leygardagur 23. mars 1968síða 4

Nr. 23 SOSIALURIN LAGID VID LA PLATA eftir G. LANDSBOROUGH . MICHEL NIELSEN týddi XIII. Tann skaðin, sum 11-tumma gra- natin gjørdi á Exeter var ræðuligur at síggja. Hon brast móti B-torni og oyðilegði báðar kanónirnar sam- stundis sum 8 manns vórðu dripnir. Stálplátan varð skrødd av, eins og hevði hon verið eitt spælikort, og tað var eitt satt Guds undur, at makar í torninum var á lívi aftaná. Men henda eina granatin gjórdi hógv verri fortreð aðrasteðs. Pett- ini flugu upp á brúnna og drap all- ar, ið har vóru uttan Bell sjálvur og av yvirmonnum hansara. Granatin oyðilegði eisini stýrihúsið, tveir og hetta gjørdi at tað ikki bar til at styra Exeter, sum framvegis før siglandi beint móti tí enn fullkomi- liga óskadda lummaslagskipinum. Tað var tó ongin hugsingur um at gevast við at skjóta. Exeter hevði enn fleiri kanónir eftir og onki var hent við ferðini hjá skipinum. Nak- að meira skil kom á, tá Captain Bell fekk gjørt 10 monnum, sum gekk frå brånni til hått munn. eina ketu av og å henda fóru til Ex- aftur á beina kós og helt stýrihúsið, ordrarnir frá munn eter legði fram við at skjóta við teimum ka- nónum sum eftir vóru. Teir á Graf Spee sóu, hvussu illa hin sterkasti fíggindin var skaddur, og nú gjørdu | sítt at beina fyri honum. Teir royndu aftur at raka teir besta fyri minuttir skipinum Exeter, men enn nakrar var eydnan við hesum greivadøm- Suduronglandi, og nokk til at Ajax koma 15 km frå Graf og strekkid er ikki stórri enn at ein 6-tumma kanon 10 lb. sum hevði navn eftir inum í hesar minuttirnar vóru kundi inn á Spee, hetta um hon so bert vigar kann fåa tydning. Nú og nú byrjaðu granatirnar hjá hon- raka illa berjast. var eisini Exeter komin nær, um at beint. Hóast hann var skaddur, dugdi hann ferð eitt á Graf Spee segði yvir- øgiliga enn skot at rakti maðurin í Hvørja aftasta kontroltorninum monnum sínum frå, og hvorja ferð | róptu teir eitt dundrandi hurra, meðan teir arbeiddu sum svakir fyri at skjóta so skjótt og væl sum | gjørligt | Í So skjeyt Exeter tað skotið av sum kom at avgera bardagan. Nú skutu bretarnir dúgliga eftir Graf Spee, sum rullaði illa á tí kókandi | havinum, men skotini hjá teimum gjørdu lítlan annan skaða enn at gera týskararnar bangnar. Stálið á Graf Spee var alt ov tjúkt So brast ein heppin 8-tumma granat | frå Exeter beint á kontrolltornið á | Graf Spee. Hetta var eitt skot | beint millum eyguni á figgindan, | og hetta gav stóran fyrimun hjá krússarunum. Granatin drap nógv- ar yvirmenn á Graf Spee samstund is sum hon smildraði tey týdningar- | mestu tólini umborð. Nú fingu ka | nónirnar ikki skotið so beinrakið, | sum áður, og harafturat noyddust tær at skjóta fyri seg, tí tað tólið, kanónirnar skuldu | tí kon- ið gjørdi skjóta, av nær lå i smildri uppi trolltorninum. Og meðan Graf Spee bert kundi bretsku smæs'a a brennandi dårkinum i nú skjóta so sum so, komu krússararnir furandi móti honum, óðir eftir at gera tað av við hann Tann klára morgunluftin bleiv skýggjut av krútroykinum, og frið- urin úti á tí mikla Suðuratlants- havinum bleiv sundurskræddur av duninum frá kanóneldinum. Bret- arnir komu nú heilt tætt eins og hundar, ið bíða eftir at gera tað av við figgindan. Graf Spee sýntist ráðleysur og bilsin yvir, at teir tordu sigla beint í gapið á 11- tumma kanónum sínum. Moralurin hjá teimum ungu týsku marinarum var lágur. Teir høvdu ikki trúð, at teir fóru at koma út fyri slíkum, og nú tá teir sóu fleiri av vinmonn- um sínum deyðar ella doyggjandi fóru nervar teirra at svíkja. Teir høvdu jú altíð hoyrt, at