leygardagur 6. februar 1971síða 6

SÍÐA 6 Utvinnan av = Tíðindi uttaneftir silvuri, blýggi og zinki Grónlandsmálaráðharrin, A. C. Norman, og umboð fyri dansk canadiska felagið Greenex hava undirskrivað avtalu um námsdrift í Grønlandi. Tað snýr seg um eitt fjall í Norð- ur-Grønlandi, har góðir møgu- leikar skuldi at vunnið silvur, zink og blýggj úr. verið SOSIALURIN NR. 8. Fleiri hava skotið upp at Fleiri felagsskapir hava skotið upp, at Nobel-friðarheiðurs- lónin í ár fer til Willy Brandt. »Eg havi stóra virðing fyri teimum, sum hava skotið upp at eg fái fridarheidurslønina, men eg haldi ikki at nakar, sum er beint í sínum friðar- royndum hevur uppiborið at fáa hesa virdinsløn.« Hetta er einasta viðmerking Willy Brandts hetta, hevur hann sett hesa viðmerk- ing fram í tyska blaðnum »Politik«. um og PE POLL OP Or PO I Skinnævintýrið fyri 300 árum síðani Skipið, ið sæst á myndini er bert 43 tons til støddar — við ødrum orðum ikki størri enn ein vanlig slupp. Men við eini skútu eins og hendan á mynd- ini var man fyri 300 árum síð ani førur fyri at kanna nøkur av heimsins mest vandafullu høvum og leggja grundarstein in undir eitt einstaklinga ogn- arríkið umleið líka stórt sum Europa. Farið er eitt beinleiðis kopi av einum skipi, sum í árinum 1650 fór av barkastokki á eini lítlari skipasmiðju í Onglandi ogfekknavnið> NONSUCH<, Nokur ár eftir fór hetta far út á eina viðgitna ferð sum førdi til byrjanina av tí søgurika Hudson Bay Co. — harrin yv- ir meginpartin av núverandi Kanada og eisini partur av nú verandi USA. Felagið varð stovnað í 1670 í London, og í samband við 300 ára føding- ardag felagsins hevur felagið latið Nonsuch kopiera og ætl- anin er at tað skal fara somu leið sum gamla Nonsuch. Byggingin er gjørd á einum av teim fáu skipasmiðjum, ið hava fakmenn, sum eru kenir í træskipabygging. Skipið er bygt við heilt gomlum amboð um fyri at fáa tað heilt eins og á myndini, og nakrir av Ong- lands fremstu skipasegumonn um hava kannað, um ikki svik hevur verið við byggingini, men komu teir bert til tað úr- slit, at Nonsuch II hevur fing id fsettan ein litlan hjålpimo- tor, so trygd kann fåast fyri, at hann hann koma fram til tey ymsu jubileumshaldini. »Nonsuch« heyði nærum 4 mánaðar um at koma vegin fram úr London til Hudson- víkina, og tað vóru lidnir 15 mánaðiráðrenn manningin aft ur så Ongland. Tá var skipið fylt undir lúkurnar av skinn- um mest bævaraskinn og var tað júst hesi skinn, ið høvdu áhuga teirra sum skip- aðu fyri ferðini. Bævaraskinn vóru so dýrmett, at tað loysti OS 4 seg, hóast ringastu umstødur, at fáa hendur á teimum. Higartil høvdu bert fransar havt allan heimsmarknaðin viðvíkjandi hesi veru. Nýggja hjálandið hjá Fraklandi í norð uramerika — Ný-Frakland — var tó bert ein lítil partur av canadiska økinum, nevniliga små øki fram vid strondini i landsynningspartinumav land inum, men henda stoða gav tó fransum eitt monopol av storsta partinum av skinnu- num sum har vóru, og sum indianararnir og hvítir pels- veiðumenn høvdu at lata. Við at hava fingið fótin fast an kring Hudsonvíkina fingu teir samband við so stór pels- rikidømi, sum ikki áður vóru kend. Fransk-canadisku myn- dugleikarnir vórðu fyrst varir við hetta eftir at Hudson Bay Co. hevdi sett upp handilsstød ir ymsastaðni. Í langar tíðir var strid um canadisku markirnar millum báðar partar — og høvdu båd ir partar sínar indianarabólk- ar at hjálpa sær. Blóðið fleyt av teimum nógvu samanbrest- unum, og verjugarðar vórðu brendir av og bygdir uppaftur, og fleiri ferðir var tætt við at Hudson Bay Co. varð rikið av landinum. Ikki fyrr enn í 1821 — eft- ir at hava stríðst í hálvaaðru øld — varð stríðið nidurlagt, tá partarnir gingu saman und ir navninum Hudsons Bay Co. Nú var ikki brúk fyri indian- arunum og vóru teir týndir. Konsessiónin sum hetta felag ið fekk