leygardagur 19. august 1972síða 3

NR. ól. 19. AUGUST 1972. SUSTIALUR:N Havið år 2000 Viðtal við varaforsetan * í Vísindaakademii * … Sovjetsamveldisins =" A. Vinogradov, =>" y 5 på — Hvat halda tygum vera or- søkina til, at áhugin fyri heimsins høvum er so stórur millum vísindamenn í nógvum londum? — Menn hava granskað | jørðina, og fleiri loyndarmål il rúmdini eru klárnað, men havið, sum vit liva dygst við, er i mongum fórum framvegis gáta. Hetta vidganga visinda- menn. Og tó er tað so, at fýra fimtapartar av ollum livandi á klótuni liva í sjónum. Tað er lættfatiligt, indamenn royna at tað ókenda ófataða. Men havgransking hevur íkki bara »reint« vísindalig endamál, hon gevur eisini praktisk og vinnulig úrslit. Vit vita, at um ár 2000 verður fólkatalið á Jørdini u 7 milliardir. Hvussu all hesi breyð- fødast? Hetta er torførur spurning- ur. Summir vísindamenn stúra fyri tí »biologiska hungri. | sum kann koma yvir heimin. Men veidiøki, allari mannaættini av fødi. Tað, sum umræður, er, at havið verður viðfarið sum einhvør annar akur, dyrk- að og rgkt. Tá verður ikki talan um heimsumfatandi hungursneyð; men tað er neyð- at Vvís- granska og 0. skulu havið er jú ovurstórt sum væl kann geva nóg mikið ugt at loysa henda spurning | skjótt — helst hesi fyrstu tíggjuárini. At vera havbóndi Tygum halda so vit um ár 2000 fara djórahald í sjónum, fara atl| hava »bøndur«, sum røkta t.| d. hval á sama hátt sum seyð og pelsdjór? statt, at| at hava — Ja, tað ber til at siga so. Tad er jú ikki bara fiskur, sum hevur eggjahvitaevni. Æti g ymsar mikroorganismur í sjónum hava nógv eyni, sum eru brúkilig til matna. Tað er in uppgáva hjá vísindamonn- um at læra hesi evni at kenna »g umbroyta tey til vælsmakk- andi og gagnliga mannafødi. Eg kann nevna eitt av teim- um seinastu úrslitunum hjá vis- indamonnunum: teir hava funn ð stórar nøgdir av lindyrum og ! tara við íshavsstrondina. Sam- anlagda bionggdin hjá hesum organismum er um leið 0,5 kg á hvórjum kvadratmetri á grunnum leiðum. Tað ber væl til at siga, at fram til ár 2000 | fara okkara hav-búnaðarmenn at læra at ala og dyrka hesar vøkstir við kønari hond. Um fiskin er at siga, at vit | leita | gevast at blindum. fara hvar skjótt fara at eftir honum í tíðar fiskimenn púra nákvæmt, er, ast. Fram- at vita og Undirvatnsbussur og stálsigar - — Men tað er tó so, at tað ber ikki til at »pløga« botnin við berum hondum. Tað fer at verða neyðugt at finna fram til heilt nýggj amboð, heilt veiðiteknikk? Longu nú hava vísinda- nýggja menn góð amboð at granska botnin við. Men eg skilji, at tygum hugsa um nýggj veiði- tól. Ja, vit kunnu til dømis nevna »undirvatns-bussin«, sum teknikararnir longu hava teknað. »Bussurin« fær streym gjøgnum kaðal frá móðurskipi, sum siglir omaná. Vit hava longu havt eitt slag av slíkum »bussi« í brúki við havna- bygging. Tann bussurin hevði sterkan hydrauliskan arm, sum ruddaði botnin upp á eina løtu. Ella vit kunnu nevna »und- irvatns-sigarina«, sum er fram- tíðar undirvatnstrolar:. »Sigar- ink minnir um em langan dropa. Framparturin er av sterkum glasi, har situr skip- arin, sum umframt sína naut- isku útbúgving helst eisini er jarðfróðingur