leygardagur 2. desember 1967síða 4

TTT MX : Ð SETT LISA Gr sul Um: NÚ Pr MÁLGAGN FYRI SOSIALISTISKT UNGMANNAFELAG Blaðstjóri: Ólavur Christiansen Tjodskaparstridid og sosial- istiska arbeiðarafylkingin Hvussu skal spjaðingin innan arbeið- ararørsluna — sum tjóðskaparstríðið — Hetta Var kjarnan i spurninginum og evninum, sum P. M. Dam, løgmaður og D. P. Danielsen, sakførari skiftu orð um á fundinum. sum SÚ og Unga Tjóðveldið fyriskipaðu á Parnassinum 4. november. Orðstýrari á fundinum Ólavur Christiansen. Menninir gjørdu báðir grein á sínari meining um spurningin: D. P. Danielsen treytin fyri, at vit veruliga kun- val meinti, at fyri- du føra ein politikk, ein sosia- listiskan politikk í verki her á landi var. at vit fyrst arbeiddu okkum fram ímóti stovningar- degi Foroyska tjóðveldisins. Hann meinti eisini, at alt bendi á. at tann reelli týdningurin av virkis- og búrætti føroyinga i partinum av danska rík- vera so stórur hinum inum ikki fór at í framtíðini P. M. Dam vísti á týdningin av. at arbeidarafjøld okkara hevði fríar ræsur. virkis-, bú- og fiskirættindi í hinum pørtum ríkisins. her serliga í Grønlandi. Hann mælti til at taka undir Blaðið rå BERGMAL í framtíðini Sum áður frásagt í BERG- MÁLI. ætlaðu vit nú at fara at BERGMÁL út í ljós- prenti, og at hetta BERGMÁL- ID skal vera seinasta BERG- MÁL. ið kemur út i SOSIAL- INUM. Skotið hevur verið upp at SU og Unga Tjóðveldið í felag skulu fara at geva eitt blað út eitt frítt forum har spurn ingar, ið viðkoma báðum feløg- unum, og mál ið bæði feløgini arbeiða fyri. kunnu viðgerðast og analýserast. At fara at geva eitt slíkt blað út er eitt ódnartak at taka. og tí er tað ikki meira enn rímu- ligt. at bæði felogini hava áhuga fyri at taka hetta takið saman. Eisini kann væleydnaði fundurin, sum SU og Unga Fjóðveldið skipaðu fyri, sann- føra ein um, at feløgini væl kunnu arbeiða saman. Nevnd- geva irnar fyri SU og UT áttu m tikið upp samráðingar um blað- ið. er íkomin vegna beinast burtur? við lívsfrælishugsjónini um sam ræði á teimum økjum, har hetta hóskar seg. Hetta var hugsjónin ið tók seg fram innan markn- aðartiltokini í Europu. Bidnir um at úttala seg um uppskot tjóðveldisfloksins. um at studningurin frá danska rík- inum í staðin fyri umsiting og verður latin til ílogur. meðan foroyski landskassin sleppur frá hesum iløgum og í staðin yvirtekur raksturin og umsitingina á vørum samfelags økjum. P. M. Dam segði. at fyri sítt viðkomandi hevði hann on- hesum upp- uppskot, Við- men sti. at vit á rakstur ímóti tta var eitt kundi tosa um og gera. um tað at tað beyð sær ím skulu valda, har vit ikki gjalda. D. P. Danielsen helt tað vera ein góður tanki í hesum upp- Pad hevði ført við at føroyska tjóðin fekk umsit- ing landsins um hendur og van- di seg til hana. Eisini helt hann tað vera naturligt, at tær upp- gávur. ið loysast skulu med alla (m.a. tær undir amtsveldinum forsømdu fløgurnar) fyrst og fremst vera fíggjaðar av ríki- num. skoti; sum vit skuldi verið; skoti. sær Einasta leiðin úr naggatódnini inn- . L an arbeidara- . . fylkingina? Uppskot tjóðveldisfloksins sum omanfyri sagt hetta: Samráðingar = verða tiknar upp við donsku myndugleikar- nar, um at bera tað so í bandi, at tann studningur, sum nú kem ir frå dønum til føroysk umsit- ingarendamál i staðin verður latin til tær. tløgur, sum nú landskassin fíggjar. Landskass- in skal sleppa frá hesum iløg- um, og í staðin yvirtaka foroy- sku umsitingina. Var Tá Øregaard nú í vår var á fundi í SU, tosaði hann m. a. um hetta uppskot. Hann vísti á, at hetta uppskot hevði tað brek, at tað kundi koma