mikudagur 11. februar 1970síða 4

SOSIALURIN 11. FEBRUAR 1970 — William Heinesen ætlanir um stutt- søgusavn 15. januar 1970 fylti skaldid William Heinesen 70 år, dúg- liga hevur verið skrivað bæði i útlendskum og heimligum blød- um um okkara størsta núliv- andi skald. Hann var borin í heim í| Havnini 15. januar 1900. Í Havnini var hann síni dreingja- ár, til hann í 1916 fór á keyp- mannaskúla í Keypmannahavn. Men hetta hugaði honum onki | og skjótt helt hann eisini upp- at, hann vildi heldur skriva. Í 1921 var hann journalistnæm- ingur í Ringsted og sama árið kom út fyrsta yrkingasavn hansara »Arkiske Elegierx. Løg ið er tað ikki. at William varð eitt av størstu skaldum okkara. Hann er vaksin upp í einum charmerandi £ livsgevandi dansk/føroyskum miljøi í Tórs- o og havn. Serstakliga, skilst av skaldskapi = hansara, = stendur hann í djúpari skuld til ommu sína, ið var donsk og sum bert 18 ára gomul giftist til Føroy- ar. Í stuttsøgusavninum >Gama- liels Besættelse« (1960) skrivar hann soleiðis um hana: >For mig kom bedstemor til at bety- de næsten sá meget som lam- pens ånd for Aladdin«. Sjálvur sigur hann tað. at hava verið ein serstøk eydna. at vera vaksin upp í hesum føroysk danska mentunarmiljónum, sum til aðra síðina hevði foroyskar vísir, ævintýr og sagnir og hin- vegin ævintýr sagnir frá næstan allari verðini á donskum máli- og á norskum. svenskum og íslendskum. Hóast fyrsta bókin William Heinesen gav út var eitt yrk- ingasavn, so er tað ikki sum ly- ríkara vit kenna William best, men sum prosaist og í 1934 kom fyrsta skaldsøga hansara »Blæsende Gry« í 1938 kemur skaldsøgan — »Noatun«. hóast hesar bøkur eru imillum hans- ara bestu, hevur hann her enn ikki funnið sjálvan hetta eru sosialar skaldsøgur og tú verður gripin av mannalagn- unum í teimum. hesi menni- skjuni, har hvor dagur er ein nýggjur bardagi. Tær fáa teg at hugsa um tveir aðrar rithøvund- ar og skaldsøgur teirra »Fisker- ne« hjá Hans Kirk >Mar- og seg, og Í kens Grøde« hjá Knud Ham- | sum, løgid er tað kanska ikki eftir sum William setur stóran prís á Hans Kirk, sum er ein er yrkjari annar er tónleika- skald allir tríggir spæla teir við í einum amatørorkestri. Teir spæla til brudleyp, og tað eru brúdleyp ið bata. Veitsla í fleiri | dagar, her verður drukkið, her verður elskað, her er lívið. Boll- mennið í skaldsøguni er Matte Gok. Og vit réttum William ett | Heinesenskum humori, er hesin tað menniskja ið hann hevur hávirt mest. | Í 1949 kemur »Den sorte Gryde«, og her er hann bert William sum Vit kenna hann. Søgan fer fram i føroyskari bygd undir 2. ver- aldarbardaga, her er William | tann stóri satirikarin, ið við | beiskum men tó skemtilgum | penni. skrivar um reiðarar og | stórkeypmenn, ið undir hesum | menniskjunar ragnarroki vinna ; sær ørgrynnu av peningi. med-| an landsmenn teirra, láta liv sitt | á havinum fyri at hesir skulu | vinna pening. her møtir tú oll-| um teimum persónum ið eitt) sindur karikeradir seta dám sítt | á føroyska gerandisdagin. Her | er kærleiki, erotikkur, skaldsøgan | sålma- | songur og møtir, religiøsar sekt- | ir. religiøst vanvid, alskyns sløg | av hyklarum. samfelagið har | tann minni menti borgar. með- an aðrir fáa urtøkuna. Longu árið eftir kom næsta skaldsøga Williams >De for-| tapte Spillemænd« id er mest | kenda skaldsøgan hjá Williami. Skaldsøgan gongur fyri seg! í førocyskari bygd í tíðini und- an fyrra veraldarbardaga, eins! í flestu øllum fråsøgnum Willi- | ams er ikki nakar rættiligur høv uðspersónur. Men har eru teir tríggir.