frá bretska konginum Karl II í 1670 umfataði stór oki kring Hudsonvíkina. Økid var so stórt og skjótt átti fel- agið alt landið vestanfyri Hud sonvíkina og arktiska partin av Canada, og gjørdist skjótt einaráðandi. Okið er so ómeta liga stórt, at tann, sum stend- ur á norðurendanum á Cana- ada er nærri Moskva enn hann er canadiska hevuðsstaðnum. Ein tílíkur statur í statinum kundi ikki varða ævigar tíðir. Í 1869 vórðu teir í Hudsons Bay Co. noyddir at lata frá sær sítt 200 ára gamla monopol móti kontantum peningi uppá 6 miljónir krónur frá almenn- ari síðu, og haraftrat rættin til rættuliga stór eki í býarum- ráðunum. Enn tann dag í dag hevur felagið eitt stórt orð at siga í nógvum vinnugreinum í Canada, men eru hesar neyv an so romantiskar fyritokur, sum tær við »Nonsuch« fyri 300 árum síðani. ..0....—.>>.—.20>e..2000. #4 IP 0 0 000" >: Tóku undir Fleiri hava nú aftaná tikið undir við at vesturtýski sam- bandskanslarin skuldi hava fridarheidurslønina. Í brævi til formannin fyri friðarheiðurs- lønarnevndini, Aase Lionæs, varapresidentin í norska stór- tinginum, sigur valbólkur Willy Brandts, at teir taka undir við uppskotinum av ti at teir hava størstu virðing fyri hansara vilja og móti í sínum polítisku strembanum um at fáa fridarlig viðurskifti í Europa, siga teir í brævinum Tað Brandt hevur gjørt verður kallað tað tydningar- mesta, sum gjórt hevur verið fyri at Europa seinastu tíggju árini. Willy Brandt skuldi hava Nobel virdislønina Willy Brandt fáa tryggja friðin í — Havi ikki uppiborið virðis- lønina. Savningarstød fyri norrønar visur, ævintyr o.a. Síðani byrjanini av 19. øld — stytting. og hetta góðtóku all- fyrst í Europu, seinri í restini av heiminum hava menn savnað saman fólkasagnir, sýgur, gátur, ordatøk o a. sum til tá bert høvdu livað á mannamunni, men ongantíð verið sett á blað. Kanningin av hesum var skjótt alheims- lig, tí tað vísti seg skjótt, at tað tilfar sum kom var inter- nationalt, serliga eru tað fólkasagnirnar, sum eru kend- ar víða. Við eini altjóða stevnu í Lund í 1935 var sett uppskot um, at seta á stovn ein al- heimsstovn fyri ævintýr, sum skuldi skipa fyri at savna sagnir og annað úr gllum heim inum. >The International Folk- tale Institute« var sett á stovn i Keypmannahavn i 1949, men teir vóru noyddir at gevast longu í 1952 orsaka av fíggj- arligum trupulleikum. Norrønt savn Hugsanin livdi kortini víðari tó í eitt sindur broyttum líki, og var tilfarið avmarkað til bert at umfata norðanlond. Felag var sett á stovn hin I. apríl í 1959 og fekk navnið NORDISK INSTITUT FOR FOLKEDIGTNING NIF í | ar stjórnirnar í Nordanlondum. Ísland er ikki komið við enn og útreiðslurnar vóru tí býttar millum Svgríki, sum skuldi gjlada 8/>4 og hvort av hinum trimum norðanlondunum 5/54. Hin írestaði !/„, skuldi so být- ast millum hini londini í sama mun sum hinir. Virki felagsins Frá altjóðafelagsskapinum tók NIF plánin um at gera skrá- seting yvir alt tilfarið. Hetta er gjørt fyri 16. og 18. øld og somuleiðis er nakað gjør burtur úr svensku, norsku og donsku ævintyrini. NIF hevur fíggjað týðing til enskt av tveimum finskum katalogum og stuðla arbeiði av einum svenskum katalogi yvir sagnir Somuleiðis hava teir skipað fyri fleiri fundum ymsastaðir, men luttakaratalið hevur verið lítið og settir hava verið ar- beiðsbólkar, sum hvør hevur havt sítt oki. At NIF var sett á stovn hevur gjørt sítt til norður- lendskt arbeiði á hesum eki, og arbeiðshátturin er nú, af teir hava umboð hvor í sínum nordanlandi, sum sendir tilfar sítt inn til høvudsstødina. 5000 hugdu at Tveir manns vóru herfyri håls-|inir vóru ákærdir fyri at hava høgdir við svøri í Sanaa — |lagt eina helvitismaskinu í ein høvudsstadurin í Jemen — | buss. 20 fólk doyðu av spreing meðan 5.000 fólk vóru saman- |ingini. komin fyri at hyggja at. Menn 6. FEBRUAR 197: