mikudagur 11. september 1974síða 5

i Nr. 46 — 11. september 1974 Jóannes Dals ri: sosialurin — Góðar royndir av HF-skeiðinum uttan fyri Havnina Í Klaksvík og á Tveroyri verður skipað fyri lutvisum sjálvlestri På skúlarnir byrjaðu aftur fyri góðum trimum vikum síðani varð farið undir HF-skeið í Havn g Klaksvík og á Tveroyri HF-útbúgvingin, sum fevnir yvir tvey ár, verður á skúlanum í Hoydelum skipað sum eitt fult keið. Í Klaksvík og á Tveroyri verður skeiðið skipað við sjálv- stri i einstøkum greinum, nedan fult skeid annars verdur i eimum flestu greinunum Góðar royndir i Danmark Jóannes Dalsgaard, sum hevur verið lestravegleiðari við HF skeiðið á løtuni er staddur i Danmark sigur í viðtali við SOSTALIN, at skipanin, sum nýtt verður uttan ry øroyri, og Sum 1 fvri Havnina er roynd i Dan mark við góðum ursliti Hetta sæst best av, at næmingar frå tilikum skeidum greiða prógvingini eins væl og teir, sum koma frá skeiðum av ti slagnum, sum er í Hoydelum, sigur Jóannes Dalsgaard Verða skeiði uttan fyri Havnina verri næmingar á HF fyri? Nei. T.d. í Suðuroy merkir sjálvlesturin í einstøkum grein um, at í hesum skúlaári verður góðkent fult HF-skeið í átta lærigreinum, meðan góðkendur sjálvlestur verður í trimum greinun Næmingarnir á skeiðinum í Suðuroy verða ikki verri fyri, enn um teir hevdu havt fult skeið í ollum lærigreinum, ti teir fáa dyggan stuðul frá skúlalær aranum á staðnum. Hesin stuðul erður givin á tann hátt, at hesir lærarar, sum næstan uppfylla tey veruligu krevini til ein HF Síða 5 Jóannes Dalsgaard: Havnina verða ikki verri fyri lærara, hava fult tímatal við næmingunum í viðkomandi greinum. Aftrat hesum fáa næmingarnir undirvísing í sjálv- — Næmingarnir á skeiðunum uttan fyri emum lestrargreinunum frá Hoydelum ella á Henda magistara í Fróðskaparsetrinum Framhald á síðu 6 Krisjan skrivar: Norrønt »Mentunarhus« i Føroyum — ella ikki? ftir heimkomu føroyska um bodsmannsins i Norrøna Rådn im, varð nógv talað um bygging iv ståsiligum norrønum ment irnarhusum í Føroyum At húsini skuldu reisast i Havnini ar ongantíð nakar ivi um Ráðsins ynski um slíka bygging Føroyum søgdust lutvist at tava frá egna umboði okkara í ådnum, sum soleiðis landsins vegna inniliga heitti á grannar kkara, um stuðul til bjarging av okkara sindrandi mentan Ívaleyst var tað einans við ti besta í hyggju, at umboðsmaður okkara bað um felags norður lendskan stuðul til fremjan av hansara ynsktu bygging, men samstundis má tað eisini haldast at vera heldur uppgevandi støda at taka í striðnum fyri teirri doyggjandi serføroysku mentan- ini. Ti einans vit einsamallir kunnu gera nakað munagott hesi mentan at gagni uttan møguliga uppilegging uttanifrå. I sama sambandi varð nevnt, at húsini soleiðis kundu verið nýtt av kkara egnu einki av felagsnorrønum var á skránni. Tástani, tá umsteðurn- listarfólkum, tá ar vóru til vildar, og tá somu listarfólk soleiðis sitandi høvdu fingið alt lagt upp í hendurnar, kundu vit av nýggjum fara undir endurreisingina av doyggjandi mentan okkara, og tað helst við útlendskari vegleiding og figgj in Tað er eyðsæð, at her er nakað, ið rillar og tað so tað munar. Mærvitandi hevur eing- in av okkara sokallaðu ands hetjum