- synir vindharpusmidin Kornelius: Moritz, Sirius og lítli Kornelius. Tað er rundan um teir øll hendingin fer fram. Allir tríggir eru teir listabornir, YES FÆRØSK MARGARINE Vita No 1 | søguni: Teimum | frå | illa | føroyingin | bardaganum sonur til stovnaran av avhalds- felagnum, missionerurin Ander- sen. Ein fanatikari sum bert William kann sig persónur sum gongur í gjøj um so nógva aðrastaðni hjá honum. Millum bellmennini í skaldsøguni er Matte-Gok. Oiv- að millum tey størstu. annars móta vit ollum typunum í skald | øru, teimum heilagu, teimum — vantrugvu, | tjóvum, teimum heiðirligu og | nógvum gðrum. | Í 1952 kemur skaldsøgan | »Moder — Syvstjerne«. henda | skaldsøgan ið er frå »tidarinnar morgni« er ein tann mest hug- | e o C = takandi sum William Heinesen hevur skrivað, eitt epos till móðirina. Beinagrindin í henni er lítil drongur, hvers móður er deyð frá honum og uppvokstur | hansara, har hann lívir í síni | egnu dreymaverð, saman við tí beisku harðu »Trine med Øjne- | ne«. Hugtakandi eru endurminn- ingarnar i »Gamaliels Besættel- | sex, har skaldið sigur frå drein- | gja- ungdómsárum sínum, Havnini, ommu síni. móti sítt við tann stóra umheimin og frásøgnin frá fødingardegi Gel- steds. Við skaldsøguni »Det gode Håb« er William farin heilt adr og |ar leiðir. hetta er søgulig skald- søga, 10 gongur fyri seg i Før- oyum undir valdsræði embætis- | monnunum hjå Christoffer Ga- bels. Hetta er mikið skaldverk um bardagan hjá prestinum Børresen (Lucas Debes?) móti teimum korruptu, harðrendu og lýddu donsku embætis- monnunum, um tann vanliga og lagnu hansara undir hesum valdsmonnum, um neydtøku, avrættan orsaka av at siga ongum, misbrúk av so | valdi er dagligur kostur. Sjålv- | sagt royna — embætismenninir uppå allar måtar, at forda fyri hjá = prestinum móti órættvísinum, tá ið sakin kemur fyri svíkja sjálvt starvs- KEYPIÐ. «4 VITAMINISERET FÆRØSKT PRODUKT FINT PRODUKT Skipstroyggjur Góðar skipstroyggjur keypast fyri 62 kr. móti vørum. Karl Hansen Eftf. Lorvik. LESIÐ. .. siga frå ti, ein | jøgn- | felagar hansara, hinir prestarnir i oyggjunum, hann, men kortini er ein neisti av von og tað er væl ti skaldsøgan eitur »Det gode Håb«. Orsøk kundi verið til, at tik- ið fleiri aðrar bøkur hjá Willi- am Heinesen fram, ikki minst yrkingasøvn hansara, men lat tað hvíla hesa ferð. | Í samrødu við danska blaðið | Land og Folk sigur William | Heinesen m. a. hetta, uppá spurningin: Hvar stendur tú sjálvur í dag?: Jeg er vist noget af en sang- viniker. men ikke i den for- stand at jeg mener, at det hele | nok bliver godt, til sidst tvært- imod, jeg synes det er urimeligt at tale om, at livet har nogen mening i finalistisk forstand. Den evige salighed både i den ene og den anden forstand kan vi nok kigge langt efter. Men livet er jo for fanden ikke af den grund uden mening. | Kamp mod uret giver for ek- sempel altid et menneskeliv god mening. Kirks liv var fuld af mening. Alle hæderlige revo- lutioner omstråles af mening så længe det varer. for man har jo erfaring for, at det ofte slår jover i deres modsætning! Alle de unge kræfter, der i indeværende tid vender sig ra- sende mod den forbryderiske storindustri og — militarismen, der er menneskelivets fjende nr. Í í vor tid og hvis frugter er fascisme og racisme alle disse kræfter har en god me- ning i sig. De er simpelt hen en