leygardagur 1. juli 1972síða 6

SÍÐA 6 SUSIALUR:N NR. 49. 1. JULI 1972 Fiskivinnulondini verða at kenna svidan av dålkingini - segdi Hilmar Bech, logtingsmaður, í fólkafundarroðu síni á Jóunsoku seinasta vikuskifti Gi ål stevnufólk. Summarið er vorðið stevnutid hjá førovingum, og longu fyri umleið 50 árum síðnai valdu suðringar sær Joansøkuna til teirra stevnu og nú hava vág- bingar aftur einaferð fyrireik- að boðað til joansøkuhald | her í vøkru bygd teirra. | og Joansøkuhald hevur eisini verið vanligt í ødrum londum. men tað hevur verið hildið! undir ðrum formi enn her hjá okkum. | | Nú tað seinastu tíðina und- an Joansøku hava fólk í Vági. | bæði kvinnur og menn havt| úr at gera við at fyrireika alt! til stevnugesiirnir komu, og tað skal vera sagt her, at tað er ein sonn frøi at siggja | hvussu ståsiligt tað er allastað- ni, og lað kann ti av sonnum | sigast, at Vágs bygd er í veitslubúna eins og náttúran oll, ið heilsar okkum í ollum sínum vakurleika allastaðni sprettur og grør, lika frá fjalla- | toppi til sjóarstrond og lufiin er fylt av summar- og blómuanga og oyggjarnar eru Í summarbúna, sum skaldið Mikkjal á Ryggi sígur í ein- um av yrkingum sínum: Í blomsturvovnum skrúð, nú líðir allar glógva; um brekkur og um brú Ja, nú er hægsta summartíð og sólin er komin í hæddina á luftini, sólin sum við flov- andi megi síni birtir lív í alt, fær blómurnar at spretta og fuglasongin at ljóða um bø og haga. tann fuglasong. sum tagnaði síðsta hevst, tá okkara kæru vinir fluttu undan vetri- num, men sum aftur í år hava leitað hgiar, ti summarið nærkaðist Eisini menniskjan verður glad og lott í sinni tá sólin| rodar og brandar um dalar og fjøll vor árstíð hevur síni eyð- kenni. os sína talu til okkum menniskju og sín ávirkan á mannahjarta, men ongantíð gleðast vit um náttúruna. sum nú á joansøku við føgrum ljósum summarløtum, »ti hvat enn ein foroysk niðjarsununar- nátta, og um vit á rættan hátt duga at lurta eftir taluni í før- oysku náttúruni, tá vil kær- leikin í okkum nørast og vilj- in styrkjast til at gera tað, | sum gott er og sum kann| kann meira herligt vera á firði og velli, og fólk úr øll- jum bygdum í oyggj okkara | gagna okkara landi og okkara fólki. Úti við eina hálva old hava báðar høvudsbygdirnar í Suð- og Tveroyri skiftst um halda jóansoku, og ungfólk, bæði kvinnur menn hava hitst til dyst bæði uroynni Våg at og hava stevnt saman fyri at taka lut i og fylgja við ítróttarkapp- | ingunum og helst kappróðri- num, hesum aldargamla ítrótti, sum forfedrar okkara íðkaðu | langt áðrenn kappróðurin var | tíkin upp á stevnunum, ja líka | frá ú eitt dreingjabarn dugdi | at bera ár á borði, var tað| | kappróður tað galt, tað veri | seg á grinda- ella útróðrar-| ferðum. og mangan havi eg| hoyrt gamlar menn siga frá, at | um tað bar soleiðis á, at tveir | bátar komu saman á grinda-| ferð ul Hvalbiar t. d. so varð | lagt borð um borð til at rógva | kapp, hvor vildi leggja annan eftir, ti hesin róður var ofta havdur á máli undir sjálvum grindavásinum og um hesa kapping gekk tosið bygd úr bygd eins líka dúgliga sum | um kappróðurin í dag, eisini tað vanligt, at bátar, ið komu at liggja borð um borð á ferd til ella frá útróðri, og var løgdu ann til kapprodur. Ella um bátur var staddur Hilmar Bech langt út á havi, og hann knappliga brast á við stormi út av landi. so var at leggja árar í sjógv fyri at vinna upp land og her var tað ikki kapp- róður við lagsbrødur á ødrum báti, nei nú var tað kappróð- ur við náttúrina og stormin, og hevur ein hugtikin | og lýtt á, tá menn hava sagt frá slíkum ferðum, tí nú var tað lív ella deyða tað galt, kuldu teir bera bod í by, kuldi teimum unnast aftur at síggja faðir og móðir. vív ella máttu allar kreftir Soleiðis ce lívið soleiðis gt ofta Sitið 00 jálv yg tilvera okkara oll ein kapping. Onnur koma at hifta frændur kenningar, hevur ein upplivað at hvussu = glaðir gerast tá kanska fyri Vinir, fta síggja kunnu menn sum og menn | hittast; | teir ikki | men nú er ødrvisi ti suðringar kunnu nú koma við | sæð hvønn annan í mong ár, ti nú á joansøku gevast aftur stundir til at minnast góðar gamlar dagar og tosa um hend ingar, sum hava fest seg í huga teirra. Um ein vildi taka lut í jó- ansøkuhaldinum fyrr, mátti farast yvir fjøllini til gongu, teir flestu bili. og lagaligari er eisini hjá |tåttur í joansøkuhaldinum, og ti eru vit samlaði við minnis- varðan á hesum søguliga stað- ið Fløtuni fríðu, her ið Nóls- ovyar-Páll. Jákup bóndi í Toft- um Per bóndi í Gjørdum lótu byggja Føroya fyrsta skip, »Royndina Fridu« í 1804. og á slíkum samkomum vanligt, at menn tríva í aktu- ell evni og ti skal eg nerta við ein spurning, sum nógv frammi bæði í bløðum og mill- um leiðandi menn kring allan heimin, nevnliga dålkingina av náttúruni, hetta er ein spurn- ingur, sum er serliga aktuellur er fólk nordanfjør0s at koma til | stevnu okkara suðringa. Tey seinastu árini hevur fólkafundurin verið ein fastur | er | her hjá okkum, vit sum eru so nær knýtt at náttúruni og serliga havinum og ti ríkidómi | tað goymir. Sum tíðin líðin hava vit- skapsmenn serfrødingar framt framstig og kunnað fram er og leitt evni, sum hava verið til frama fyri = mannaættina, og oll slik framstig hava verið heilsað við gleði, uttan at hugsað hevur verið um hvørj- ar fylgjur slík uppfinnilsir kunnu bera við sær, og hugs- að vit um atommegina, sum hevur verið og kann vera til mikið gagn; men samstundis hevur henda megi ført við | ini, too sær oyding og skapt ótta mill- | um manna sum eingin kennir maka. Fleiri sum eru her til stað- ir hava helst lísið ella hoyrt um tá fyrsta atombumban varð tveitt yvir Japan við end-| an av seinra heimsbardaga, har út við 100.000 mannalív vórðu týnd, og har børn í stórum tali síðani eru fødd og framvegis vera fødd vanskøpt, alt orsakað av teirri eitran henda spreinging fordi við sær. Alt síðani eru nógvar gjørdar, og kjarnorkuroyndir hetta hevur gjørt tað, at luft- in er nógv eitrað, av radioak- tivum evni. sum er skadiligt fyri menniskjuna, og ti er ikki løgid um mótmælt verður á eimum stóðum, har slíkar royndir verða gjørdar. Spurningurin um eitran av | sjónum er blivin serliga nógv umræddur manna millum ta se nastu tíðina, og tað er ser- liga hesum føroyingar sum fiskivinnutjóð, eiga at geva gætur og fylgja við i ti sum | | hava | fram fer. Hesin spurningur var | eisini nógv frammi á dålking- arráðstevnuni í Stockholm her- fyri, har flestu lond í heimi- num høvdu leitað saman, og har eisini Føroyar vóru við. Henda heimsstevna, ið var hildin til tess at finna fram til tiltók, ið kundu verða sett í verk fyri at verja havsins ríki- dómi og lívið á jørdini móti tyning og oyðing, og har varð semja um, at øll lond eiga at skipa tiltok, ið kunnu verja náttúruna móti dálking. Leingi hevur verið ásannað, at rikidømi í havinum fór at tynnast, føroyingar, sum bara hava fiskivinnuna at líta á, vita at so er, ti fiskiskapur- in er minkadur år undan åri. Menn hava hildið, at orsøkin til hesa afturgongd mundi vera rovfisking, við tað at fi- | skiamboðini eru nógv effektiv- | ari enn fyrr, ella hitabroyting- seinastuni | og og ar i sjonum, men i eru menn eisini farnir at tosa um, at eitran av sjónum kann | vera orsøkin til hetta. | Tað er helst so, at dálking- | in av sjónum, hevur ein part | 1 | av skuldini i at fiskamongdin minkar á summum økjum Og | harnæst vita vit, at fiskur, ið| er veiddur á vissum leiðum | inniheldur evni, sum eru skaði- | um ta dálking, ið framd verð- ur av øðrum londum og lat okkum nú tl síðst líta at hvussu til stendur hjá okkum sjálvum og hvussu vit fara um ta náttúru „vit frá skaparans hond hava fingið at