leygardagur 10. februar 1968síða 4

Nr. Il II. Minni enn tímar aftaná neyð arkallið frá Clement, komu boð ini til admiralitetið í Whitehall — eitt admiralitet, ið ikki var alt ov væl fyrireikað. Ið fyrst- uni søgdu boðini bert, at eitt bretskt farmaskip var blivið søkt í Suðuratlantshavinum — | stutt frá brasilsku strondina. Inntil 2. oktober var hetta alt, ið teir vistu. Teir vistu onki um, hvat slag skip, ið hevði sekt Clement, um tað var eitt armer- að farmaskip, ella kanska okk- urt meira øgisligt. So komu eini ræðulig boð frá tí brasilska farmaskipinum, ið hevði bjarg- að tann eina bátin frá Clement: Ódjórið, ið var sloppið leyst í Atlantshavinum var tað týska lummaslagskipið Admiral Scheer. Eitt lummaslagskip, eitt av vápnunum hjá Hitler, sum ikki vóru so loyndarfull. Hetta vóru ring tíðindi fyri admirali- tetið, men tey vóru tó ikki full- komiliga óvæntaði. Tað var eyð sæð. hvat eitt lummaslagskip skuldi nýtast til, um kríggj brast á. Harumframt vóru tey bygd til at samarbeiða við tey stóru væl armeraðu týsku farma skipini, sum kundu sigla í langa tíð úti á víðum havi. Admiralitetið gloymt, hvussu væl eydnast hjá tí týska skipinum Emden í krígnum frá 1914— 1918. Tann 9. november 1914, hevði hesin lætti krússarin einsa mallur beint fyri íkki minni enn 16 farmaskipum í Indiska havinum og Bengal vikini, ialt 66,146 tons. Harafturat fangaði hevði ikki alt hann eisini eitt allierað og 12 uttanveltaði skip, íalt 53.000 tons. Og alt hetta gjørdi eitt einsa- malt og heldur lítið skip. Ið hvussu er nakað væl minni enn eitt lummaslagskip, og við als ikki so sterkum kanónum. Em- den hevði eitt displacement upp á 3592 tons bar tíggju 41 tumma kanónir og sigldi 24 míl. Um eitt so lítið og seint skip kundi gera so stóran skaða upp á stutta tíð, hvat kundi so ikki eitt lummaslagskip gera? Hetta var tað. sum admiralitet- ið óttaðist fyri longu áðrenn kríggið, men hetta vistu fólk tí- betur onki um. SÓ Satt var, at lívið hjá Emden bert bleiv stutt, eftirsum tann australski krússarin Sydney, 5.600 tons við 8 6-tumma ka- nónum og 26 míla ferð, skjótt aftaná at hava fangað Emden, gjørdi tað av við hann við ka- nónum sínum, ið vóru nógv sterkari, men teir góðu yvir- menninir i admiralitetinum høvdu eitt følilsi av. at tað helst ikki for at ganga lika lætt at gera tad av vid eitt lummaslag- skip. | Hesi vóru ikki bygd til at! verða søkt so lættliga, og tey høvdu eina eldmegi, sum segði | frá, at fíggindar teirra vildu bíta | í grasinum, um teir komu ov nær. Tað var ikki bert at finna skipið á tí víða Atlantshav- inum, hóast hetta kundi sýnast Ogjørligt. Nei, tann stóri trupul- leikin var, hvat ið mundi fara at henda. tó sjóslagið byrjaði. Ti í ollum Bretlandi vóru bert triggir slagkrússarar, sum menn hildu vera sterkar nokk til at kunna leypa á eitt lumma- slegskip við nakrari vón um, at Í hevði | jeftirsum landið langt komið afturfyri seg aftaná krígg | tað kundi eydnast, nevnliga Hood, Repulse og Renown, og í flotanum hjá Bretlandi og Frankaríki tilsamans vóru bert fimm so sterk skip. Um onnur skip royndu slíkt, søgdu ráð- gevarar við Hitler, so vildu tey bert gera sjálvmorð. Tí lumma- slagskipið kundi knasa alt, ið kom í nánd, í smæsta sor, utt- an so mikið sum at fáa eitt ein- asta sár, ið kundi merkjast. Lummaslagskipini vóru svar- ið hjá Týsklandi, aftaná at tað var blivið noktað teimum