nødvendig forudsætning for levende kulturliv på denne klo- de. I al skrøbelighed har jeg søgt at give udtryk for noget af Lesið hesi góðu rådini, sum skaldið Elbert Hubbard skriv- ar, men leggið tygum í geyma, at tað nyttar lítið at lesa hetta, jum tygum ikki ogna tygum | sjálvum tað, tygum lesa: »Heilsid Vinum tygara | við leinum smíli. Óttist ikki fyri, at Ítygum verða misskiltur. og | spillið ikki tíðina við at hugsa | um fíggindar tygara. Gerið upp | tað í | helst við tygum sjálvan, hvat veruleikanum tygum lja. og leggið so í vaðið. er, VI | | Savnid tankar tygara um alt |tað vakrasta, tygum vita, um lallar = góðgerðir, sum vakrar eru og stórar, sum tygum feg- in vilja gera; sum tidin gongur, vilja tygum nyta hvørja einastu løtu at utinna allar góð- | gerdir, so tygum fåa øll ynski tygara uppfylt. Ímyndið tygum og |tann = raskasta persón, tygum | kenna, og sum tygum fegin | høvdu viljað líkst, og hugsanir jum hetta umskapar tygum til |at gera júst tað sama, sum tann | persónur, tygum vildu líkst, | tankin er alt. | Varðveitið teir ligu eginleikarnar | rættvísi og gott hýri. At hugsa á rættan hátt er at | skapa. réttu sálar- dirvi denne min overbevisning í m ne forskellige bøger, sidst »Det gode Håb« hvis hoved. person bærer visse af Kirks ka- raktertræk, og visse af Gel. steds! Jeg er god ikke blind for, a! jeg er så stærkt artisk belastei, om jeg så må sige; jeg mene: at min artistiske sans og mi! |ditto behov er strækere end mine kritiske anlæg — i mo sætning til f. eks. Sherfigs! Men jeg følger med glæde « ildhu med i den nyeste, revolu tionært inspirerede litterat sådan som den i Danmark eks. repræsenteres af så vi | forskellige skribenter som Er Knudsen, Villy Sørensen og Ivan Malinovski. I hvilken situation befin- der Færøerne sig under denne danske politik? Med den såkaldte hjemme styre ordning blev der i 1948 skabt et skikkeligt grundlag fi en ny og positiv samarbejdets ånd i forholdet Danmark-Fæ øerne. Men den hemmelige og lyssky oprustning af Færøern som rigets tilslutning til NATO medførte, greb igen forstyrrend ind. Vi føler os omklamret ai farlige sugearme — de militær hemmeligheds tavse og kontur løse polyp. William Heinesen hevur æti anir um at geva eitt stuttsøgu savn ú i ár. Harumframt hevu: hann fleiri nýggjar yrkinga liggjandi og eina ikki lidna sa tiriska = skaldsogu. hvors hend ingar fara fram á Kreta, lutvis! í sagntíðini. lutvíst í nútíðin: um militarismunar og fasism unar Minotauros. og r. os Smílið, og verðin smílir aftur Alt kemur við góðum ynsk |um og góðum vilja, og alla: bønir verða noyrdar.« | Teir heidnu kinesararnir er | sera vitugir, heimsklåkir. O | teir hava ordtøk, sum bæ: o | tygum og eg áttu at líma fast hattin hjá okkum. Eitt er % ljóðandi: >Ein maður utta | smil, skuldi ikki sloppið at ver ið handilsmadur.« | »Smil og heimurin smálir í | lygara«. | Eitt smil kostar einki. me | skapar nógv. Tað ger bæi Í hann ríkari, sum gevur tað, os | tann, sum tekur ímóti ti. TY | fer ikki nógv til eitt smil, mes | tygum kunnu minnast tað endaleysar tíðir. Tað kann ikki fåast til keyps. biddast ell | rænast, og einki virði er í # | uttan tað er givið burtur. Tí skuldu tygum í skundi | møtt onkrum, sum er ov móð ur at smíla, so gevið honum | eitt smil frá tygum. Ti eingin hevur so nóg“ brúk fyri einum smíli, sum tann, sum ikki kann vera eiti smil fyri uttan«. Ynskja tygum, at fólk skula seta pris uppá tygum, æ SMILTID. | |