mikudagur 1. mai 1968síða 2

Nr. 33 Flaggdagshaldið í Klakksvík Vanlukkuhending giørdi tað, at flaggsdagsheldið í Klakksvík mátti út- setast til leygardagin seinast, sjálvt um hesin dagur íkki var hin heppiligasti, tí henda dagin spurdust deyðsboðini av tveimum av bygd arfólkunum. HIN ásetta Skrúðgongan fór fram sum vanligt. Har luttóku gulir og grónir skótar. Í skúlagarðinum spældi flaggdagsróðuna helt Jógvan Adolf prenta her frálíku réðu hansara: Heiðraðu áhoyrarar! Kvinnur og menn! 25. apríl vóru 28 bak, bretar á málum í kunngjørdu, oysk skip sigldu undir. Um hesa hending, ið kom í ein- ari trongari tungari daprari tíð, tí hin tyska ørnin var farin á strok og legði land eftir land undir seg, kvað Hans A. Djurhuus skald soleiðis: ár farin aftur mongum B.B.C. før- sidani útvarpi hvørjum um teirra flaggi og gevid mær ljóð, So fingu vit boð lat duna um fjall og dal. Upp heviid tú merkið, Føroya tjóð, og standie í fylking væl. Ti klettarnir her og líðir og skørd, við og blánandi fjørð, er okkara heim og fullfesta búgv — og grundað á vón og trúgv. Óivað tað tilvild rættari grundað av umstødunum, at vit fingu flagg okkara góðkent hin 25. apríl 1940. — Danmark lå sum niðurbundið, og bretska hevði heldur hvass- og sum bardist viðurkendi ikki danska tjóðarmerkið sum uttan- veltað flagg á havinum. sum standa hav var av ella kunnugt ljónið, sum tenn enn lívinum, tá ari nú, fyri ragnarokinum, sum tá >Merkið< tað Og í valdaði, ella »Studentaflaggid«, varð nevnt, flagg Føroya fólks. hildarleiki, ið heimur- >Merk- gjørdist sum eisini óhugnaliga tí hevur I tí valdaði stórsta, sum in enn sætt fekk ið< elddóp sín. krossmerkinum Føroya flaggi breyð til Undir krossmerki løgdu synir Undir at seg og síni, fyri land og tjóð. Men tí 150 av sjómønnum okkara lótu lív í hav. hesum løgdu teir út, vinna dagligt dýrur var missurin, um í fimm ár. »Har fóru so mong, mangt eygað varð slókt, meðan gotrini dundu um økt tó hugdjarvir menn bitu fast sam- an tenn, og á stongini flaggið hekk høgt«. (H.A.D.) Men teir, Sum sóu skip sítt søkka, men sjálvir nåddu aftur á gamalt grót, vistu at siga, at kross- merkið mangan var hitt seinasta, teir sóu, áðrenn skútan fjaldist í havsins favni. Og teir menn, sum sigldu vanda- sjógv í stríðsárunum, eiga stóran lut í flaggsøguni. Men hart hevði leikað á, og ófati liga beiskt hevði stríðið mangan verið millum landsmenn, fyri og ímóti flagginum, áðrenn tað var viðurkent. Men tíbetur: >Tað hendi so ofta, hendir væl enn, at myrkur á knúkunum lá, tó áttu vit altid einstakar menn, sum stóðu í broddi tå«. H.A.D. Ila ber til at hava nakað hátíðar hald flagginum til heiðurs uttan at nevna hin vitbjarta, eldhugaða ung- lingin Jens Olivur Lisberg; hann sum fyrstur av øllum læt hitt lit- fagra »Merkid« veittra å Føroya klettum Mær er si ikkt dåmdi fám- jingum væl, tá teir ein sunnudag um Jóansskumundið sóu hitt fyrst- okkara | Klakksvíkar hornorkestur, og Johannesen, lærari í Rituvik. Vit gjørda føroyska krossflaggið veittra í bygd teirra. Men í dag hongur sáma flaggið í kirkjuni í Fámjin í eikirammu, og á henni er soljóðandi áskrivt: Hesir stavir randa fyrsta føroyska flaggið. Studenturin Jens Olivur Lisberg læt tað á fyrsta sinni veittra her í bygdini á sumri 1919. Maður kann doyggja, men aldri doyr minnið um fremstar í verki, sigur Hargarskaldið í einum sangi. Jens Oliver Lisberg, hin ungi fåmjingingurin, ið andaðist einans 24 ára gamal, hevur ritað navn sítt í Føroya søgu; og har fer tað at standa sum ein lýsandi kyndil og fyrimynd fyri føroyskan ungdóm, so leingi føroyingar eru til ella kenna seg sum føroyingar. Ikki hugsi eg, at Lisberg og teir, sum saman við honum vundu »Merkid« á stong, gjørdu tað — ti