eitt lumma slagskip var ósárligt. Hvussu bar tað so til, at bardagin var gingin blivu teir ikki illa tað vistu teir so sum hann var? Nú sanniliga Tó sum Exeter (men ikki) tí skaðin umborð var stórri enn á øllum hinum trim- særdir. so á Exeter um skipunum tilsamans. Men sjálvt um teir høvdu vist tað, so var tað bert lítil troyst hjá týskarunum. Tíðin ollum manningunum, og serstakliga sýntist long hjá um- borð á Exeter, tí granatir frá Graf Spee slógu niður í sjógvin alla tíð- beint við skipið og gjørdu nógvan skaða á ta djarvu ingina. Tó, bert sjey minuttir vóru ina mann- gingnir frá ti at Exeter byrjaði at! skjóta og til hann var raktur aðru ferð. Men tað sum bjargaði stød- Langsdorff at sleppa sær til rým- ingar. Torpedoirnar høvdu óivað mint hann á, at eitt lummaslag- skip kundi fáa rættiliga stóran skaða av eini torpedo. Hetta var eitt klókt tiltak, ið hann framdi, tí kontrolltorn hansara var í eini slíkari stóðu, at ongin hugsingur var um at halda áfram. Harafturat var tað eisini tað besta, hann kun- di gera fyri manning sína, sum var blivu rættuliga uppøst, tá hon sá torpedoskotini. Men hvat orsøkin so enn mundi vera, so byrjaði Graf Spee at leggja roykslør, og tað var óivað bert fyri at sleppa sær av stað. Ajax og Achilles gjørdu sær til góðar av roykslørinum og sluppu sær nærri, og nú sóu teir klárt, at Graf Spee uppaftur hevði skift kós og sett fulla ferð á kassan norður- eftir fyri at sleppa undan. Teir bretsku krússararnir skiftu eisini kós, tí teir fóru ikki at lata týsk- aran sleppa so. Men enn helt Graf Spee fram við at skjóta, og úrslitið av tí kom skjótt at síggjast. Enn var tað Exeter, ið teir royndu at basa, og klokkan 0640 gekk tað aft- ur galið hjá Exeter. Tvær 11-tumma granatir raktu uppaftur, og nú fekk krússarin stóran skaða, at ongin hugsingur var um at halda áfram við at berjast. Men Exeter hevði | GRAF SPEF-Htumna: 67018. EXETER - 8tumma: 2501B. AJAX 8 ACHILLES - € tumma: 100 LB. uni hjå bretunum var tad, at ongin | skinuna á Exeter, Beint aftaná kom ' triðja granatin syngjandi niður á | krússaran Báðar vóru LIl-tummar umborð. Tann fyrsta brast frammi |arin so at síga nú var í gron og skræddi eitt stórt hol á ' ; | |ir vórðu dripnir og eldur kom i | jog boðaði figgindanum frá hvussu y granatin | Hin siga beint aftanå ta skadin at Hon rendi seg gjøgnum dekk ringur ar. brast so fyrstu id o o brast og gjørdi eisini ræðu- |ligan skaða. Skipið eins og stegð- | úr aði arin men helt so fram aftur. Skip- at at a, sýntist bert hugsa um |halda leiðina móti lummaslagskip- | inum. Men nú byrjaði Captain Bell at hugsa um, um tað ikki mundi bera til ið vóru umborð á Exeter, og sum enn at nýta tær torpedoirnar, mundi duga til nakað. Tær vórðu so skotnar av og hildu leiðina beint móti mál teirra. Í tveir minuttir fóru tær beint móti lummaslagskip- inum. So, næstan í seinastu lotu skifti Graf Spee kós so knappliga, | at allir á Exeter vístu, at týskarar- nir høvdu rakt við torpedoirnar, og tær raktu ikki. Tó fingu tær týdn- nú royndi ing fyri bardagan, tí NY > GRAF SPEE eisini gjørt sítt til at slagið fekk høvdu skatt Graf Spee nógv verri, enn teir vóru greiðir yvir tá. Exeter hevði barst í tjúgu minuttir, men | og báðar gjørdu ræðuligan skada|lønin herfyri var eisini, at krúss- Tó. tillfall vrak. hvat bilti tað, tá heiðurin | síðuna beint yvir vatnlinjuna. Nógv skipinum? Tað fyrsta skotið rakti A-tornið |Roykurin legði seg yvir alt skipið | og sendi tað fyri borð í heilum líki. Hitt brast í kamarinum hjá tí næst- hægsta yvirmanninum og fyriuttan at skotið gjørdi álvarsaman