mikudagur 27. januar 1971síða 4

SÍÐA 4 Úr tinginum: Um at skráseta heilsuveik og brekaði fólk og kanna arbeids- líkindi teirra ordaskiftinum av hesum málum talaði J. Lindenskov. Hann visti at tá talan var um yvirtøku av sosialu umsit- ingini. so kom hetta uppskot bert fram, tá teir flokkar, sum nú eru í andstødu, eru and- støduflokkar, men meðan teir sita í landsstýri lata teir hetta uppskot liggja. Soleiðis var t. d. í 1959, tá Fólkaflokkurin setti uppskot fram um at yvir- taka alla umsitingina av sosi- alu lóggávuni, og soleiðið er nú Tjóðveldisflokkurin setur fram sama uppskot. Undir á, Men tá ið hesir báðir flokk- ar sita í landsstyri, sum ábyrgd arflokkar í 1963—67, tá verð- ur einki uppskot sett fram frá teimum, so hann ivaðist í álv- arseminum aftanfyri uppskotið. Um at skráseta og útvega avlamnum og brekaðum ar- beiði, helt Jákup Lindenskov fyri, at hetta bar væl til at gera av landsstyrisins umsit- ing i samstarvi vid revalider- ingsstovnin ALV, sum ger eitt stórt umskúlingar- og upplær- ingararbeiði í samfelagnum. Um tað arbeiði, sum gjørt verður í Føroyum í so máta stóðst orðaskifti, ti Karin Jo- ensen helt, at J. Lindenskov málaði ta arbeiði, sum ALV ger, nóg so ljósareytt. J. Lindenskov greiddi frá tí arbeiði. sum verður gjørt av ALV og undraðist á uppskot- ið frá tjóðveldinum, sum bein- leiðis segði. at vit eiga heim- ild í sosialu lógunum at veita revalideringshjålp, men at tað) var ein royndur lutur, at lógin ikki kemur til sín rætt, m.a. av ti. at vit ikki eiga teir stov nar, sum megu vera, um vit skulu hjálpa til fulnar og at fólk ú fáa avlamispensjón ella forsorgarhjálp. Hann vísti tvørturimoti å, at vit eiga ein føroyskan stovn, sum ger hetta arbeidi, ikki bert umskular og upplærir, men útvegar í stóran mun teimum arbeiði, sum eru vorðin upplærd á lærustovnum ALVS. Í sosiallogum okkara er so skipað fyri, at allir spurningar. | ið viðvíkja eini umsókn um avlamispensjón. tað kann vera av vanlukku ella sjúku, verða vidgjørd av Foroya Vanlukku- tryggingarrådi (Færøernes U- lykkesforsikringsråd). I rådi situr domarin sum formad ur. landslæknin og triggir lim- ir valdir av løgtinginum. Hvørt mål sær verdur vidgjørt i hes- um rådi og støda verdur tikin til. um pensjón skal latast ella um umsøkjarin skal umskúlast, upplærast ella fáa hóskandi lættari arbeiði. Vanligt er, at brekað fólk fáa stuðul til at fara til ann- að arbeiði, lesnað ella læru. Tað kann vera sjómaður, fiski- maður, sum fær stuðul at fara á telegrafistskula, læraraskúla, skrivstovulæru, unglingi sum fær peningastudul at søkja sær lærdóm. Hvussu mong, ið verða studl aði fram á henda hátt visti J. Lindenskov ikki at siga ná- reiniliga, men hann ivadist Í im talið 696, sum uppskotið segði frá, var at líta á, ti ein partur av hesum kunnu neyvan revaliderast og ein partur hev- ur lutvíst arbeiði eftir førimuni Hann vísti eisini á, at tað eru fleiri sum hava fingið gott arbeiði, aftaná at verða reva- liderað bæði herheima og utt- anlanda, tå tað ikki hevur ver- ið gjørligt at fáa ávísa upp- læring í Føroyum. i ødrum lagi visti hann å revalideringsstovnin Alv, sum eftirhondini er víðkaður til ein sera týðandi stovn innanfyri sosialforsorgina. og helt J. Lindenskov fram: Á revalideringsstovni- num Alv, sum hevur verki sítt norduri við Air og í Havn, eru nógv brekað og avlamin hjálpt til at fáa líkasum fótafesti aft- ur, sum tey av einum ella aðr- lari orsøk hava mist í dagliga | gerandisstarvi teirra av sjúku ella vanlukku. |. r