leygardagur 18. mars 1972síða 6

SÍÐA 6 Orotsjar APN Orotsjar, ið eru eitt lítið tunguskt-mansjurskt fólk, búgva við ánna Tumnin á Khabarovsk-leiðini, í smábygd- um nærhendis Sovjetskaja Ga- Komsomolsk- van og stutt frá na-Amure. Í 1897 vóru orotsjar bert 351 í tali, Smábygdir teirra 2 og 3 hús í hvørji lógu spjaddar, fleiri tggju og hundrað kilometrar ímillum teirra. Í 18. øld búðu nakrir orotj- | | | | | | | | | | fingu Har veiddu teir áarfisk og dýr á landinum. Men um várið og summarið vóru tey ll aftur við De-Kastrivíkina og lív- bjargaðu sær har tær ársins tíðirnar. Talið av fólki í hes- um norðanbólki var í 1897 umleið 70. Navnið »orotsji« kemur av orðinum »oroko« ella »oro«, t. e. »bjarnahvølpur«. Fornar sagnir telja ættarliðini — »frå bjørnini«. Ein leivd av hesi trúgv eru bjarnahøgtidirnar, ið orotsjar og skyldmenn teirra enn halda. í 1897 vórðu taldar meira enn 30 bygdir. Býlini vóru úr nævur. Holurnar, id La Pé- rouse segði frå, vóru nú ikki. Í endanum av 19. øld fóru orotsjar at fáa sær timburhús eftir russiskum siði. Jarnkom- fýrar og gólv úr viði vóru brátt at síggja ikki bara nær- hendis Imperatorskaja Gavan, men eisini í avbygdum við ánna Tumnin. Nærhendis hús- unum bygdu orotsjar sær hjafl ar á høgari grund (il turran fisk og annan mat og amboð. Veiðiamboðini vóru skutlar, | fellur og gørn. Hetta gjørdu | teir alt sjålvir; umframt keyp- tu teir nótir frá fólkunum við Amur-ánna. Um vetrarnar veiddu menn elg, bjørn, si- birskan hjørt og rådyr. Sobel, kolonok, hemralin dyr veiddu teir fyri ið vórðu seld. Afturímóti teir klæði, metalamboð, mjøl osfr. Ur kópaskinni gjør- y og skinnini, du teir sær pløgg, brúktu tað til at leggja upp undir skíð- ur, og nakað varð selt. Orotsjar eru meinkunnugir í náttúruni uttan um seg. Teir hava skil á veðrinum og | kenna leiðirnar hjá dýrunum. | Teir eru treystir á landinum og djarvir skilamenn á báti. TI er tað lætt at skilja, at fyrstu fremmandu kanninga- menninir, ið komu á hesar Í, -x- sær | leiðir. ar við De-Kastrivíkina norðan fyri ánna Tumnin. Í 1786 møtti hin gitni franski landa- kanningarmaðurin J. F. Lal Pérouse har orotsjum, íið livdu av laksaveiði. Teir búðu í timbursmåttum um summar- ið, men hinumegin víkina høvdu teir grivid sær djúpar holur at búgva í um veturin, ið er harður um tær leiðirnar. Klæði teirra vóru seymað úr fiskaskræðu, selsskinni og hundsskinni. Umframt laksa- veiði og annan fiskiskap fing- ust teir við dýraveiði á landi og sjógv. Orotsjar, sigur La Pérouse, vóru blíðir at koma til, høvdu virðing fyri goml- um fólki, vóru erligir fridar- menn og vóru góðir við børn- ini; menninir virdu konufólk- ini einki minni enn seg sjálv- ar og gjørdu ongar handils- sáttmálar við fremmandar, utt- an at konurnar høvdu eftir-| líkað. Ferðamenn fingu góða og såmiliga móttóku. »Onga- staðni í heiminum hittir tú betri fólk, skrivaði La Pé- rouse um orotsjar, afturkomin av drúgvum ferðum um knøtt- | in. Í 19. old flutti hesin bólk-| urin av orotsjum, ið alla tíð- ina hevði havt samband við| høvudsbålkin = av skyldmonn- um sínum, eitt sindur vestur- eftir og settust niður við Kisi- vatnið nærhendis ánni Nisjnij Amur. Fødina