mikudagur 17. januar 1973síða 3

NR. 5. Nýársroðu løgm ” I nyårsrødu s r . ini Hvar standa vit? Góðu landsmenn! Mong av okkum spyrja við árslok: »Hvat goymist okkum og gera upp: >Hvar standa vit«. Torført at meta um, hvat okkum goymist, ti hetta bygg- ir å so mangar umstødur inn- lendis hjá okkum eins og hjá grannum okkara, ja í stóran mun á alheimsvidurskifti. Tó er uppgáva okkara og serliga politikkaranna å hvørjum degj at royna at gera so neyva meting um hetta sum gjørligt og hartil royna at åvirka við- urskiftini soleiðis, at tað er mesti tjóðarbæti mentunnarliga og sosialt, sum framtíðin goym ir. Røktin av hesi uppgávu krev ur eisini avgjórda meining og meting um, hvar vit standa. At hendan er ymisk hjá tí ein- staka er náttúrligt og beint, og at hon er ymisk, alt eftir hvat og hvønn vit sammeta við, er sjálvandi. Men vit kunnu væl oll frøast yvir, at tað er kappingin mill- um hesar ymsu meiningar og metingar og urslitio av teirri avbryning, hesar geva hvorji aðrari. sum skapa fortreytirnar fyri ollum virksemi lívi á hesum oyggjum. og Uttan slika bryning og mein- ingatelving styrdi hetta samfel- av Oivad inn í eina einoygda og gelda tilveru, har fyritaks- semi, hugsjónir skapandi vilji stirnadi í trongum karmi. og Tað er væl ongin av okkum, sum í dag er fullnøgdur við tey úrslit rokkin eru ella tað stødi, vit í dag sínda á, okk- um ellum stendur greitt. at rúgvan av óloystum spurning- um er mikil í vávi. og at tað skal skipast so fyri, at hesir verða loystir í komandi tíð. Tó eigur hvort einstakt av okkum at gleðast yvir, at orkan til at loysa hesar mennist dag frá degi, og at ein partur av or- søkini til, at rúgvan ikki mink- ar munandi, er at fyrisettning- o urin við øktari orku verður settur stórri og stórri ár und- an ári. Tá vit ofta hava hug at knarra, og summir alsamt ríkja. at illa gongst í Føroyum, kann tað viðhvort vera forvitn- isligt at líta at sínum egna samfelag við annara eygum. Menn úr Hebridunum Suður oyggjunum, sum fedrar okkara nevndu tær — vóru her at for- vitnast um, hvussu vit baldust á norðuratlantisku útskerunum, har vedurlagid er knappliga so lýtt og hjá teim har til- verubardagin kanska var knapp liga so mjúkur. Vit frætta nu, at frásógn teirra heimaftur- komnir er, at teir eru bilsnir yvir úrslitini, føroyingar hava rokkið á nærum ollum økjum, og síga teir seg kunna læra av fóroyingum á flestu av hesum. Serliga er tað stýrislag okkara, teir høvdu hug at kanna, og er ikki sort, at teir vildu geva hesi skipan ein part av heiðr- 17. JANUAR 1973. inum fyri tey eftir teirra met- ing stóru framstigini. Hetta er rættiliga = hugvekjandi hjá okk- um, nú verandi karmurin um okkara politiska liv heima- stýrislógin gongur á fimm- ogtjugunda ári. Vit kunnu framvegis telvast um, hvort okt so vælferð og meira av arbeiði fyri føroyskar hendur hevði verið úrslitið av einum karmi ødrvis smíðaðum. Eg skal ikki gera orð hesar ensku suðuroyinga til míni, men heldur ikki dylja, at tað er hugsan mín, at her henda alsamt framstig, og at serliga seinastu árini hevur gingið væl, og er meira loyst úr lagdi, enn vit hugsaðu um fyri fáum ár- um síðani. Tó er framvegis beint og neyðugt at knarra um viðurskiftini, sum eru av- lagaði og at ríkja um slíkt, ið framvegis verður liggjandi á láni. Okt útflutningsvirði Fyri í tólum at lýsa eitt sindur um gongdina í brátt farna ári skal nevnast, at útflutnings- virðið øktist vid 12—14 %'um g kemur at liggja um 315 mill. kr. mótvegis 278 mill. kr. í 1971 og 251 mill. kr. í 1970. Virðið av vorum á goymslu er aftur i ár óvanliga stórt, men tó 6154 kr. minni enn í fjør. Tað er í ár uppgjørt til 31 mill. kr. tað serliga saltfiskur. flok og saltsild á goymslunum og og er Samlaða veidunøgdin í 1972 er heldur slakari enn í fjør men liggura hon um 200.000 tons ímóti 207.000 tonsum í 1971. Viðmerkjast skal tó, at tá oll skjól um stutta tíð eru komin hagdeildini í hendi, kunnu gevast neyvari tól, og er ti ikki óvíst, at samlaða veiðan liggur á hædd við hana í 1971. Nú viðurskiftini broytast munandi og so skjótt hvat