enn givið eina haldgóða yvirlýsing av fyribrigdinum mentan, so steðið til fremjan av verunligum mentunarvirksemi má sostatt haldast at vera heldur vånaligt, um tjóðin sum heild fyrilitarleyst skal lata hetta verk upp hendurnar á sjálvsbodnu mentunarodda monnum okkara og útlendsku fylgisneytum teirra. Men sjálv andi fer tjóðin ikki at lata seg slíkum einstaklinga hóast leiðandi okkara eyð blinda av hjáputri, ti »mentunarmenn« synliga leggja størsta dentin å umhvørvid, har dvinandi ment an okkara skal endurfødast, so man vanligt andaliga at sær komið fólk hóast alt hava eina hóming av, at mentan í sjálvum sær ikki býr ella vaknar í hús um, bygd av mannahondum, men einans í syndugu manna bulum okkara av holdi og blóði Eftirsum einki livleyst tilfar í sær sjálvum setur fram krøv um, at tað er dýrmettari enn eitthvert annað, má tað sostatt tykjast heilt burturvið, at seta menturnarinnsiglið á eitt åvist hús framum so mong onnur. Ég eri ikki heilt óvitandi um, at slíkt verður gjørt um allan heim in at kalla, tá mentunarstoðið rillar av álvara, men tessvegna er tað ikki vist, at henda fram ferðin er tann rætta, ti hugsa vit okkum um bert eitt sindur, so kunnu vit ivaleyst semjast um verunleika, at heimsins listarverk júst eru tann mætastu útint av monnum, sum virkað hava undir allratrongastu korum og tíðum sálarliga >niðurundir komnum« listarfólkum. Fyri at halda seg burtur frá samtíðar innar listarfólkum, kunnu vit ístaðin taka Michelangelo sum dømi um mætan listarmann, ið framdi list sína dyggiligast undir livs- og virkisumstødum o vánaligum, at skaparhugur hansara aleina helt lívið í honum. Samtidarpåvi hansara, um tíðum verður nevndur Antikrist, hevði sanniliga skil fyri slíkum erfinum listarsálum sum Michelangelo. Hátthevjaða pávaembætið álegði jarðarinnar fremsta kirkjumanni at fremja | so ståsiligar, sum ta yggingar tíðarinnar Italia ikki kendi, og gekk hann í hesum halga verki listarmonnum sinum so nær, at friðskjól, hesir vistu einasta sær, var vånaliga listarliga arbeiði teirra, sum teir ongantid kendu seg vísar í at fullfiggja Hesin sami pávi, sum sanniliga var eitt sindur av einum illa manni, hevði sanniliga skil fyri at troyta listarligu evni manna Hóast ingar neyvan fara at taka undir til tað seinasta foroy- við slíkari viðferð av verunliga listarfólki okkara, kundu vit tó ivaleyst nomið eitt sindur av listarlæru Antikrists og Michel angelos Sostatt ber tað ikki til fyri for oyingar at keypa ella selja seg til verunliga haldgóða mentan, og líka lítisvert man tað fara at roynast at innflyta ella uppfinna ta letumentan, einstaklingar kannska ti vanlig livsførsla eftirlysa, almannahugsan og ikki er teimum nóg mikil andalig fylling, tí er tað nakað okkum ikki tørvar, um komast skal víðari á hesum erkvisna eki, o er tað sjålvssmidadar ment unargullkrúnur, ið fella okkum áðrenn hálv- niður i sjónina, unnin er økt. Í verunleikanum hevur tað til allar tíðir verið ein staklinganna nasadjarva and aliga stórlæti, sum hevur verið tjóðarinnar størsti menturnarligi kleppur, ti einki kann so lætt elva til samfelagsligar misskilj ingar, sum tå settar verda fram verunleikafjarar og tíðum vána- liga undirbygdar hugsjónir