úrslitið var eitt stórtap í tí | russiska-japanska krignum | 1904—05, og hetta førdi til, at fólkið nú så ta korruption og ltann rotinskap. ið råddi ímill- um teir leiðandi. tí tað vóru bara teir ið vildu hava krígg vegna ein prestigu spurning. | Veikleikin hjá stjórnini byrjaði uppreisturin, 7. november {teimum undirkúgaðu meiri mót. jat gera vart við seg ymsa stað- on Iarckift; er 1 |ir í landinum. Við aldarskiftið var Rus-| Vána umstodur | land eitt eyðsýnt landbúnaðar-| , land. og 4/5 av íbúgvunum vóru Arbeidsumstødurnar voru| Dumatrnar bøndir. ógvuliga vånaligar, og hóast| Í 1861 bleiv »livegenskabet« [tær blivu eitt sindur betri í år- (so at siga trælaband) tikið |unum undan fyrra veraldarbar- | burtur. og til tað tid hevði ein daga, vóru tey enn stórur partur av hoyrt hjá ídnaðararbeiðarunum í vest ureuropu. Helst vóru tað húsa-| viðurskiftini. ið vóru vánalig. nógv jørdini til keisaran og hansara ætt. meðan nærum oll hin restin hoyrdi til aðalin og kirkjuna. Heilt upp til 1905 noyddust Undir hesum arb iðarastætii | bøndurnir at gjalda gjald av| ið hevur tað ógvuliga ringt, | keypsprísinum fyri jørðina, i0| fekk tann kollveliin; garhug- | teir fingu 1861. og meginpartin aða sostalisman góð gróðrar-| av skattinum máttu bendurni líkindi | gjalda. Ofta gekk striltið at út- hur | Sø : á . rørslu vóru ungir h kadermikars: aprar menn. fann. einkulti og teir sóu í sosialismuni møgu- bóndin átti ikki jørbine, MÆNþekan. at:vraka einaveldið og bygdin miran. aldi hjá góðseigarunum. ið or- Livistandardurin hjá bónd-|sakaðu tann lága livistandin. unum var ógvuliga lágur. og Á. I, bara ein lítil partur kundi lesað Meirilutin av fólkinum . . Á sum VN felagsdyrkingin | SUM Neyni voru illa vóru | og hoast teir | våna- ; bondir og skrivað. og rr É nøgdir við tey og analfabetisman forðaði ein-|, Á. ari umskipan til ein tíðarhósk- |"84 KOrmi, og fóru at gera vart | andi rakstur av landbúnaðinum vid seg, fold du teir seg ikki bein- f 1914 nýtti helvtin av bónd-|PYSÐIN drignar av hugsjón-| unum træplógv unum hjá bolschevikkunum. | rå . | Idnadurin — arbeidsstætturin í 1890-unum byrjaði stjórnin at arbeiða ein tíðarhóskandi ídnað og var tann leiðandi maðurin her fíggjarmálaráðhar! in Witti. ið hevði sannført zar Nikolaj II. um. at Rusland kun di varðveita sína stórvelda- stóðu. um landið bleiv ídnaðar- land og fekk víðka um jarn- breytasambandið. UDD, Arbeiðskraftin til ídnaðin var ikki torfør at skaffa. Frá 1871 til 1914 vaks fólkatalið frá 81 til 73 milliónir. Soleidis MARX kom ein nýggjur stattur fram í Ruslandi. nevnliga arbeiðara-| Teoriir hansara vóru eitt og alt stætturin. | fyri Lenin. Zarurin sá seg nú til at innkalla eitt lóggávuting. eina duma. Men aftaná friðin við Japan fekk zarurin hampuligt skil á ríkinum, við hjálp av hermonnum. og urin vildi nú ikki ásanna tann skeivleika hann hevði gjørt við at fara í kríggj. Fyrsta og blivu avtiknar, men við valið til ta tridu dumaina blivu valregl- urnar broyttar so at góðseigar- nir fingu stórri ávirkan. Onnur Lóggávutingið kom so statt at vera eitt lýði tól hjá zarinum, og fyri tann mannin. ið bleiv |tann leiðandi ráðharrin, | harði men ófóri Stolypin, ið tók | |sær av landbúnaðinum. Hann vildi avtaka miruna, og gera ein bondastatt, ið kundi | konservativur stuðul hjá stjórn- |ini, men áðrenn hesar hugsanir førdar út í lívið, bleiv | vórðu |hann myrdur. | Eftirmenn hansara vóru ógvu liga ússaligir. Og uttan nakra fasta leiðslu og uttan at tað leydnaðist at