fi- skirættindum og møguleikum viðvíkur. er serliga umrådandi at fáa til vega hagtøl, sum ná- greiniliga siga frá, hvar tær ávísu mongdirnar eru veiddar, og er tað vón landsstýrisins, at tað verður tikið væl undir vid teim tiltókum um logbókum gjørd eru til tess at tryggja någreiniligari tøl. So Fåa vit ikki henda studul frå veiðumonnum, skipum og virkjum, standa vit veikari i teirri telving, sum fer fram og skal fara fram, um veiðurætt- indi bæði her nærhendis fjarleiðum. Av veidutølum ingstølum framgongur, 1972 hevur framvegis verið ein prísvokstur á summum fiska- vorum, men at hesin, sum ár- ið er liðið, er slakari enn frammanundan, og fara prísir- nir í 1973 stabilíseraðir,men betri ar um hetta hvønn varubólk sær kann fiskasølustjorin, sum eisini ger upp í hesi sending, óivað gera. Peningaríkiligheitin, á og og útflutn- meting- sum kanska at verða |"; | | slíkan hátt, at t, d. vid nyggi | Í | | | | | | | at Ii | vælegnað til okkara SOSIALURÍIN ns tann stóri seinnu árini so óvanliga stóra ígongdsetingin av íleggingararbeiðum frá al- mennari og privatari síðu, ha- va borið við sær, hon dregur eisini trupulleikar inn á okk- um. Trupulleikar við javnvág- ini bæði innlendis og mótvegis ðrum. Enn ógvuliga skjótt vaksandi innflutningur av vor- um bæði til nýtslu og ílegg- ingar er ein av fylgjunum, og utflutningsvøksturin væl sum tann oe ber hesin innflutningurin við | sær allan tann prísvokstur. sum eðrum hevur verið fyri seinnu árini. Ein onnur avleið- ing fíggjarliga sæð er, at í ávís- um økjum av landinum verða skaptir møguleikar fyri fremja so nógv av ti, sum ynski hava verið frammi um, at talan verður um, at neyðug produk- tiv framleiðsla ikki stendur so frammalaga í myndini, sum ætlað var. Hesum javnvágs- trupulleikum mugu vit basa. | soleiðis at umsitingin av góðu) tíðunum verður slik, at ein konsolidering ímóti afturstig- um verður framd. Tad er sjálvandi avmarkað. hvat ger- ast kann frá foroyskari síðu, tí | í ongum landi er búskapurin so | tengdur at prisvidurskiftunum | ella konjunkturunum uttan-| lands sum i Føroyum, men tey | tryggingartiltøk, vit sjålvir | kunnu skulu sjálvandi | gerast. gera, Allar hendingar á teim ymsu almennu økjunum ber ikki til at nevna. men skal eg nerta við ymiskt. Stórar útbyggingar At innan um. Oo stór útbygging fer fram samferðslugkið við veg- havnum brún er kent, at eisini innan produktivu vinnuna standa vidkanir og ný- byggingar fyri nærum allastað- ni í landinum, samstundis sum | skipatalið økist, er verunleiki. Tó eru her oki. hvar bakkøst eisini hava verið. Vit mugul| viðurkenna, at tí ídnaði. sum so stórar vónir vóru knýttar at. og skipasmidjuidnadurin, er mót- gangur fyri. Tað verður eitt| tungt tak at endurreisa hann | til eitt stóði. har byggjast kann við vinningi, ella í hvussu | er uttan tap. Tær kanningar, | landsstýrið hevur gjørt. sýna | tó, at hetta kann lata seg gera, um vilji er til tess frá øllum | síðum. og landsstýrlið hevur | mælt til, at hetta takið verður | tíkið. Tað, sum farið er, kem-| ur ikki aftur, men tað er væl beint at sýna áræði til at! byggja upp av nýggjum á tær) royndir, nú eru gjørdar. Hallið | sum landskassin fyri ein part kemur at bera, trongir kanska | um onkran møguleika, men | virði kunnu vinnast aftur, um | skilagóðar hugsanir á hesum øki kunnu setast fram á ein tær fáa trútnað- ar og tódnaðar tankar at togna. Í øllum hesum máli er tað ein glotti, at funnið er fram) ttl skipaslag. sum sýnist sera) viðurskifti | 1972 í útvarpinum gamlaårskvøld, segði løgmadur m.a.: má, at til at okkara javna neyðugt við fesk- til viðurkennast virkjum tilførslu er eisini stórri skipum ætlaði fískaveiðu. Fitt skadaskot henda seinasta nåttin í árinum telefonverki landsins. Hvussu stórur missurin er, kann ikki i løtuni sigast, men at stór virði skulu endurnýggjast og at tal- an verður um stórt tidarspell vid inntøkumissi av slíkari nu tryggja royndist ein | stødd. at tað fyri útbyggingina kemur at vera ein kreppustøda, er vandi fyri. Sosialu viðurskiftini Á sosiala økinum hendir nú tað, at