teir vanvirdu Dannebrog, tær tradi- tiónir, tær søguligu hendingar, sum knýttu seg at hesum flaggi, alt síð- an tað á fyrsta sinni veittraði yvir herliði Valdemars Sigurs kongs í hinum minniliga bardaga í Est- landi í árinum 1219, til studentar- nir um 700 ára seinni lótu hitt før- oyska merkið blaktra út av einum gluggakarmi á Garði í Keypmanna- havn. Nei, beint øvugt! Men hesir ungu menn kendu eins og stórur partur av hinum føroyska fólkinum, at teir áttu lítlan ella ongan lut í teimum hendingum og traditiónum, sum høvdu gjórt Dannebrog til danskt tjóðarmerki. Og mangir vóru teir føroyingar, sum beinleiðis kendu harm — og skammarroðan brenna á kinn, tá (teir sóu ella hugsaðu um, at út- lendskt tjóðarmerki blaktraði yvir oyggjunum. Teir kendu tað sum armóð vesæladómur ella dirvisloysi, at út- lendskt flagg veittraði yvir elsta tingi i Europa, ja kanska í øllum | heiminum. Teir kendu hetta sum útlendskt harraveldi, og harmurin vaks, tá teir hugsaðu um, at sama útlendska merki skuldi umboða eina serstaka tjóð við egnum máli og egnari | mentan, nevniliga hina føroy- |sku tjóðina. | Og hóast føroyvingar í øldir høv- | du verid teggjadir saman vid danir | verið ávirkaðir av donskum kongs- og kirkjuvaldi kendu | teir kortini enn, at var | blóðið, sum rann at hjart- | anum. | Ha, ein serstøk tjóð við teimum tjóðareyðkennum, sum mynda eina tjóð. Hvussu ofta hava vit ikki hoyrt hesa ramsuna havda á máli? Men man hon røkka djúpari enn á varrarnar hjá mongum av lands- monnum okkara í dag. Neyvan haldi eg, Í hevur verið harðari móti oyskum eyðkennum enn nú, all | møgulig útlendsk åvirkan sum eitt |oløgi floymir inn yvir okkum, og |tað nýtist eingin vísmaður at síggja jog skilja, hvussu tjóðareyðkenni okkara sindrast og týnast. Og Harr- lin viti, hvar tjóðin havnar, um tað | gongur sum nú, tí tað skal nógv til at standa og steðgað er oll stór- mans tala. Gyklandi hvoórvisjónir, rakstrarróp, men lítið av ti tað. var sannroynd, at tá ið um |galt, tá hopaðu mangan teir, ið lróptu harðast, fyrstir undan. Og | hesin atburður ferð eftir ferð tekur |hugin frá fólki og er við til at gera |tjóðina rótleysa og líkasæla. | Samanhald lærdu vit tíverri aldri | Her var mangan sum í Runtsi- |val, har vilstir vóru tólvjavningar, og hver móti øðrum sló. Tíverri var tað mangan so, at teir, sum talaðu og talaðu mest um fødilandid, mål, mentan og Í oyddu kreftirnar í sínámillum- so føroyskt og frå at ågangurin øllum før nogv úrslitum, flagg, | SOSTALURIN klandri, og hugsjónirnar fjaldust og kódnaðu í tómum orðavavstri. Og tað er til fánýtis at tala um fødiland, mál, mentan og flagg, um virðingin og alskurin fyri hesum dýru lutum ikki kemur frá hjart- anum, men einans er varraspæl. — Men — læt vera, vit eru ósamdir í mongum, læt vera, at hoggini stundum falla, har tey íkki áttu, læt vera, vit eru spjaddir í óneyð- uga nógvar bólkar — eitt er, sum eg haldi, vit allir eru góðir við, og eingin okkara vil missa í dag; eitt, er sum kann savna okkum allar — flagg okkara! Tað er ungdómurin, ið eigur framtíðina. Tað er hann, sum skal byggja víðari. Hann skal taka við tí besta frá teimum, ið undan fóru; og tað er at vóna, at hann fótar sær og varðveitir tjóðardýrgripirnar. Tá gerast orðini hjá Hargarskald- inum Pól F til skammar, har hann sigur nakað so, at sálin er seld fyri grón. Lisberg og andsfelagar kendu fødilandsalskin brenna í barmi, og teir avrikadu stórverk Men 185 váru eisini aðiir — sum hildu heilt ødrvisi, sg høvdu og bardust fyri heilt aðrari hugsjón. Eg hugsi, at flestir okkara hava ilt við at fata hesa hugsjón. Tó, latum okkum eisini virða tær hug- sjónir, sum vit hava ilt við at fata. — Eg hugsi, at eisini hesir menn meintu