umsita. Hetta okkara fødiland við fjøllum og dølum bjørgum og skorðum firðum og sundum vøtnum og tjarn um og fuglamangi í bjørgum og haga — hesi stórslignu nåt túru, sum hugtekur fremmanda fólk og sum vit eru so stolt av. Her er ikki talan um eitran av bumbum ella ídnaðaravfalli men um vit stinga hondina egnan barm, sum tikid verð ur til, so má hvor ein vid- ganga, at eisini her i okkara oyggjalandi = vindur dálkingir av náttúruni meira og meira uppá seg, ti allastaðni hvar menniskju koma, síggjast spor | eftir. Har sum áir fyrr runni reinar gjøgnum bygdir og sett sín vakra dám á bygdamynd irnar, har slødist nú manga stadni órudd av ymsum slagi hóast kommunalir myndugleik ar gera tiltøk fyri at beina slíkt burtur. Nakað av tú avfalli, sun lig fyri menniskju og hesi|VYerður stoytt á sjógvin, sindr evni eru komin í sjógvin við|ast við tidini, meðan ein stór tað, at idnadarlond lata avfall| Ur partur legst á strendurna! frå — kemiskum verksmiðjum '9g skemmir soleiðis okkara søkkja í havið uttan fyrilit, og | Yokru oyggjar, og víða hva! um hagan har tú fyrr kund soleiðis hevur havið verið nýtt sum køstur fyri hesum skaði- liga avfalli. Tað kann ti av røttum sig- ast, at hin óseki í hesum føri kemur at líða fyri hin seka. ti tað vera ikki idnadarlond- men fiskivinnulondini, sum at kenna svidan av slik- skilaleysari eitran, um hon | halda fram sum higartil, tey lond. sum hava verið til hesa skaðiligu dálking av sjónum, seta strang- ar reglur fyri innflutningi av fiski og gera nógv fyri at kanna um skaðilig evni finn- ast í tí mati sum egnu lands- menn teirra nýta. vera ari skal just rem OTSØK yo Oosemja | flestu spurningar heimin, men um spurningin Oo um allan | split er kring dálkingar-- tykist fleirtalið av heimsins londum at vera samd. | her kenna tey flestu at | hava ábyrgd fyri ti vanda mannaættin kann koma í um dálkingin skal halda fram sum higartil uttan fyrilit. Qll månnast helst lendska skipið Stella fjør var i Føroyum á Atlantshavið við ídnaðarav-- falli. sum kanska við tíðni vildi vera ført við streyminum á fískileiðirnar kring Føroyar ella á tær leiðir. har føroysk skip veiða. Tað eydnaðist at burturkasti — vid mótmælum bæði ur Føroyum g aðrastaðni frå og allastaðni hvar lond hittast at viðgera slíkar spurningar. har eiga før- oyngar sjálvir vera við og føra síni sjónarmið fram á ein slíkan hátt at menn geva teimum gætur. ti her leikar nógv á hjá okkum Lat hetta vera nóg seg tá hå- Maris i veg út i forða hesum og al mikið, ' njóta at ganga skóleysur mást tú ansa tær fyri floskubrotum sum slødist har saman ví pappíri, plastikkposum og eðr um, meðan stubbyfloskur hópatali liggja fram við veg num. Tað kundi verið nógv ann að at norti hesum við fangi, men lat hetta vera nós mikið, tó eigur tað sum her er drigið fram ikki at skiljas sum ábreiðsla mót nøkrum, t hesin spurningur er umrøddu fyri at vísa á ta skyldu, ið hvø við i einstakur av okkum hevur t tess at bøta um hesi viður | skifti, ikki bara myndugleik jarnir, men hvor einstaku bæði yngri og eldri. bæði bor ni og tey vaksnu, her eigu ongin at síga teir ella hini un tað, nei her er tað tú og € |sum saman við myndugleik |unum eiga og hava skylda t at gera okkara besta fyri verja náttúruna og harvi fríðka um okkara fødilan sum undanfarin ættarlið hav lítið okkum upp í hendi røkja. At enda vil eg ynskja øl um joansøkufolki eina gó: stevnu framvegis í sáttog semj og góðum ítróttaranda og san stundis verða vágbingar og al ir sudringar heilsaðir við yi ski um at eydnan verður tyk! um blíð í framtíðini at V sanda saman um at loysa tc mál, sum vera at fremja í kon andi tíðum til gagn fyri hvø ja einstaka bygd og oynr alla og til gagn fyri tað fól sum byggir og fyr og her byr og tann ungdóm, sum her veksur upp, tann ungdómur sum skal taka við, tá eldri ættarlið leggja árar inn,