leygardagur 17. apríl 1971síða 4

SÍÐA 4 Eftir statskvettið í Uganda i januar mánað eru 13 afrikanskir statir við til samans uml. 150 miljónum fólkum undir hermannastjórn Lætt at taka « ræði 0- men torført at lata tað aftur av hondum Við statskvettinum í Uganda, sum hendi í januar mánað í ár. eru 13 afrikanskir statir beinleiðis styrdir av her- mannastjórn. Av teimum 300 miljónunum. sum liva uttan fyri tað hvíta Afrika« (Suður Afrika, Rhodesia og portugis- isku hjálondini) er sløk helvt- in styrt av herinum hvørjum landi Harafturat hevur her- valdið í 10 statum vetorætt, ella at hervaldið hevur heilt stóra ávirkan á landsins stjórn Afrika hevur ikki verið so nóv herjað av euerillabardøg- um sum Asia og Latín-Ame- ríka. men harafturímóti hava nógv statskvett verið framd. umframt tær miseydnaðu at- gerðirnar Meginparturin av løndunum í Afrika fekk sjálv- stýri í 1960. og síðani tá hava í minsta lagi verið 25 væl- eydnaðar kvettroyndir Fyrr var tað Latínamerika sum var kent fyri allar tær kvettroyndir, um reiðiliga tóku seg upp um miðjan 1960-ini. Harnæst var tað Mið eystur sum hevði flestu stats- kvettini. Í Sýrialandi hava síð- ani 1948 verið 14 royndir til at gera statskvett. Í Afríka er tað Dahomey, sum liggur á odda við fimm hermanna- kvettum síðani 1960. Hvar henda 'statskvettini? | Dahomey hevur verið franskt hjåland, og tå kvettini tóku seg upp í 1965, var tað ser- liga tey fyrrverandi fronsku g belgisku hjálondnini tað, gekk utyvir. Hetta var lagt út soleiðis, at bretska avkolinialiseringin var eydnað betur enn hjá fransum og belgiumonnum Síðani hava hernaðarligt stats- kvett verið í fyrrv. bretskum hjålondum sum t. d. Nigeria, Ghana. Sierra Leone og Uganda. Av hesum sæst at orsøkin til hvar og hví stats- kvettini eru, er helst íkki| hvussu tað er statt við belg- iskari, franskari ella bretskari avkolonialisering. men heldur at hetta hevur orsøk í lokal- um trætum Hví verða kvett gjørd? Má eitt statskvett fer fram, kemur mangt í ljósmála: men ikki er vist, um hetta altíð er tað sum hevur orsakað kvett- ið. Av teimum frágreiðingum sum eru, er tann mest vanliga at talan er um trætu millum tey ymisku fólkaslogini, po- litiskar, sosialar trætur. Eisini er tað hent, at eitt statskvett hevur eina persónliga orsøk. Sjálvdan hevur tað víst seg, lat verunliga orsøkin til eitt SOSIALURIN 28. 17. APRÍL 1972 | basa. kvett, er ein av frammanfyri nevndu møguleikum, men held | ur eitt sindur av hverjum | Um orsøkin er personlig, er ofta ógvuliga torført at dóma um støðuna. ið hvussu er um talan er um ein einstakan her- vvirmann ella ein minni bólk Haraftur- av heryvirmonnum. ímóti hevur tað vist seg i ein- | støkum fórum. at tað hevur verið av hernaðarligum áhuga at gera av við politikararnar Í Algier (1965) og Ghana |(1966) kendu heryvirmenninir seg hóttaðar av ætlanum hjá stjórnini av at seta fólkapoliti Sjálvandi er almenna frágreið- ingin annarleidis orðað, og oftast eru teim afríkansku statunum nógv politiskt stríð log fíggjarligir trupulleikar. af tað er ikki torført hjá teimum. um hava tikið valdið, at koma við eini frågreiOn sum ljóðar væl í fólksins oyrum Gagnar eitt statskvett? Í nógvum fórum eru tað tilik- ar trætur sum enda við stats- kvetti. Fyri at tryggja eind |ina í einum stati sum er hótt- að við stríði millum ymisk | folkasløg og spjaðing (t. d. í Congo-Kinshasa Nigeria) ella har politiskt dugnaloysi |og korruptión er tekur herur- in valdið. Endamálið er at |fáa aftur rættlag á vidurskift- |unum gjøgnum eitt stýri og Vá frættir um tikið ræðið verða heilsaði við dansi Hetta hev- fólki urin hevur tíðindini ofta og fagnaðarrópum lur sína orsøk frå | tidini, tå herurin var trygdin lfyri lóg og ordan. Oftast er al hjålanda- | hermanna- | her- | | KOT- royna at herurin ikki uppii teirri ruptión sum teir Ofta vera teir ópolitisku »teknokratarnir« betur móttikn ir av fólkinum enn politikkar- fólkini eru troytt av tey stóru føgru bert siggja tey småu arnir, 4 at hoyra oroini urslitini og og 'Torfort at lata valdið aftur av hondum (að er sum taka valdið við einum stats- kvetti. Í Uganda stríð millum vidhaldsmenn os tødumenn hjá Idi Amin oftast lætt at var Við 1969 blóðig- borgarastríði undantok.Flestu ikki blóðuet oftast onga lætt at taka er ógvuliga tað aftur skvettid í Uganda í laði tað við um og longum Men hetta tatskvettint stríð við dt 1} einum eru føra sær, og Tad men at mótstøðu valdið torført hondum tað lata ynskja at venda Í nøkrum fórum yvirmenninir ikki aftur herin, men heldur til at gerast vanligir politikarar Teir gera sær politiskar flokk- ar, og fyri at legalisera gerðir teirra skipa teir fyri valum. Hetta er millum annað hent í Egyptalandi g Kongo-Kins- hasa. Vandin hjá teimum ligg ur tá í at teir missa samband- ið við herin. Teir gerast pol- itikarar, um teir á henda átt ikki orka teirra uppgåvu, verða teir »teknokratar« royna at koma fólkinum ti jålpar«. Í øðrum fórum hev- ur hermannastjórnin verun- iga ynskt at lata valdið aftur til politikararnar, men hetta evur ikki altíð verið líka til og og og mot- | av her | | lætt, við tað. at ofta hava ltað bert verið teir leiðarar, |sum i sínari tíð vóru avsettir. Drúgv >barnasjúka- | Statskvett sýnist ofta at vera |sum ein drúgv barnasjúka, sum serliga gongur útyvir fólk. sum ikki eru politiskt búgvin ella ikki eru organi- seraði. Við einstókum undantøkum sum Guinea, Tanzania, Tu- nesia og Fgyptaland eru teir frikansku statirnir ikki komn ir loneri enn at herurin er tað einasta væl organiseraða amboðið í landinum. Myndin av Afrika sum »heimspartur statskvettanna« kann halda á í mong ár afturat er Ogvu- liga væl hugsandi —— ———— Á = m | % 2 vo r 8 fS SÁ o | re o | ? Pa Í co Í LN i | TIMBUR i | Á | & : | e er | x Gt ; Í ei“ H Í á | | | 4 | = | Telefon: 5148 - 5265 Á | Telgr.: Kjalbro, Klakksvík - Telex 20 ; | ; å Í 5 z | xx — KLAKKSVIKAR TIMBURHANDIL" — | Pf. J. F. KJØL BRO