mikudagur 4. mars 1970síða 4

NR. 17 Eitt megnartiltak (Framhald frá 1. síðu.) áhugi verður vístur er vón fyri at eisini aðrar bøkur skjótt verða endurprentaðar. Áhugin fyri hesum nýkomnu bókum er ikki ógrundaður, tí hetta eru bøkur og savn av rit- um ið eru slóðbrótandi, m. a. fyrsta blað í Føroyum einans skriva á føroyskum máli, fyrsta føroyska barna og unglinga- blað. Hetta eru bøkur ið kunnu leggja grundarsteinin undir ein og hvørja bókasamling, tað er ein tryggur grundarsteinur at hvíla á.Synd er at ummæla allar hesar bøkur undir einum, tí um hvørja kundi verið skrivað long grein, men kortini skal verða roynt at nema eitt sindur við tær allar. Men eisini skal nevnast at bøkurnar eru sjáld- sama væl innbundnar og eru so snøggar á at líta sum tú sjáldan sært tað í Føroyum. Feringatíðindi1890-1906 Hugtakandi er at blaða igjøgn- um Føringatidindi, fyrsta blad ið bert varð skrivað á føroysk- um, í huganum ferðast tú aftur til ta tíð tá ið blaðið kom út, ein rembingartíð fyri alt land okkara tjóðskaparliga eins væl og vinnuliga. Tað var Føringafelag ibirt i 1889 id gav Føringatidindi ut, hetta felag hvors røtur vóru í felagið av sama navnið, stovnað av føroyskum student- um í Keypmannahavn J1881, hevði sum fremsta endamál at verja Føroya mål og siðir; hetta var áðrenn klandur var komið í um ríkisrættarligu stóðu okk- ara, og vóru flest allir av mætu monnum okkara samdir um, at royna at varðveita og styrkja alt tað sum føroyskt var. Blaðið Føringatidindi fyrstu ferð útkomið 1890, var teimum ein hollur stuðul í hesum ar- beidi, tá kom skjótt í lag orða- skifti um so at síga oll vidur- skifti okkara, ikki er alt so sak- ligt ið er framborið, men tað er liv og stílur yvir teimum grein- | um sum eru. Sjálvsagt var hetta nýggja tiltak illa dámt av em- bætismonnunum og okkara egnu afturhaldsmonnum, men hetta heldur styrkti felagið og blaðið enn skaddi tað. Áhugavert er at síggja í blað- num, hvussu mál okkara verð- ur mýkt og hvussu hesir fyrstu føroysku bladmenninir royndu at finna fram til eitt nytiligt og liduligt mål. Við ikki minni áhuga lesur tú tíðindastubbar og lesara- brøv frá Føroyum, sum geva tær eina mynd av hvussu før- oyingurin livdi og hvat hann hugsaði um aldarskiftið. Verri enn tann ágangur ið var felagnum fyri uttanífrá, var innanhýsis klandrið, tí skjótt høvdu felagslimirnir býtt seg sundur í ein afturhaldsbólk og ein framburdsbolk, og hetta var eisini orsøkin til at felagið í 1901 saman við blaðnum doyði. Í 1906 varð enn einaferð roynt og komu tvey blød, men so var kvirt. Ikki er at taka seg aftur í, at stór ogn er í hesum savni, av teimum Føringatidindum sum út komu, ikki minst fyri hann |sum hevur hug at lata tankar- nar fara aftur til teirra sum | undan okkum vóru. ” . . |Bureisingur 1902 Tú verður skakkur, tå ið tú rakar við góðskuna í innihald- linum á hesum føroyska tíðar- Í riti frá 1902 og samanber tað |við góðskuna á summum teimum tidarritum sum koma í dag; tú varnast at her hevur verið ein serstaka køn hond aftanfyri og so var eisini, tað (var Á. C. Evensen, prestur á | Sandi. Hesin slóðbrótarin innan | føroyskt mål og mentan, hevði | | fyrr gjørt vart við seg, í 1899 | fjórði og fimti árgangur út, | hevdi hann greitt úr hondum »Småsangir sålmar« sum | Foroyingafelagið í Keypmanna- | havn gav út. | Onnur bókin var Búreisingur | | og i 1902; ótrúligt er at hann skul- di fáa hetta dygdargóða verk | frá hondum, fyrsta árið hann | kom heimaftur til Føroyar at verða og hevði nógv um at vera |í prestastarvi sínum. Tíðarrit- linum var ikki langt lív lagað. | bert 6 nummør komu út, allar- | helst hevur tíðin íkki verið aV | við at lesa »Ungu Føroyar«. SOSIALURIN búgvin til