ella havbiologur. Sær til hjálpar hevur hann sterkan ljóskastara, sum sker gjógnum havmyrkrið. Lm | borð er alskyns útgerð at finna | fisk við, tá leititólið boðar »torva fyri stavn«, fer trolið út, og skiparin kann nú eyg- leiða, hvussu trolið fyllist. Tá trolið er fult, fer »sigarin« upp til móðurskipið við veið- ini, klárt til næsta tur. 0) cy og so er Grødievni og vaskipulvur Havrannsoknarskipini verda fleiri og fleiri. havfrødingar og arar gera langar og matematik- ferðir, og Tryggingarsambandið FØROYAR Føroya Sjóvátrygging . Føroya Brunatrygging .. Føroya Vanlukkutrygging Í Í | Feroya Kríggstrygging 1090 1090 1098 1466 Vit tryggja: (Bátar, skip, verur, hús, innbúgy, akfør o. a. Feroyingar elga at tryggja í landsins egnu trygging. fiskurin | hvussu nógv skal veið-| | pulur og ymisk sløg av smyrsli | Lívfróðingar, | Kunnu vit vænta nógv av hes- |um slag úr havinum? kann ym- Vit Eg haldi, at nógv væntast afturat. Umframt isk g av mati, kunnu |nevna grødievni móti somum sjúkum. Vit fara eisini at kunna framleiða t. d. vaski- slø og ur ymsum tara sjograsi. 2 Tað ræður um at røkja .. . sjógvin! Tað er eisini beint at minna um havsins allarstorsta ríki- dømi tað er sjálvur sjógv- urin. Sjógvurin inniheldur salt, brom, magnium, uran, gull, platin og onnur evni Um 20—30 ár fer helst at Í sjónum, og tað fer at loysa seg! | avgerðir „Nýggi forsetin í Uganda, nógvar royndir geva púra óvæntað úrslit. Til doms | kann nevnast tann australska | | rannsóknarferðin, sum gav | læknunum medusaeitrið. Burt- jur úr henni hava serfrødingar- | nir fingið nógv antibiotkia. Í bera til at útvinna hesi evni úr pb S | Og so er tað »fjøllini« á | botninum. Í teimum er olja og | nógv mineral. Tað er ikki o | tíðliga at hugsa um | logi, tí ráevnini uppi á turrum | eru jú avmarkað. | | Vit kenna øll ta ringu | viðferð, sum menn geva sjón- | um: nógv túsund tons av olju |eru pumpað út á sjógvin og hava týnt nógv lív. Og kemisk | arnar, enda jú eisini í hav- |inum. Tað er greitt, at henda fyrilitsleysa dálking má steðg- ast. Hvat halda vísindamenn um hetta? álvar- | Tann hugsan, at havið | var óendalig rúmd, sum kundi taka ímóti alskyns burturkasti, er broytt. Vit hava lært, at vit | skulu kanna oll evni, sum | verda leidd út í havið. Vit (kunnu (t (åd. nevna DDT. | Kanningar hava vist, at fuglur, | sum livir av fiski og ødrum ur sjónum, ikki sjáldan verpur egg við bleytum skali. Tað er greitt, at hetta er álvarsamur vandi fyri pisurnar. Og so eru eisini evni, sum | íkki upploysast í sjónum, men tvørturimoti = loypa saman og | verða til uppaftur stórri skaða fyri livandi organismur. Jú. |tað er góð grund til at halda sínar sum framdi kvettið móti Milton Obote, forseta, í fjør, er ein avgjordur maður | Forsetin í Uganda, Idi Amin, |47 ára gamal, er vorðin týdn- ingarmikil í afrikanskum poli- tikki. Idi Amin, sum framdi kvett- royndina moti Milton Obote, forseta í januar i 1971, fyri 5 2 metrar høgur, og afrikanski politikkarar siga um | mann, at hann talar, | hann hugsar. | Avgerð Idi Amins koyra 80.000 asiatar Ur áðrenn um at Ugan- da, hevur havt trupulleikar | mótvegis Bretlandi, Tanzania og Kenya. | Kinesiska