skaða, |kom eldur í. farin og Bell nýtti nú eina kumpass bjargingarbáti. = Hóast hættislig einum stødan helt hann fram vid at fylgja Graf Spee, sjálvt hann bert hevði | Y-tornið eftir. Exeter dugdi lítið í hjá skipinum var um bardaganum nú, men so leingi sum Íhann kundi lokka figgindan til at "nýta kanónir til at skjóta eftir sær jog soleiðis gera arbeiðið hjá |. division lættari, vildi Bell ikki gev- ast. So skjeyt hann aftur eina tor- pedo ikki rakti, (men tað var greitt, at tyskararnir rættiliga ræddir, tí lítla [løtu seinni byrjaðu teir at leggja av, sum eisini nú vóru | tad annað roykslørid. Jú enn sýnt- list Exeter at gera nyttu. Men Ajax heldur ikki sluppu komu og Achilles óskaddir. Teir Øll kumpassini vóru, furandi móti Graf Spee eins og illir hundar meðan teir sigldu zig- zag fyri ikki at lummaslagskipið skuldi raka teir. Knappliga mitt í øllum bardaganum fór flogfarið hjá Ajax upp, uttan at kanónirnar á Ajax góvust at skjóta. Ætlanin hjá flogfarinum var at geva boð um støduna á lummaslagskipinum og um bardagan í tí heila tikið, men av ti at radiosambandið ikki kom í lagi, gjørdi flogfarið ikki ta nyttu, ið væntað hevði verið.Knapp liga brast ein ll-tumma granat í sjónum beint við síðuna av Achill- es, og eins og umborð á Exeter fóru stálpetti syngjandi gjøgnum luftina og gjørdu nógvan skaða. Uppi á brúnni varð Captain Parry raktur í hevdið. Hann steinsvímaði og tå hann løtu seinni raknaði við, uppdagaði hann, at kontroltornið var í ólagi og at kanónirnar ikki skutu. Teir flestu kontroltorn- inum vóru deyðir, og tað vardi eina góða løtu at gera alt í lagi aftur. Exeter helt fram, men nú byrj- aði hann at søkka, ti hann tók væl vatni inn. Samstundis hevði hann 10 stig slagsíðu. Bert Y-torn- ið og 4-tummakanón kundu nýtast, men tey blivu eisini nýtt við lít. Klokkan 0648 raktu aftur tvær |l-tumma granatir og gjørdu ring- Nú gekk tað ikki teir tóku so nógv av ein an skaða. skjótt, tí inn, men framvegis skutu teir dúg- so vatn liga. Nógvir vóru deyðir umborð á Exeter. Fleiri enn á øllum hinum trimum skipunum tilsamans. Meir enn fjøruti manns vóru longu farn- ir, men yvir trýss komu at doyggja ialt. Hetta var tað, ið gjaldast skuldi fyri dirvið hjá Exeter. Jú, rætt var: Týskararnir hevdu tað óyvirvinnuliga skipið, men bretarnir høvdu teir nar. Sjálvt nú vildi ast. óyvirvinnuligu mennir- Bell ikki gev- Hóast skip hansara lá tungt í helt kríggsflagg hansara lofti. sjónum hann fram, meðan framvegis á XIV. | Nú tað eyðsæð, at Í |dorff slapp sær avstað. Hetta sýnt- var angs- ist løgid hjá fíggindum hansara, sum jú íkki kundu vita hvussu Ístóran skaða teirra smáu granatir høvdu gjørt. Moralurin hjá týski- num lækkadist í hvørjum, og nú tå gjørt at | skipari teirra hevði av leftir ferð legði lummaslagskipið | roykslør fyri at krógva seg fyri| teimum báðum krússarunum, men | hesir komu bert nærri ferð eftir | ferð. Átta ferðir í alt hendi tað, og | |hjá týskarunum sýntist tað ótrúligt, lat hesi smáu kríggsskipini tordu at a | Í umstaðum (eftir hvat teir serkønu | søgdu) skuldi merkja sjálvmorð hjá | teimum. Men klokkan 0646 broytti Graf Spee aftur kós og setti sum ein | svakur fulla ferð á vestureftir, beint | Hetta syntist | oføra logið hjá bretunum, ti | bestu hjå Jummaslagskipi eru at finna ú víðum og íkki Tað sýntist eins Langsdorff ætlaði at sleppa sær inn |í onkra Suduramerikanska havn, men hetta gjørdi bert bilsni teirra verri, tí her kundi hann blíva inni- |stongdur. Hví mundi hann bera seg soleiðis at??? Hví vendi hann ikki og gjørdi {tað heilt av við Exeter og so síðani