tílíkt tiltak, men kort- ini hevur hann vid hesum blød- um sett sær ein ståsiligan varda. Ikki minst fyri skulabøkur sinar er A. C. Evensen kendur, fyrst i hesi øld vóru ongar før- oyskar skulabøkur til taks, um- framt stavingarbókina og bibliu søguna hjá Jógvan Poulsen á Strondum, men her gjørdi A. C. Evensen eitt stórt arbeiði í 1906 og 1907 gav hann sjálvur út Lesibók fyri eldri børn, Lesi- bók fyri yngri børn og Staving- arbók. Í 1911 gevur hann út rúgvismikla lesibók (fyri lærara- skúlan) 462 síður til støddar við fjølbroyttum innihaldi. Sjáldsama góðan penn hevði hann, og vælvald vóru orð hans ara. Alt ov ungur doyði hann í 1917, aftaná at hava gjørt eitt megnararbeiði fyri føroyskt mål og mentan. Ungu Føroyar 1907-10 og 1914-15 Hetta var fyrsta barna- og ung- lingabladi id kom ut å føroysk- um máli; tað vóru teir báðir Símun av Skarði og S. Konoy sum stóðu fyri blaðnum. Hesir menn hava sannað tað, at tað var hjá ungdóminum ið framtíðin lá, og tí ráddi um, at fáa hesi á tal og tað kundi ikki gerast betur enn við einum blaði, tí ikki slapp føroyskt inn um gátt í føroyska barna- skúlanum mangur er tann og eldri maður ið sigur seg hava | lært at lisi og skrivað føroyskt Mangir vóru trupulleikarnir at vinna á, fyri at fáa eitt tílíkt blað út tá á døgum, bæði figgj- arligir og aðrir. Men kortini eydnaðist at fáa tríggjar ár- gangir út. Nú var steðgur í fýra ár og í 1914 og 1915 koma so steðgaði við alla. Sjáldsama van di er blaðið um målnytsluna, og hetta barna- og unglingablað var dygdargott og væl úr hondum greitt at hetta ber prógv um at her hava staðið vandnir og nærlagdir menn aft- anfyri. so Frålika gott er at fåa øll hesi blød savna og endurprentadi, ti enn eru tey eins áhugaverd bæði fyri gomul og ung, sum Shell service stoð Vit sóknast eftir manni ella kvinnu til uppsitara á servicestød, ið er undir bygging í Tórshavn. Umsøkjarin skal vera millum 25 og 40 år, skal helst leika og umsitingarevni, vera virkisfúsur og hava handilskunn- hava lætt at tosa við fólk. Viðmerkjast skal, at neyðugt verður at fara uttanlanda til útbúgving í ein- ar tveir tríggjar mánaðar. Áhugaði biðast venda sær til okkara innan 15. mars. SHELL TORSHAVN P. í| | mátti fyri = gott Småskriftir Vardans Bind 1 og 2 Felagið »Vardin« sum í 1912 var stovnað sum tjóðskaparligt felag, broytti í 1919 stavnhald sitt til at vera bókmentafelag, og hevur sidani 1921 umframt Varðan givið út fleiri bøkur. Smáskriftini = mugu roknast sum inngangur til hesa ríku bókaútgávu, sum umframt mangt annað eisini gav Varðan, sum nú kemur endurprentaður í nógv hús i Føroyum, og gevur mongum ríkar løtur við lesnaði av hesum dygdargóða og áhuga verda tíðarriti; men tað ið fest er á blað í Smáskriftunum, er ikki minni áhugaverdur lesnað- ur, tey vóru eisini væl móttikin tá ið tey komu í 1919, tí her var bæði skemtuligur, álvarsam ur og áhugaverdur. Ikki minst var gleðin stór tá ið framúr- skarandi barnarímur Hans An- drias Djuhuusar, her á fyrsta sinnið komu á prent. Í fororðinum vónar Rikard Long at hesar báar bøkurnar fara at standa sum ein minnis- varði yvir teir menn sum innan felagið Varðan skiltu at nú okkurt gerast føroyskari bókaútgávu til frama, og ikki minst ein minnisvarði yvir M. A. Jacobsen fyrsta landsbóka- vørdi okkara, sum stóð fyri út- gávuni og seinni kom at vera føroyskari bókaútgávu ein dygg ur stuðul. V. U. Hammershaimb Longu í fjør fingu vit Færøsk Anthologi endurprentada frá | Emil Thomsen, so ikki må nyt- ast aftur at fara at triva i hes- (Framhald frå 2. síðu.) Tá nýggja skattalógin kom við teirri broyting at tær størstu kommunurnar skuldu velja líkn ingarráð og Tvøroyri er jú hevur somuleiðis verið formað- ur