at byggja stór kríggsskip í millum- kríggsárunum. Tá tyskararnir ikki kundu fáa loyvi til at byggja stórri kriggsskip, so skul di tað, ið teir sluppu at byggja, vera betri enn nakað annað í øllum heiminum, og úrslitið av hesum bleiv so lummaslagskip- ini. Flotamegi Týsklands var bliv in knúst í fyrsta heimsbar- daga. Í 1914 hevði týski flotin verið tann næststorsti í heim- inum, men aftaná kriggid sluppu teir bert at hava seks jelligomul slagskip av Deutsch- | land-slagnum. Tey meira nýmót jans kríggsskipini vórðu ford til |Scapa Flow, har tey seinni blivu søkt av teirra egnu mann- | ing. | | Stríðið byrjaði, tá fridarbrøv- ni millum tjóðirnar skuldu | undirskrivast. Frankaríki, ið alt |ov væl kendi ræðslurnar frå |krignum, vildi hava fullkomi- | ligt týskt yvirgevilsi, t.v.s. ong- lan her, ongan flota o.s.fr.. men | | Bretland, ið óttaðist tað nýggja {landið eystanfyri, USSR. ynskti at týskararnir bert niðurløgdu | helvtina av ollum, fyri at Bret- (land kanska seinni kundi hava | Tyskland sum ein fendara fyri kommunismuna. Teir noyddust so at gera eina lóg. ið gekk mill um krøvini hjá Bretlandi Frankariki, og hon segði m.a., at Tyskland ikki mátti = byggja kavbátar (hetta kravdi Bretland nú eisini), men harafturímóti kundi Týskland hava ein minni havflota til verju. um teir skul- du blivið álopnir av russum í Fystursjónum. Hesin flotin skuldi hava: seks gomul slag- skip, seks lættar krússarar og og SOSTALURIN 10. februar 1968 SLAGIÐ VIÐ LA PLAT: eftir G.Landsborou gh. Michel Nielsen týddi , soleiðis komu hesi lond at stan- |da ájavnt við Tyskland. Har |var tó ein týdningarmikil mun- jur ímillum. Londini gjørdu |nevnliga bert av at ikki byggja | KRUSSARAR størri enn | 10.000 tons. Viðvíkjandi slag- Ískip og slagkrússarar, gjørdu (tey av bert ikki at byggja so nógv í framtíðini? Seinni gjør- |du tær somu tjóðirnar enntá av líkki at byggja slagskip sum | vóru minni enn eitt åvist tonsa- (tal. Politikkurin hjá ti týska ad- miralinum Raeder, var at |byggja skip. sum sýntust ikki jat fara yvir 10.000 tonsa mark- (ið, men hvors veruliga stødd [lå millum ein krússara og eitt slagskip. Úrslitið av hesum kom soleiðis at verða lummaslag- | skipið. Og satt at siga royndu týsk- arar í 10 år ikki at byggja kríggsskip upp til hetta markið, frá var ið. Men samstundis gjørdu tær vinnandi tjóðirnar av eisini at seta tað sama markið hjá sær sjálvum fyri, at tað ikki skuldi enda við eini kappan um at byggja tey størstu og rædulig- astu skipini, sum bert vildu søra fíggjarligu stóðu land- anna. Í 1921 undirskrivaðu Bretland. USA, Frankariki, Ja- pan og Italia eina slíka log, og Foto av Hood. nakrar — torpedobåtar. Lógin| Í fyrstuni høvdu londini ikki | noktadi Týsklandi at byggja!sett nakað mark fyri krúss- skip, ið vóru stórri enn 10.000 |arum, men í 1930 og aftur í tons depl. |1935, gjørdu tey av at seta |mark fyri talið av kråssarum, lið vóru vápnaðir við 8-tumma |kanónum. Hetta passaði best |fyri Ongland, ið hevði meira (brúk fyri einum stórri tali av (smáum kríggsskipum enn fyri nøkur få stór. Men hóast hesar |lógirnar sýntust at ganga væl saman við pengunum hjá fólki- |num, ið skuldu gjalda skatt, so (var tað samstundis ein fínur hjá tí maktsjúka týska Í tjansur diktatorinum. Longu áðrenn Hitler kom til ræðið í Týsklandi, vóru týsk- arar byrjaðir at byggja skip, “og tað var ein 6før rúgva av „sum vóru stórri enn markið (sum bleiv sett í Versailles, |loyvdi. Í 1929 bleiv kjølurin |lagdur til eitt skip, sum skuldi | byggjast til avloysingar av ein- um av teimum gomlu Deutsch- | land-slagskipunum, sum var (blivið selt til upphøggingar. | Hetta skipið fekk navnið | | Deutschland. Í 1931 byrjaði ad-| miral Raeder at byggja eitt! annað skip, Admiral Scheer, og) |i 1932 byrjaði arbeiði á Admi- | |ral Graf Spee. | Hesi skip gjørdu allan heim- | in klokkan, tá tey blivu liðug. | Fyri fyrstu ferð skip, sum bóru tað nýggja týska flaggið, flagg-| ið við høkukrossinum, sum | | heimurin seinni alt ov gott skul' (di koma at kenna. Skipini vóru. Í langt framman fyri nakað ann-| að, sum á sinni var blivið bygt | til at kríggjast á sjónum við. og admiralitetini i mótstaðulond- um Tysklands gjørdu sær alt fyri eitt greitt, at hesi skip ko- mu at broyta framtíðar sjó- kriggsførsluna. Tað hevði kostað 3.750.000 | pund at byggja hvort skipið. pengum at nýta til eitt kriggs- skip í 1930'unum. Tey vóru ,bygd beint móti ti, sum Versail- |les-lógirnar = loyvdu: Displace- | ment teirra gekk heilt til 13.000 | tons. Men tað var ikki so nógv | støddin, sum gjørdi, at tey bli- | vu eyknevnd »lummaslagskip« nei, ta var tann veldiga megin, sum lå krógvaður í tí 609 fót langa skrokkinum. Skrokkurin | var bygdur av aluminium hvar | (sum helst tað var gjørligt fyri. jat skipið skuldi kunna sigla | skjótari. Ístaðin fyri eina van- liga dampturbinu, hevði lumma slágskipið eina 54.000 hesta | dieselmaskinu, sum gjørdi, at! (tað kundi sigla 10.000 fjórðing- jar við 15 míla ferð. uttan at „taka olju, og sum gav skipinum jeina topp-ferð uppá ikki minni jenn 27.7 mil, sum var ein heilt | krússara. | sterkan einum skipi Men mest av vápnini, sum óvanlig ferð fyri av slíka stødd. øllum var tað |kløkkadu serfrødingar. Lumma- slagskipið hevði seks 11-tumma kanónir, sum sótu í tveimum sokalladum triple-torn, átta 5.9- tumma kanónir, seks 4-tumma antiloftkanónir og átta torpedo- rør. Eisini hevði tað tvey flog- før, sum kundu verða skotin út frá dekkinum, og endiliga var dekkið og síðurnar so tjúkkar, at tað ikki skuldi verið møgu- ligt hjá nakrari bretskari 8- tumma granat at sleppa igiøgn- um, utían heilt tætt við skip- inum. Lummaslagskipið hevði soleiðis eina eldmegi og eina verju, ið svaraði til tað, sum eitt vanligt síagskip hevði, sam- stundis við ferðini og mangvre- dugileikanum hjá einum stórum Sum Raeder reypaði tá: Tey kundu sigla undan øll- |um skipum, ið høvdu stórri eld- megi enn tey, og knasa alt, ið kundi koma í nánd sundur og saman. Tað var heilt klárt at endamálið við slíkum skipum: Tey skuldu gera tað sama arbeiðið, sum nógv veik- ari skip gjørdu fyrr. Ólíkt byrjanini á fyrsta heims bardaga, byrjaði Tyskland nú 2. heimsbardaga við einum nógv veikari flota. Tað er líkt til, at týskarar alt fyri eitt frá- skrivaðu flotan (við undantak av U-bátunum) og nú, eins og so mangan áður leit á ein her. Arbeiðið hjá lummaslagskipinum bleiv so, at halda ein stóran part av bretska og franska flotanum bundnan | við at ansa eftir teimum. Burt- ursæð frá U-bátunum, sum Hit- ler hevði umleið 80 av, hevði Týskland í 1939 ein flota upp á: Tveir millumstórar slagkrúss arar, Scharnhorst og Gneisenau, tey try lummaslagskipini, tveir sverar = krússarar, Blicher og Admiral Hipper, og seks 6- tumma krússarar saman við Í !