helt leiðina út á víðum Atlantshavi har hann um náttina lættliga kundi krógva seg. Aftaná royndu summir at greiða frá orsøkini til atburð Langdorffs. móti Suðuramerika. tær einum + u umstødurnar å undir havi inni | strondini. var | |koma so tætt at tað undir vanligum | og | 23. mars 1968 Teir søgdu, at hann var komin i oljuneyð, men hetta ljóðar ótrúligt, tí hann hevði bunkrað tann 6. des- ember, og sostat átti hann at hava olju nokk til fleiri dagar. Men Langsdorff — ið kanska var troytt ur av bardaga og manndráp fórdi nú skip sítt inn í ein flasku- háls, ið var nógvar ferðir tættari enn tann, ið varð gjørdur av teim- um bretsku krúsarunum. Klokkan 0712 sigldu krússararnir nú fyri fulla ferð, og so gjørdi Harwood eina roynd fyri at koma so tætt inn á Graf Spee, at sjálvt tær smáu 6-tumma kanónirnar kundu gera álvarsaman skaða. Hetta kundi lættliga endað galið, tí eftir at Exeter var dragnaður frá kundi Graf Spee nýta allar kanón- ir sínar til at royna at basa Ajax og Achilles. Við øllum kanónum, skjóta nærkaðust krússararnir stórum. Dunini vóru øgilig og skip- ini — ristust undir kanéneldinum. Men so klokkan 0716 sóu teir, at Graf Spee undir einum nýggjum ið kundu í royksløri hevði broytt kós og nú við fullari ferð helt suðurá beint móti tí hjálparleysa Exeter. Hjá Harwood sýntist tað eins og Langs- dorff hevði broytt ætlan og nú ætl- aði at beina fyri tí stóra krússara- num. Alt fyri eitt gav hann Ajax og Achilles boð um at leggja eftir Graf Spee fyri at noyða hann at hugsa um teir. Kansk hevdi Langsdorff ætlað at gera tað av við Exeter, men frá tí løtu, Graf Spee kom úr roykslør- inum skutu bretarnir so nógv eftir honum, at eldur kom í á dekkinum. og aftur broyti hann kós og helt fram vestureftir. So klokkan 0725 hendi nakað. sum kundi givið týskarunum sigrin. Knappliga sýntist Ajax at steðga á risa- granat i orsakað av eini |spreinging. Ein 11-tumma |hevdi rakt beint aftanfyri aftara | sjónum yvirbygningin. Hon soraði fótstykk- ið og | maskinaríið undir tornið, oyðilegði áðrenn á X-torninum, sovikamarinum hjá bleiv av hon brast í | Harwood. Samstundis | Y-tornið illa skaðað splintrum. Soleiðis hevði Graf Spee nå bert at | berjast ímóti, men Harwood sum eisini granat- hálvanannan krússara | visti alt ov væl, hvat endin nú lætt- |liga kundi koma at verða, gav alt lav granatunum gjørdu skaða á ma- | tann endan, sum tað fekk, tí teir | flýggja, sá tað heilt galið út. Ferð | fyri eitt boð um at skjóta torpe- |doirnar av íyri at ræða týskarin | Klokkan 0727 vendi Ajax til stýri- borðs og skjeyt torpedoir sínar av Avstandurin millum krússarnar og Graf var nú bert um 9 km, men | hetta er alt ov langt fyri torpedoir log tær raktu heldur ikki. Á Graf |Spee mugu teir hava sæð, at tær |komu, tí knappliga vendi hann 1130 stig til bakbor og henda Í nýggja kósin vardi í fleiri minutt- jum. Men ftorpedoirnar skelkadu luppaftur menninar á Graf Spee, so teir ikki lupu á. Enn var tað Royal | Navy, ið avgjørdi, hvussu bardagin skuldi kempast. Graf Spee | uppaftur aftanfyri nýggjum royksløri. Løtu seinni royndu tysk- aftur við teirra heldur ikki tær | hvarv einum ararnair at svara torpedoum, raktu. men Nú gjørdist tað greitt hjá Har at hetta spælið ikki kundi halda fram. Enn var tað gingið tolu liga hjá bretunum, men tað bar ikki til í longdini. Tað var nú tíð til at gevast við at skjóta og so bert at fylgja eftir týska krígsskipinum og ansa eftir tí. Bodini at Ajax bert hevði 20 prosent av granatunum eftir, fekk Harwood til wood, um, at taka avgerðina, og hann sendi boðini út: »Gev uppat við at