cl Norðuri við Air verða hvort hesum ár hildin = handilsskulaskeid, hetta eru Í ára skeið, har høvi er at taka vanliga handilsskúla eksamiu. og sýnast royndirnar at hava eydnast sera væl og eftir samanlíkning við líknandi skeið. t. d. í Danmark kemur væl burturúr. Í ltvuni hevur Alv næm- ingar á handilsskúlaskeiði. hetta eru so at siga alt yngri fólk. Alv hevur í hyggju ikki bert at læra fólk upp og roynir at 22 bl | skaffa teimum arbeiði, men leisini at skráseta tey, sum | kunnu hugsast at hava brúk | fyri revalidering. | Tað kann hugsast, at Alv Í kann røkja uppgávuna til fuln- (ar, um stovnurin verður út- | bygdur nakað meira aftrat, so- leiðis at í d. eini 25 fólki SOSIALURIN NR. 6 27.. JANUAR 1971 Hósdagin í síðstu viku varð til viðgerðar á tingi uppskot frå tjóðveldis- flokkinum um at kanna arbeiðslíkindini hjá heilsuveikum og brekaðum og at skráseta tey. Uppskotið vísti til at setast skal 5-mannanevnd til at gera hetta arbeiði og haraftrat seta skrivara, sum í minsta lagi fær hálvdagsarbeiði og skal hesin skrivari vera fullkønur i starvi sínum. Annað uppskotið hjá tjóðveldisflokkinum var um at yvirtaka sosialu umsitingina frá ríkisumboðnum. kunnu upplærast og umskúlast pr. rá. Tá ein næmingur á Alv hev- ur lokið sítt prógv, verður roynt at skaffa honum arbeiði. Hetta hevur ofta eydnast teim- um heilt væl, hóast tað íkki er eydnast at fáa arbeiði til oll Tað hevur víst seg, at tey sum Alv hevur anbefallað frá skúlanum, hava roynst heilt væl í teirra nýggja starvi. T. d. hava fleiri fingið starv í almennu umsitingini, um- framt í teirri privata. Fleiri sita í dag við lónum frå 2.200 uppí 3.000 — 3.500. Uppaftur hevur Alv formidlað fólki ki- oskloyvi, t. d. á landssjúkra- húsinum har í minsta lagi 3, avlamin og einkjur, hava fing- ið gott arbeiði. Eg kann nevna, at handils- skúlin, síðan hann byrjaði fyri fáum árum síðani hevur ávíst 18 góð pláss á skrivstovu og forrætning. Tað skal skoytast uppí at tey fyrstu holdini vóru smá, tað er ikki fyrrenn nú í síðstu árunum talið er vaksið til umleið 20. Talið 18 er av samlaðum talið av 32. av teim restandi (8 eru 4 gentur giftar, meðan 8 ikki hava fingið starv. Tað eru eisini einkjur, sum hava fingið ávíst starv og fing- ið umskúling gjøgnum Alv. Umframt handilsskúlin hev- ur Alv ymisk onnur skeið við Vilhelm Johannesen: Hóast fólk okkara er fáment, landið lítið og fjarskotid, so hava hendingar og rembingar úti í tí stóru verð eisini ávirk- an á lív og lagnu okkara her á landi. Soleiðis rarð, tá tey seks londini, — Frankariki, Vestur- tyskland, Italia, Holtand- Bel- gia og Luxembourg gingu sam lan í Furopeiska felagsskapin EEC. Henda ávirkan varð tó fyri- bils avmarkað, við tað, at londini uttan fyri EEC, fyri at verja síni áhugamál undir hesi marknaðarskipan. skipaðu mótvegis EEC, upployst. Fyra av EFTAlondunum, Írland, Bretland, Noreg og Danmark søkja um limaskap i EEC og hini EFTA londini søkja um jer útlit fyri, at frihandilssamtaki EFTA, sum Føroyar eisini gjørdust limir av frå 1. januar 1968. Samstundis, sum tað nú er útlit fyri, at EFC verður vidk- að. verður fríhandilssamtaki EFTA, = verjugarður okkara | | greiðing, Air, td. smid, seyming av t. d. handskum, gerdan av kurv- um 0. 