allar sosialar pensiónir við gildi frá |. oktober 1972 verða hækkaðar við 15%'um og løgtingid hevur sum kunn- ugt hildið, at nú hevur sam- felagið ráð til at veita teim vinnandi økta fritid. At vit liva í einum samfelag, sum ikki í stórri mun er merkt av iva um hvort økta frítíðin kann nýtast gagnliga, kunnu vit so í hevur fjarstøda okkara so ver- ið ein fyrimunur. ári vónar lands- skipað fyri. at veitingarnar við vannlukku verða munandi hækkaðar, men hetta ber sjálvandi í sær hækk- andi gjøld til vanlukkutrygging. Í komandi stýrið at fáa 'Marknaðarviðurskiftini Tveir teir mest brennandi sama viðfangi vera nøgd við, | eins og vit kunnu vera nøgd við. at herviliga sóttin, sum | herjað hevur aðrastaðni nakotikusóttin ikki veruliga er komin til okkara enn. Her spurningarnir hjá okkum í dag | eru marknaðarviðurskiftini rættindini til at veiða. verið áðrenn Landsstýrið hevur og er av teirri áskoðan, at endalig stóða verður tíkin til marknadarspurningin, er enn stórt arbeiði at gera viðvíkjandi at tryggja veiðurættindini á skilabesta hátt. Danska stjórnin hevur játtað at royna at fáa samráðingar í lag við Bretland og onnur lond, sum vinna við okkara strend- ur, játtað okkum stuðul í hesum samrådingum, sum sjálv- andi hava sum mið at fáa við- og og | | | | | I urkenning av, at okkara partur | veitt verður uttan- 12 fjórðingamark- verða og skal verða øktur. Um slíkar sam- ráðingar bera nakra leið. er sjálvandi Ogjørligt at siga fram- av ti, sum fyri verandi ið, eigur at andi vár verður á avmarkaðum øki nordanfyri Føroyar ríkin Atli Dam veiða millum 12 og 16 við fast- standandi reiðskapi. og skulu trolarar tí sýna hesum eki ser- ligan ans. Tyskland og Ísland hava greitt svarað, at tað vilja teirra skip gera, meðan Bret land einki svar hevur givið. Okið verður nú inngyrt við boyum, og skip verður leigað til at verða til hjálpar á stað- num. So verður forvitnisligt at síggja, hvussu leikur fer. Eydn- ast henda roynd. metir lands- stýrið, at tað vil hava týdning bæði fyri veiðu okkara fyri fiskastovnin. og Hesin stovnur er ju alsamt i vand å mongum leidum, vit hava troytt, tað er tí avgerandi neydugt framvegis at verda å varðhaldi framvegis at lut- taka í ollum samráðingum hes- um viðvíkjandi. og Føroyar, sum aftanå okkara ættarlið, verður at eiga ættar- HO, ið eisini vilja liva og ti mugu hava fískivinnu sum álit, eigur at vera fyrsta land- ið. sum viðurkennir. at ikki batar at gera bart, og er fi ikki nógmikið hjá okkum at fráleggja okkum ábyrgd fyri at bart verður gjørt. Vit mugu luttaka í avmarkingum. men berjast fyri, at av ti. sum veitt verður. lutast okkum so mikið til. at fiskimenn framvegis kunnu hava útkomu av at veiða við hógv. Samstundis má miðvíst strembast fyri at finna hættir. sum kunnu veiða av enn ótroyttum stovnum. Her er í komandi ári ætlan landsstýri- sins at nýta enn stórri orku í leitingini. Uttanríkisviðurskifti Uttanríkismál viðkoma okkara tjóð eins nógv og vðrum, í mongum fóri sum nevnt meira, | so hóast okkara rødd er veik sammett við stórveldanna, eiga vit at nýta hana, har høvi | gevst. Vit hava lowvi til at frøast við týsku tjóðini um. at sam- ráðingar har hava borið slík úrslit. at ein verunligur linni nú kenst í teirri kreppu. við skiftið millum bólkarnar í Fu- ropu hevur verið í alt síðan = seinasta heimsbardaga. Haraft- manundan, heldur íkki kann| 2 Á h Ge , urímóti má tað harma, at árið nakað sgast um háttin. sum| 47 „ið : va á; Á | 1972 við glæsiligastu ítróttar- haldið á hesari ogn okkara : stevnu. søgan hevur sæd, gav kann veitast okkum, men tað | : | tes; stevnu so ræðuligt punkt- má undir ollum umstødum í KLAN É ; dø ; ; um í blóði vera beint hjá lítlum landi at nýta samráðingarvegin = sum) Syndarliga úrslitið av óloyst- | fyrstu roynd. Fidl.ga seinasta vár kunn- gjørdi landsstýrið teimum londum. sum áhuga hava fyri ti, at eitt åvist tíðarskeið kom- um politiskum spurningum í Miðeystri Føroy ngurin heimurin allur er væl sum skelkaður av. so at gongdin i Vieinam-stríðnum tók heilt aðra leið, enn øl vónaðu og kendu seg ívaleys