imoti teirri almannahugsan, sum hóast alt er býti landsins, býti, sum í ov stóran mun loyv fyritreytin fyri arbeiðs- hesum arbeiðs ir ávísum yrkisstættum ótarnað um at seta seg sjálvar sum alvit andi á menturnarskrin medborg aranna. Hugdirvið verkafjøldar innar letur seg tianbetur ikki fjøtra av andaligum minniluta kenslum um skortandi fin kembda løtumentan, men tad er eyðsæð, at hesi »midal-hampa fólke ikki hava somu fyritreytir til dyrkan av teirri mentan, ið stats- og landslentir komband ittar og aðrir meta sum verandi ta einastu rottu, ti langa vinnutid og tíðum lítið áhuga verda arbeiði hennara veitir valla rúmd fyri hugmyndum um, hvussu onnur áttu at hótta sær siðmenningarliga. Tann fjøldin av samfelagsborgarum okkara, sum vegna ótrygga yrki teirra einans kunnu liva ein dag í senn, hava sanniliga fyri neyðini sinni liga sjálvsgranskan, um hesir til fullnar skulu svara hverjum sitt, og hetta, at kanna hvar ein sjálvur flýtur og soleiðis grunda dagsins virkismet á kunnleikan um seg sjálvan, kann ikki bein leiðis skirast sum ómentað, men er hetta tvørturimoti fyrsta fyri treyt manna fyri haldgóðari andaligari fylling Onkur kundi hugsast at fort fram, at slík hús meguliga høvdu verið teimum sokallaðu »andaligu minnimentu« til stuð! an í stríðið teirra at rokka sjálvs nevndu okkara í haldgóðari spurningurin stórum rætti setast á hevdið, tí líka stóran tørv munnu tey mentunarligu yvirvaksnu hava fyri at fáa fast undir fótum aftur, so tey soleiðis møguliga andshetjum siðmenning, men kann við eins fata almenningsins trupuleikar og samfelagsskyldur, ið fremjast mugu, áðrenn tid og megi kann leggjast í mødismikla jotran av ti stundum seiga og kleiggjuta mentunarkosti nutidarinnar listarfolk av skålkakendum teit ið setur fyri okkum. Í hesum sambandinum er tað tó eitt ugg ilsi, at tey, ið verunliga gerast rukkur fyri listarmanna óhev isku sniðgongd imóti samvitsku- fullu landsborgarum okkara, eru tey, ið kenna seg mentunarliga upphevjadi yvir fjøldina, og sum tiskil gloypa rått alt, sum ber å at vikja frå almennari uppfatan og metan av listini Í okkara stendur tað einum og hverjum frælsa samfelagi frítt í boði, um hann á einstakl inga ella felagsstigi vil leggja orku sína í mentunarligt virk- semi, men einamest hetta fræga andaliga frælsi okkara åleggur teimum luttakandi at sær eina fyri honum haldgóða mynda yvirlýsing av hesum viðkvæma hugtakið, vit kalla mentan Her hjálpa sanniliga ongar læntar fjaðrar, ti her má tað djúpasta í mannasálini sleppa til orða. So ikki nýtist tað at vera eftir farandi fyri fjøldina tað einstaklingar snimma og síðla røda um mentan, ti væl kundi tað hent sum so tíðum, at tað kyrra vatnið eisini er tað djúp asta. Men kenna okkara verunligar mentun arligar ristingar fotum, heldur ikki at vid tær ov mikid, men andshetjur undir eiga Vit to meinskast heldur ganga teimum á meti við áheitan um lutteku teirra í meira hvønndagsligum samfelagslig um uppbyggingarvirksemi, tí eru beggja mentanir av slíkum slag, at tær einans trivast í åvisum húsum og ikki rokka at fevna um allan virkisval lands ins, tá á stendur, so eru vit eins væl andaliga farin hesar letu mentanir fyriuttan Framhald í leygardagsblaðnum