tjóðini væl. Fyri teimum var Dannebrog og alt, ið hon um- boðaði, aðalmál, og teir settu seg av øllum alvi ímóti, at nøkur broyt ing skuldi fara fram í viðurskift- unum millum Føroyar og Dan- mørk. Tað var teimum heili óhugs- andi, at nakað annað flagg enn Dannebrog, sum í geldir hevði veitt- rað her á landi, skuldi umboða okkum. Og bert tankin um hetta skar teir í hjartað og neit teimum inn at merginum, sum sunimir mál- bóru seg. Trýst elur sum kunnugt móttrýst, og tá hesar báðar hugsjónir brustu saman, gjørdist stríðið mangan bondskt. Men flaggvinirnir sigraðu at enda, og vit eiga eitt vakurt flagg eitt flagg, sum telist mill- um tey fagrastu — tó hetta hevur í Michel- letur Tóri Jóansson, Michelsen harmast yvir andstøduna, ið Suður- físk í føri hevði mett. Í sama andadrátti letur hann Michel- sen taka til, at við stóru royndini at fáa sett upp eitt fiskavirki á var samrødu við Ove Sudurfisk, harra Í eini sen, stjóra á lærari, ávísum ætlanin teirri Drelnesi á Tvøroyri skuldi sett verða á føtur í Vági. ið skuldi illgitast, ivast eingin i. Eg ringdi harra Michelsen upp og spurdi hann, um hann veruliga kundi havt málborið seg sum harra hevði skriv- at einki virki Hvør Fóri lærari, að í >14. sept.<? Eg kundi ikki fáa meg at trúgva tí, tí tað var jú í odd og egg ósann- indi. Jóansson, Hvorki eg ella nakar av teimum, sum gjørdu tað, ið vit kundu fyri at fáa stórvirkið í lag, hava nakrantíð droymt at við |tí vóru virki gjørd óneyðug í Vági, | hvors havn frá náttúrunnar hond er fyri ummælta um, sjålvskrivad middepulin sunnara part av Suðuroynni á sama sum hátt sum Tvøroyri er tað fyri norð- part Vit eitt ara av oynni. fram, at vildi tveørturímóti at stórvirki á Tvøroyri eggja monnum at gera líknandi í Vági fyri syðra partin av oynni, og tílík virki, hvert í einum av hildu tvey Avsannan ' | hevur fingið tann samhug og tann her | sjålvum sær ikki so alstóran týdn- ing. Tað er ikki tað, sum er mest um- ráðandi, antin eitt tjóðarmerki er meira ella minni vakurt. Nei, tað, sum hevur týdning, er, at vit eru góð við flagg okkara — duga at virða flagg okkara — men hinvegin mega vit sanniliga ikki vanvirða ella hata flaggið hjá nakrari aðrari tjóð. Vit eiga at hava eina flaggment- an! Vit eiga at minnast til, at flagg- ið er ikki nakar vanligur klútur, men ein dýrgripur — sum vit ikki mega viðfara, sum best ber til. Flaggið umboðar tjóðina soleiðis, sum hon er — tað umboðar hana uppá gott og ilt tað umboðar hana í sorg og gleði. Og um flaggið umboðar okkum væl — tað hvílir á herðunum á hverjum einstøkum av okkum tað hvílir á herðunum á tær og mær! Flaggið — okkara flagg — er eins og gÉll hini Nordurlandafløggini krossmerki. Við hesum vildu og vilja vit sýna, at vit eru og kenna okkum sum ein greinin á hinum norður- lendska viðjabufinum. Men mangan hevur verið torført at fáa hini brødrafélkini at kenn- ast við okkum, og ferð eftir ferð hava vit verið skúgvaðir til viks. Higar til dags hevur einki rúm verið fyri hinum sætta norður- lendska svaninum, sum vit fegin vilja nevna okkum — tí frændurnir eystan og vestan hav rokna einans við fimm. Enn 28 ár eftir at Bretland við- urkendi »Merkid« hava brødur okk ara ikki givið ti fulla viðurkenning. Nú sigast kortini knútarnir at dragna. Men standið føroyingar øksl móti akslum og helmið ikki í, fyrrenn føroyska flaggið veittrar javnbjóðis ðrum fløggum, ti har mega ongar treytir og eingir lepar hanga við. Eg hugsi, at nú má brátt tann stundin vera komin til handa, og at eg eri í samljóð við tað besta í føroyinginum, tå eg sigi — ja eg uttan at taka munnin ov fullan teimum bestu havnum í Føroyum, vildu »supplera« hvert annað, ser- liga tá ið talan var um stórfiski- skap. Eg