í Froðbiar sóknar sjúkra- kassa hevur líkaleiðis verið kassameistari sum hann fram- vegis røkir. Hann hevur onnur ålitisstørv, sum ikki eru nevnd her, so ikki kann sigast annað og | enn, at álit hevur verið til hans- ara. Gunnar Petersen er duguligur og arbeiðssamur maður og fær eisini nógv frá hondini. Men | ta sum hann alla sina tíð hev- ur verið mest knýttur at og við ágrýtni stríðst fyri. er arbeiðara stættin og altíð vakin og skjótur á ferð, tá tað ræður um at verja arbeiðarin og vinna honum frægastu sømdir, sum uttan iva mangan er ein torfør uppgåva, so spjaddir og fåment | ir teir standa. Men styrkin er hansara gløgskygni og samråd- ingarevnir. Sum tann góði fakfelagsleið- ari hann er, man tað ivaleyst | harma hann, at arbeidarar so fáir teir eru, skulu standa so spjaddir, ístaðin fyri at fylkj- ast í einum sameindum og harvið sterkum felagsskapi, ið betur gjørdi arbeiðarin foran fyri at vunnið á teirra áhuga- { málum. ein varð hann á fyrsta sinni | uppstillaður og valdur og hvar hann enn er ráðslimur. Hann 4. MARS 1970 hálvthundrað åruml!ar bøkur, ikki ti tær eru minni áhugaverdar enn hinar endur- prentaðu bekur hansara, men nógv varð skrivað um tær tá ið tær komu út í fjór. Men tær hoyra til hetta savnið av bók- um sum nú er komið, og er høvi hjá ti sum ikki longu hev- ur fingið hana, til at ogna sær hana nú saman vid øllum hin- um virðismiklu bókunum. Men longu áðrenn V.U. Hammershaimb gav út Færøsk Anthologi, skrivaði hann fleiri áhugaverdar greinir í Annaler for nordisk oldkyndighed og historie, sum nú eru samlaðar í savn og prentaðar. Hetta er tilfar sum yvirhøvur er fólki ókunnugt, men hetta eru tekst- ir sum eru meginheimildir um føroyska mál- og bókmenta- søgu. Í tekstunum sæst føroy- ska mål Hammershaimbs so líðandi búnast til tað finnur endaliga skap sítt. Í árunum 1847—48 ferðaðist Hammers- haimb víða um landið og savn- aði kvæði, sagnir 0. a., og er tað henda ferð sum hevur lagt grund undir tað sum hann um miðjan seinastu øld lat prenta í tíðarritinum hjá Oldskriftsel- skabet. Í 1851 gevur hann út Sjúrðar kvæði, hvors rættskriv- ing var grundað á tað hann stovnaði í 1846, og var henda útgávan tí eisini lýtaleysari enn útgáva Lyngbyes, og hon er betur lesandi sama er við seinna hefti í somu skriftarød Færóske kvæder. Tað eru hesi bæði hefti ið nú eru uppaftur- prentaði í einum. Her hevur so bert verið triv- ið í eitt og hvort um hesa miklu — bokautgåvu, — ivaleyst hevdi hvør bók uppiborið nógv meira, men besti háttur at fáa meir at vita er at ogna sær tær. r. Gunnar Petersen 60 ár ... Nú Gunar fyllir tey seksti hevur hann samstundis fýrati ár á baki sum fakfelagsmaður, sum teimum heilt fáu man eydnast at náa. Hesi fýrati ár- ini sum fakfelagsmaður, hevur hann sjálvandi upplivað nógv sum man hava fest seg djúpt í hann. Ti mangan hevur staðið hart móti hørðum tað er einki at taka seg aftur í. Javnaðarmaður hevur Gunn- ar alt sítt lív verið av av innstu sál, sjálvt um hann ongantíð hevur verið aktivur politikkari, tó hevur hansara partur ongan- tíð ligið eftir, tá tað hevur snú seg um at taka eitt tak at lyfta sosialistisku hugsjónina fram til sigurs. Gunnar eigur nógvar vinir og teir vilja allir minnast hann á hesum hansara merkisdegi og bera honum mong góð ynsk- ir at hann má eiga mong virkis- fús ár at bera stridsørvin fyri arbeiðarastættin. Persónligi kenni eg Gunnar væl og sum ein av mínum holl- astu vinum. Gunnar! Á seksti ára degi tínum ynski eg tær so hjarta- liga tillukku og tær enn í mong ár skal verða lagað at virka fyri tann stætt, tú so ótroyttu- ligur hevur sríðst fyri nú í FYRATI ÁR. Góður vinur og floksfelagið einaferð enn: Hjartaliga til- lukku! d. j.