at føra við sær, at ílógurnar vera brems ti at vandi er fyri, at tað tal, ið semja fæst um at lata til føroysk íloguerdamál, i lonødini ikki fer at verða hósk- andi. aðar. a) Hetta brek hevur núgaldandi skipan ið hvussu so er er ikki. veksur danski studulin pro- við føroysku tjóðar- Nú portionalt inntøkuni; og um vit nú hugsa okkum, at føroyska tjóðarinn- tøkun pr. íbúgva gjørdist hægri enn hin danska, so giørdi hetta bert, at danski studulin vaks enn meir enn fyrr!! Men undan báðum hesum trupulleikum slepst, um vit und ir samráðingunum sum tjóð- veldisflokkurin = skjýtur upp — fingu danir at gingið við til, at teirra stuðul til okkara skal lat- ast soleiðis, at føroyingar skulu nógv, ið munurin er millum tjóðarinntókuna í Før- oyum og í Danmark, roknað eftir íbúgvatali. Í 1967 var hes- in munur ca. 150 mill. kr. Men tað er ikki nóg mikið, at hesin peningur verður latin til Foroya. Tað er eisini neyð- ugt at tryggja sær, at hann verð ur forsvarliga nýttur, og nýttur soleiðis, at hann fer at føra við sær, at føroyska tjóðarinntókan fer at vaksa. Hetta kann i fyrsta umfari verda gjørt vid, at tann peningur, ið kemur, verður nýtt partapeningur í einum banka, hvors limir føroysku og donsku myndugleikarnir koma til sættis um, hvor skal velja. Til tess at teir donsku myndug- leikarnir kunnu fáa tryggju fyri, at peningurin ikki misferst, er helst neyðugt, at tað er danska revistónsdepartementið, ið re- } KH lerar. fáu eins ur sum Hvussu kemur so hetta tiltak at fungera? Jú, bankastýrið setur ein stjóra, ið saman við styrinum ger av, hvussu partapeningurin skal nýtast. Hann kann t.d. læn- ast út til íløgur, latast til lands- stýrið at nýta ella til kommun- urnar. Rentuna av lánunum ger stýrið av. Hervið ber tað til hjá føroyskum myndugleikum at føra júst tann økonomiska poli- tikk, ið er ynskiligur og hósk- andi út frá einum føroyskum sjónarmiði. Halda vit td. at prísurin á el-streymi er so høg- ur, at tað nervar ídnaðarúthygg ingina, so kunnu vit sanera SEV, so at tað her til at sera prísin niður; vit kunnu veita bi- lig lán til bygging av nýggjum virkjum, um tað skal vera føra økonomiskan politikk út frá ar- beiðs- og fiskimannasjónarmið- um o. s. fr. At tað høvdu verið úrslita- góðar samráðingar um vit fingu danir at gingið við til hetta er greitt. Men spurning urin er jú bert, um danir vilja tað. Tað átti kortini at kunnað Eigur føroyska skriftmálið at broytast? stóðu til. eigur Áðrenn ein tekur um føroyska skriftmálið at broytast, má ein gera sær greitt tað endamál, eitt skrift- mál hevur; og fyri at vera rætt- vísur í dómi sínum má ein eis- ini kanna uppruna føroyska skriftmálsins. Tá ið V. U. Hammershaimb um miðju 19. old setti reglur- nar fyri føroyska skriftmálið. hevði lítið og onki verið skriv- að á føroyskum máli í øldir. Menn sum Jens Chr. Svabo høvdu skrivað ein part av okk- ara bókmentunnarligu dyrgrip- um niður, og Svabo sjálvur bar føroyska málið skjótt fór at misfarast. ótta fyri, at Áðrenn Hammershaimb fór undir at gera reglur fyri eitt for oyskt skriftmál, setti hann seg. sum vera man, í samband við målkønar menn ma. i Dan- mark. Ein av hesum monnum ráddi honum til at gera skrift- málið soleiðis, at tað kom at líkjast sum mest tí forna mál- inum. Hesum ráðum tók Ham- mershaimb við. fálfróðingurin Jakob Jakob sen gjørdi eitt sindur seinni enn Hammershaimb uppskot um reglur fyri føroyska skrift- málið. Uppskot hansara skilti seg frá uppskoti Hammers- haimbs í ti, at hann onga grund sá fyri at gera skriftmálið so líkt fornmálinum, sum Ham- mershaimb vildi. Tað varð uppskot