veit, at harra Ove Michelsen, stjóri, og allir, sum hava arbeitt fyri at fáa >Suðurfisk sett á stovn, kunnu vátta, at hetta virkið altíð frá mínari og javnaðarmanna síðu stuðul, sum yvirhøvur hevur verið møguligt at sýnt ti. Vit hava gjørt tað so mikið gladari sum virkið júst liggur á linju vid mina og javn aðarmanna hugsjón, at arbeiðs- maðurin og fiskimadurin taka lógvatak saman til skapan av egn- um arbeiðsvirkjum. Tað gleðir meg og allar javn- aðarmenn, at »Sudurfisk« er kom- ið og longu hevur gjørt åvirkiligt fyri bygdina Vág, arbeiðs- menn og fiskimenn, at gera vaktargarð um tað, og eingin hev- ur heitari og sterkari góðynski fyri tí ynski um at tað má koma gangast tí væl til fram- burðar menningar fyri ta ar- beiðandi og á landi, fyri og Suður- oynna í síni heild. arbeiði menn Vit, at og enn fjøldina á sjógvi Vágs bygd Tessverri eydnaðist tað andstødu- monnum at forða stórvirkinum at verða sett á stovn á Tvøroyri. Men Í. maí ekkaleysur kann siga, at eg at landsmenn nú eru leiddir vi“ it fáa eitt sindur av viðurkennin hálva viðurkenning — eitt ug verða viðfarnir eins og ós tá teir fáa eitt sindur av tinganest ella eina tátu fyri at fáa teir at ga eina løtu. Tað sigur seg sjálvt, at h:i8 mátti verða umboðað ella myrjað í flaggi okkara, so nær vit 1 knýttir at ti. Havinum, sum gcur og tekur. Havinum, har mergvrin av landsmonnum okkara ba!:st Tað var ikki av ongum, at tað var sagt, at føroyingurin var føddur við år í hendi, og ongastaðni, hugsi og at menn hava verið og eru n knýttir at havinum, enn júst her í Klakksvík. Tit kenna (til fulnar havsins skiftandi lag! Hin blái liturin avmyndar hai tå tað dyrdarkyrt hvílir seg 3 landsins føtur, ella eisini himm.lin — hin skýfría himmalin! Men hin hvíti liturin umboðar reinleika hinar hvítu fannirnar fossarnar — ella eisini havid, tå ið tað vísir tenn! Hin reyði liturin — reyður sum blóð — er mergurin — ella eisini livædrin — í hini føroysku fólka- sálini — tí eins og blóðið 1 fødsluna gjøgnum æðrarnar út í tær ytstu tæðrirnar í likaminum soleiðis má eisini sálin í einum fólki røkjast og fáa fødslu; annars kryplast hon og doyr. Men mest minnir krossurin í flaggi okkara okkum um, at er býr kristið fólk, sum setur álit sitt á hann, sum øllum valdar hann, sum gekk undir krossin.m og hekk á krossinum, og krossu:in skal hjálpa at brenna alt ónt — alt hatur, alla illvild og alla gvund úr hjarta, sinni og sál. Og læt okkum so taka undir ið Hans Andrias í Áarstovu, tå han sigur: = [1 Upp hevjid tå merkið Føroya tid. og standi i fylking væl. og lýðið nú á og gevid mær ljóð læt duna um heyg og dal. Sjá bergini her og tindar og skød. sum líta um hav og blånandi fjorð. er okkara festi, okkara borg, í gleði, í neyð og sorg. — Fleiri álop á Løbke Hóast nógv hevur verið g fyri at reinska Heinrich Lúl vesturtýska forsetan, fyri skuld ingar um, at hann undir krígn var vid til at tekna konsentrati« leirbygningar, heldur blaðið »Ste:n« áfram við sínum ákærum og si; at teir framvegis hava tilfar, kann prógva hetta. Pólska kirkjan í stríði Í skrivi, sum var lisið upp í um kirkjum í Póllandi í sambandi við ófriðin har herfyri, stóð n um- annað: »Ofridurin hevur samband meiningina við tilveruni, við strembanini eftir frískleika og frælsi og vidføddu rættindini h einstaka. Aftrat hesum harn ungdómurin um framtíð man ættarinnar. same tað vil vónandi ikki taka áræðið og framburðshugin frá fjøldin norðara parti av oynni, men hel eggja monnum at leggja á av nyre! um. 5 Tað er vist, at tað vil henda, at javnaðarmenn á onga T oyri ella aðrastaðni vilja missur og enn minni spenna bein fyri stol virkjum eins og gjørt varð mót! arbeidarafjøldini á Tvøroyri — av politiskum grundum. Pætur