lýðveldið et | eisini av fíggindum mínum, | skal Idi Amin eisini hava sagt. | Amin er harímóti ein av teim fáu sum roynir at fáa góð | viðurskifti við Suðurafrika. Hann er eisini hugaður | selja vápn til Sudurafrika. Tað verður sagt, afri- kanskir leiðarar royna ofta at koma uttanum innanhýsis trup- ulleikar, g nevnt verður i hesum sambandi, at avgerðin at og jálvur at taka ræði, er næstan, henda | at | mótvegis asiatunum, varð tik- |in, orsakað av einum dreymi | Amins. Amin varð føddur í 1925 í Kaboko í nordara parti av) Uganda, sum tá var undir vernd av Bretlandi. Hann var limur í Kakwa-ættini, og sum smádrongur ansaði hann eftir geitum við Nilánna. Í 1944 fór hann at gera tæn- astu í afrkansku undir bretsku verndini. menn, ið utnevndir vórðu í 1962. Seinni fór hann á ein hernaðarskúla í Bretlandi, og og fekk upplæring, hvussu ein | skal leypa ut í fallskyggi í Ís- rael i 1963. Í 1964 gjørdist hann næsti- | maður í herinum í Uganda, 1966 var hann ein av leiðandi í sum jog Í teimum | anarkreppuni, | upp, sum hevði við sær, at | forsetin og kongurin í stat- inum Buganda, Frederick Mu- tesa II var noyddur at flyggja tók seg jur landinum. Kreppan hevði | eisini við sær, at táverandi | | forsætisráðharrin, Milton Obo-| | te, tók ræðið við at gera seg sjálvan til forseta aftaná Mu- | tesa Il. | Amin er muhamedsmaður, og kann tí loyva sær, vegna | manndóm sín at hava fýra | konur. | 'Kvettid | Milton Obote varð frákoyrdur, | meðan hann luttók í ríkis- | stevnu í Singapore, og hevur | síðan sítið í útlegd undir verju (av Julíus Nyerere, forseta. Amin hevur fleiri ferðir skuldsett Tanzania at hava gjørt álop við markið, pt havgeo- | evni, sum verda sprænd å akr- | deildunum, | Hann | taldist millum teir fyrstu yvir- | styrisskip- | SIDA 3 | toppen - hver søndag o pa | + |ri jo = | Í | | Í Í havið og um fund og samrådast og tess røkt. Vid einkarrætti fyri Føroyar | frá tíðindastovuni NOVOSTI Idi Amin - heldvur'fast við ir av kinesiskum hernaðarráð- gevarum, og sigur Amin, at 1000 ungarskir her- fleiri enn | menn eru dripnir undir hesum | bardøgum. Tanzania hevur vist hesum ákærum Amins aftur. og siga retskar keldur, at Amin hev- |ur sett hetta fram, vegna tess, | at trupulleikar eru i egna heri lansara. | Ættarstríðið hevur eisini lavt við Amin hevur verið noyddur, at seta nýggjar eiðarar í herinum, í fyrsta lagi at sær Í kemst hetta av, at leiðararnir eru úr Longo-ættini, sum frá- oyrdi Obote er ættaður, men so mikið meiri av trupulleikum Í | cvur hetta havt við sær, at | nýggju leiðararnir eru ungir og | vita lítið og onki um hern- | aðarviðurskifti, at Amin næst- lan stendur á berum 25 milj. styðja McGovern 25 Umboðsmenn fyri ameri- | konsk fakfeløg við 25 miljón- jum limum, styðja demokrat- iska forsetavalevniO McGov- ern. Teir hava sett eina nevnd | 10 skal tilrættisleggja stríðið | fyri McGovern. Í Fíðindamenn i | Washington sga, at heita er eitt stórt framstig fyri demo- kratiska valevnið. Nýggjur flokkur í Finnlandi | Nýggjur flokkur er stovnaður |í Finlandi. Tað er flokkurin |hjá — privatfyritøkunum. = maður floksins er Reinar 'ía- mimius. Nýggi flokkurin hev- ur heimstað í Tannefors