9. Hetta er upplæring til fólk. sum kunnu hava frammihjåstarv við hús. f Havn hevur Alv eisini verkstað. vart verkstað, har nøkur fólk hava arbeiði, bæði kvinnur og menn. Umframt hevur Alv sølubud í gl. kommunuskúlagarðinum, sum selur tað sum avlamin og brekað gera. Herumframt eru umleið 90 fólk. sum sita heima við hús og gera ymsar lutir, ið tey síðani senda aftur til Alv at selja. Uppi í hesum eru eisini tey sum gera lutir burtur úr tilfari, sum verður teimum sent frá Alv. Tað er misjavnt hvat tey fáa burturúr hesum arbeiði, men inntøkan liggur frå um- leið 20 túsund krónur og nið- ureftir. Tað er tó einki at ivast í, at revalideringsarbeiði kann gerast uppaftur effektivari, kanska uttan at tað skal kosta serliga nógv. Alv hevur ymsar ætlanir í umbúnað, tað sum t. d. liggur fyri hjá teimum í løtuni er at fáa ein sonevndan »beskæftig- elsesterapeut«, ein sum skal standa fyri upplæring — og fer tað vónandi at eydnast teim- um at fáa slíkan heilt skjótt. z tilknýti ella »associering« við felagsskapin. Við hesi hending Felagsmarkn- urin í framtðini fer at hava enn stórri og meiri avgerandi ávirkan á okkara viðurskiftir. Fyri at klárleggja Foroya stóðu til felagsskapin, varð ein donsk-føroysk tænastumanna- neynd sett í august 1970. Frá- greiðingin frá hesi nevnd er við løgd uppskotinum frá landsstýrinum sum nú er á tingi Av hesi frágreiðing fram- gongur, at tað eru tveir prin- sippiellir møguleikar fyri før- oyskari — luttøku í felagsskap- inum. Hin fyrri er tann, at Føroy- ar ikki fylgja dónum. og er í slíkum føri møguligt, at vit kunnu fáa eina ella aðra ser- skipan ella »associering« um- fatandi ávísar partar av sam- arbeiðnum. Annars framgongu:, sum eisini var væntandi av hesi frá- at luttøka í felags- Tað, at Alvy hevur tíkið upp handilsskúlaskeið er m. a. ti at hetta er ein effektiv revali- dering og at handilsskúlaprógv gevur atgongd til arbeiði, sum er møguligt at fáa. Herafturat er eisini at siga, at Alv mest hevur tíkið sær av teimum, sum kunnu hugs- ast at vera skjótast at fáa um- skúlað, men tó gera tey sær stóran ómak at kanna øØll, sum koma til stovnin, fyri at vita hvat arbeidi hoskar teim- um. Men grundarlagið undir hes- um arbeiði eru tó framvegis tær sosialu lógirnar. Meðan revalideringin fer fram, fáa hesi hjálp frá tí al- menna, til sín sjálvs og til fa- miljur sínar. Tað mest gleðiliga við hes- um er, at tey flestu eru før fyri aftur at taka upp aftur gerandisstarv í samfelagnum. Vit í Feroyum eiga ein stovn, sum fullkomuliga er bygdur upp eftir okkara viður- skiftum, eftir okkara egnu royndum og við fólki, sum hevur livað seg inn í hesi við- urskifti og hevur dugað at forma eina tilveru fyri mong, sum annars kundu verið kom- in at sita á lívsins skuggasíðu. Málið varð beint í ser- liga S-mannanevnd til viðgerð- ar. Vit megu finna hóskandi plasering skapinum foriy við sær fyri- munir eins væl og vansar. Av fyrimunum kunnu nevn- ast: sølu marknaðarviður- skifti, rúmari iløguræsir, lægri renta oO. s. fr. Standa vit uttan fyri, meðan okkara næstu grannalond fara uppí, kann væntast, at vit missa rættindir sum vit í dag og hava. T. d. hava FEC londini tollfrælsi sína millum, men tollgarð mótvegis ikki líma- londum. Somuleidis hava tey einki fískimark sínámillum. Útfrá hesum kann hugsast, af tey fara at seta fiskimarkid mótvegis ikki limalondum rætt- uliga langt út. Vit kunnu tá møguliga missa veiðurættindi okkara í Norðsjónum og á Hetlandsleiðini. Landingarrætt- urin í Danmark missa vit og møguleikin fyri sildakeypum í Skotlandi gleppur okkum av hondum. Eisini tey rættindi vit hava í Grænlandi í dag fara fyri skjeyti. kunnu nevnast: etableringsrætt- Av vansum fiskimarkið og urin. men tó heldur nevndin, at Føroyar við samráðingum (Framhlad á 2. síðu)