vunnu teir við áirnar, ið renna í vatnið máttu biðja orotsjar 'sær til hjálpar. tilik | SOSIALURIN Orotsjar vóru eins og nógv onnur asiatsk fólk animistar: teir trúðu á andar í náttúruni, í djórum og vøkstrum. Orotsjar høvdu eins og aðr- ir bólkar um Amurleiðina ymsar fornar siðir í sambandi við bjørnina. Siðirnir høvdu ikki bert samdband við sjálva veiðina: teir fangaðu bjørnina og høvdu hana innistongda við hús í nøkur ár, og so varð hon hátíðarliga dripin eftir nógvum fornum síðum og reglum. Um hesa høgtid kom vanliga nógv fólk sam- an, skyldfólk og kunningar hittust, menn søgdu frá søg- um, tey høvdu spøl fyri, og tey høvdu hundakappingar og aðrar ítróttir til gamans. Tá bjørnin so var dripin, ótu tey kjøtið. Skøltur og bein vórðu væl goymd, og ymsar gávur vórðu lagdar hjá: hildið var, at bjørnin livnaði aftur og fór til »harra tajgunnar« við gáv- unum. Orotsjar handladu við ult- sjar og nanajtsar, og frå end- anum av 19. øld, vid russar. Orotsjar høvdu nógv samband vid russarnar, sum tå settust niður um hesar leiðir, og høvdu stóran býtishandil við teir. Frá russiskum bóndum og hermonnum, ið komu har eystur at búgva. kom ymist | nytt, ið áður ikki hevði. verið kent, til orotsjanna, t. d. eld- våpn, grønmetisvelting o. a. Orotsjar lærdu seg skjótari jenn onnur fólk við Nisjnij | Amur at tosa russiskt. Teir tóku við russiskum siði í nógvar mátar. Eitt nú við klæðum viðvíkjandi; mann- (fólkið fyrr enn konufólkið. Børnini fingu russisk novn. | T6 eru ættarnøvnini enn al- | oftast teirra egnu upprunaligu |(Akunka, Namunka, Mulinka jo. 0.) Undan kollveltingini | legði russiska fyrisitingin lítið lí, hvussu orotsjar baldust. | Skúlar og læknarøkt vistu teir leinki um. Eftir = kollveltingina í 1917 broyttust kor orotsjanna stór- | liga. Í 1920-1930-árunum | fluttu fólk úr smábygdum og leinbýlum í stórri bygdir, har Foroya Sparikassi Við sínum 16 deildum runt landið er sparikassin nú førur fyri at veita fólki mangan betri servise enn áður. Um tygum ynskja, at vit tygara vegna skulu gjalda t. d. skatt eina nakað. ferð Hetta og annað slíkt gera vit uttan at bert tað um mánaðin, farið so í sparikassan. kostar tygum Hava tygum pening til avlops,farið tá í sparikassan við hes- um peningi, tí hjá okkum innistendur hesin tryggur, tygum uppnáa hægstu rentu m. a. av tí at vit framvegis tilskriva rentu tvær ferðir árliga (hetta hava vit altíð gjort). Tann, sum eigur pening í sparikassanum, hevur harvið fyri- mun viðvíkjandi lånimøguleikum. Hann ella hon kann tá fáa tey bíligu lánini við teirri longu frádráttartíðini. Setið tygum eins og mong onnur hýruna og sparikassan, fólksins peningastovn, sum harvið eisini er tyg- ara peningastoynur. Við heilsu FØROYA SPARIKASSI lønina inn í teir valdu bygdar-sovjettir og bygdu skúlar og sjúkrahús og handilsbúðir. Í 1930-árunum stovnaðu teir orotsjiskan kol- hos, og sum sama mundið varð gjórdur sjeyáraskúli og vistarhús fyri orotsjiskar skúla- næmingar. Í 1940 vóru 320 orotsjar í kolkhosinum. Í hes- um sama kolkhosi arbeiddu eisini russar, evenkar, ultsjar og aðrir. Hetta hevði stóran týdning fyri framgongdina hjá tjóðskaparligu smábólkunum; eisini teir