javna munin ímill- um yvir- og undirklassa, fór tað ringt skil vit matinum, tí stjórn- in hevði ikki stílað fyri skamtan þú og hóast hetta byrjaði |ein hungurskollvelting, so var heta ein borg arlig kollvelting. |har hermenninir noktaðu at Í skjóta eftir arbeiðarunum. Tær |sum til tíðir komu fram ímill- gav | í | noyddan aftur | zar- | dumain | tann |. múgvandi ognar-| blíva ein | russiska ríkið inn í fyrsta ver-| aldarbardaga, ið kom at gera | enda á zarstýrinum. Marskollveltingin Veturin 1916—17 var ågvu-| liga harður og tað var ógvuliga | f mars 1917 kom kollvelting- | sum 4. november 1967 sd Leiðarin av tí russisku kollveltingini, Lenin |Zaraveldið rýkur |he si tíð, var Lenin tikin av koll Í | veltingarandanum. Zar Nikolaj II. så, at hann) Ein eldri bróður hansara var kundi ikki klára trupulleikarnar | uppii við nøkrum, ið høvdu til Í longur. og 15. mars 1917 segði |uppgávu at drepa zar Alexan- Í hann trónina frå sær, í einum der III. Hetta miseydnaðist, og jarnbreytarvogni vid Pskov, og bróðurin varð tikin av døgum. |hann endaði fráfaring arskjalið | Henda hending. ið slóð móður- |við hesum orðum: »Gud signi | ina fullkomiliga ut, fekk uttan | Rusland.« |iva stóran tydning fyri eftirtíð- ; . . lina hjá Lenin. Zarveldið í Ruslandi, ið byrj- |"; 1 7 LSR af | Len S hevði lísið til sak- Í „A f > | in, ið hevði lisid til sa aði við húsinum Rurik fyri) ; 90 á Á [førara, fekk umleið 1890 | 1000 árum síðan, var at enda | ip komið Ismakkin av fteoriunum hjá | HO, . . | Marx, og hesar teoriur blivu zarinum |eitt og alt fyri honum. = Hann vóru fúrstin Lvov og Kerenski. |gekk ógvuliga heitt inn fyri koll fyri einari |veltingarandanum í St. Peters- | På . på Pengar | borg, nú Leningrad. Í 1897 | Eftirmenninir hjá 1 | log stóðu teir yvir |vónleysari = uppgávu. lvóru ongir. herurin kravdi at/bleiv hann handtikin og sendur (verða heimsendur, men gavst|til ju. men try ár seinni [Rusland við krígnum so vildu | týskararnir taka landið. og so |var mars kollveltingin til fánýt- | IS. Lenin kemur heim | Tann 16. april 1917 kemur | Lenin heim frå útlegd i Schweis. | lovaðu honum væntaðu at ein koll- | veltingar propaganga, skuldi) | fáa russararnar at gevast við krignum. Aftaná eitt hálvt ára arbeiði við stórum ágrýtni tók | | hann maktina í Petrograd tann 7. november 1917 undir róp-| | Tyskararnir |heim ti teir |inum: breyð. jørd og frið — og| jalt valdið til sovjettirnar. (Sov- jettirnar vóru arbeiðara- og her) Mn. mannaráð.) Í Ruslandi verdur| ET ; hon kallað oktoberkollveltingin. | KHRUSI JOV , tí tann julianski kalendarin | Var tann leiðandi í Sovjetsam- Íbleiv avtikin har i 1918. (25. |veldinum frå 1957. men í 1964 loktober verður til 7. november) | bleiv hann koyrdur frá. Leni | fekk hann loyvi at fara úr Rus- Lenin landi, og meginpartin av hesi tid og upp til 1917 budi hann Meira enn nøkur onnur koll-| Á Í |Schweiz. og herfrá stýrdi hann | velting í søguni »personifiserar« tann russiska kollveltingin av ; leinum manni. nevnliga Wladi-|Yarð ein partur av mir Tljitsi Uljanov. sum undir flokkinum sum fór í | sínari kollveltingartíð fekk sær|1903 Bolschevikkar og | dulnevnid Lenin. |chevikkar. | | (ti bolscheviskisku rørsluni, ið javnaðar- tviningar Mens- Lenin var borin í | Faðir hansara var | | heim í 1870. | Marx og Lenin skúlastjóri, | Í vestureuropu sá Lenin at | | og familjan var væl Sum tey lútviklingurin hjá arbeidararørsl múgvandi og vitborin. Íflestu vitbornu í Ruslandi á|uni ikki hevði gingið fyri seg á