Hammers- haimbs. ið góðtikið varð. Hevði uppskot Jakobsens verið góðtikið. hevði føroyska skrift- málið verið lættari at lært, enn tað er í dag. Tá uppskotini um ið vórðu sett fram, tjakaðust fólk ført um tey. Men hetta tjak var merkt av einari harmi- ligari og ógrundaðari autori- tetstrúgv til hesar báðar menn, serliga til Hammershaimb, m.a. ti hann var próstur. Henda sa- ma autoritetstrúgv til »teir mål- kønu« sýntist eisini i dag at merkja tjakið um skriftmálið. Henda autoritetstrúgv er heilt ógrundað. tí hvorki Hammers- haimb ella »teir målkønu« kunna vísa á nakað haldargott grundarlag fyri at gera skrift- skriftmål- Lærlingalønin TØL, ID TALA! Vit hava fingið uppspurt lærlingalønina i hesum londum: i ISLANDI: sveinalønini sveinalønini árið 30 pst. árið 40 pst. árið 50 pst. av sveinalønini . årid 60 pst. av sveinalønini Yvirtidarlønin er 1. og 2. år- ið arbeidsmannayvirtidarløn, 3. og 4. árið sveinayvirtidarløn. av av ELTIR DO latið seg gjørt, tí vit kunna jú vísa á, at hetta má fara at føra við sær, at danski studulin í framtíðini fer at minka. Tí nýta vit henda pening rætt, fer tjóðar inntøka okkara at vaksa, og tå hon er vorðin eins høg og hin danska, nýtist okkum jú ongan stuðul at fáa meira. málið so torført at læra, t.v.s. gera tað so líkt fornmálinum. Sjálvandi ber tað ikki til at skriva málið soleiðis, sum , verður tosað. So høvdu tær y..- su dielektirnar í landinum kom- ið at skapað trupulleikar. Ei asta haldargóða grund fyri at seta reglur fyri skriftmálið c eftir mínari meining, fyri at sleppa undan hesum trupullei um. Hetta må vera endamál;ð við einum skriftmáli. Men dialektum er føroyska málið betur fyri enn mong onnur mál. Landið er lítið. og hetta hevur gjørt, at tað ikki er so stórur munur á teimum ymsu dialekiunum, 5 tosaðar verða í Føroyum. Hetta gevur okkum møguleikar til at gera eitt skriftmál, id kundi v ið lætt at lært, sammett við skriftmálini hjá mongum gør- um londum. Men tíverri hevur Hammershaimb við skriftmåli sínum ikki gjørt sær til góður av hesum fyrimuni okkar“ Tað verður stíðrur dentur lagdur á at læra skriftmál Ham mershaimbs í skúlunum, og landið letur nógvan pening til hetta endamál. Hevdi skriftmál ið verið lættari at lært, kundi stórri dentur verið lagdur á, at viðvíkjandi læra hvussu ein skal málbera seg greitt og lættfatuligt, og kundi hetta fingið stóran týdn- ing. Spurningurin um skriftmálið er eisini ein sosialur spurningur. Fólk, ið bert hava gingið í barnaskúlan, eru sum oftast ikki køn í skriftmálinum, og hetta privilegarar í mongun fórum lærarar, akademikar "og onnur, ið eru køn í skriftmá! inum. Nógv er nú skrivað á foroy: skum á skriftmáli Hammers: haimbs, og hetta fær nógvat menn at vera umhugsnar, í talan er um reform av skrift málinum, hóast teir prinsipicll taka undir við einum reforr uppskoti. Men eg haldi, al trupulleikarnir við eini broyt ing ikki fara at verða stórir Í mun til teir ógrundaðu trupul leikar. føroyska skriftmálið ni veitir einum stórum meiralu'a av føroyingum. SØER i SVØRIKI: árið 25 pst. árið 40 pst. Í av sveinaløninil av sveinalønini årid 60 pst. av sveinalønini árið 70 pst. av sveinalønini árið 80 pst. av sveinalønini Lærlingalønin i Svøriki er s statt meira enn 2 ferðir so høg sum hin føroyska! Tíverri hevur tað ikki eyd- ast at fingið prosenttølini í De! mark og Noregi, men vit kunna tó upplýsa. at lærlingalønin Í Noregi er uppimóti so høg su} lærlingalønin í Svøriki. Í Dan mark er lærlingalónin ik“. s9 høg, men uppimóti so høg sun lærlingalønin i fslandi. mæ FOROYSKA LÆRLINGALØNIN ER i LØTUNI I. árið 10 pst. av sveinalønini