orotsjar, sum áður høvdu búð í fjarskotnum av- bygdum á tajguni, gjørdust limir í kolkhosinum. Í orotsja- skúlan gingu íkki bara born, men eisini vaksin, ið áður ikki høvdu lært at lesa og skriva. Lærararnir = gjørdu nógv fyri at beta um reinfori. Skúlin gjórdi unga fólkið búgvið til at fara í hægri lærustovnar. — Orotsjaskúli við 10 ára skúlagongd er nú í bygdini Uska (Orotsjskaja) í tigulsteinshåsum við tveimum hæddum. Í skúlahúsunum er eisini etnografiskt framsýning- arsavn. Undir liðini á skúla- num stendur vístarhúsið við trimum hæddum. Orotsjar, ið áður hava verið næmingar ij Alle Klaksvigs kysifiskere vil sejle i protest til Thorshavn. Anledningen: Planer om for- søgs-fiskeri med trawl på den færøske landsokkel. Klaksvig-fiskerne 410 ialt som hovedsageligt — fisker med line i farvandene lige ved kysten fra små både — prote- sterer mod trawlernes ødelæg- gende fangstmetoder. Ligegyldigt hvad de lærde siger, er det vor mening, at de mænd, der har haft kyst- fiskeriet som erhverv har den bedste grund +” at understrege av føroyskum tógvi. v) Ólavur FÆRØSK MARGARINE . Vita FÆRØSKT PRODUKT Tryggingarsambandid FØROYAR . . r Spinnið í Gøtu tygum fáa gott tógv, og skjóta avgreiðslu. Vit keypa óvaskaða og vaskaða ull og selja oll sløg VITAMINISERET NR. 22. — 18. MARS 1972. ——-————————B————Z——B————E A —"VINN—ÞWWWVaW—VV A ——Wdi hesum skúla, er nú lærarar og vegleiðarar har. Læraraút- búgving hava teir fingið í Khabarovsk og aðrastaðni. Orotsjsiski = ungdómurin allur fær nú útbúgving í 8.-10. flokka skúla. Tey eru oll køn í russiskum máli. Nógv av teimum ungu, serstakliga tey, ið hava gjórt hertænastu í Sovjetska herinum, fara burt- ur í býir at fáa sær starv; tey fara t. d. til Sovjetskaja Ga- van, Khabarovsk ella Komso- molsk-na-Amure. Onnur fáa sær arbeiði heima. Hin tekniska øldin er eisini komin til orotsjanna. Arbeiðið á kolkhosinum verður mekani- serað meira og meira fyri hvort ár. Fiskivinnan eisini. Meginparturin av orotsjunum, sum eftir manntalinum í 1970 eru eitt sindur meira enn 1000 í tali, arbeiðir í kolk- hosinum Usku. Teir arbeiða har við nýggjum og hóskandi amboðum. Nógvir = orotsjar føra skip, aðrir eru mekanik- arar á ravmagnsstødum. Dag- liga lív orotsjanna er nú nak- að sum hjá russisku grannum teirra. A. Smoljak.. Ur danska blaðnum AKTUELT: Alle både ud fra Klaksvig Protest mod trawl-forsøg faren i planerne, siger de vre- de fiskere. Baggrunden for forsøgene er, at færøske trawlere frygter at blive forvist fra islandsk farvand, og at man vil under- søge mulighederne for at kla- re sig bedre, hvis Færøerne til gengæld også udvider fiske- rigrænsen til 50 sømil. På for- hånd menes fiskerigdommen omkring øerne dog at være alt for ringe. Vi fisker med line, og det virker ikke ødelægg- ende som trawl gør, hedder det i Klaksvig-protesten. Føroya Kriggstryggine .......... Tlf. 1090 Føroya Sjóvátrýygging ........... - 1090 Føroya Brunatrygging .......... - 1098 Feroya Vanlukkutrygging ....... - 1466 Vit tryggja: Bátar, skip, verur, hús, innbúgv, akfør o. a. Feroyingar eiga at tryggja í landsins egnu trygging. TØTINGARVIRKID Gregersen == tlf. 20 í Gøtu No I FINT PRODUKT