leygardagur 23. august 1975síða 9

Nr. 56 — 23. august 1975 1! Í á Hf (7 Mm AMY CL li Á <, {dt 74 Ái la Í Á A Úti AM KL 20) / (7 ÞG LG 19, Vh N N NN bj Ti VW 1 I IN N T NN NN i MM NN N 7 /Å ” INN 17 NN L AN 7 Gr yf /, NN Hø D fg Á / VA Ritstjóri: Hans Thomsen Eitt dapurt 30-ára min Fyrsta atombumban Til framleiðsluna av fyrstu atombumbuni kravdist eitt øgi- ligt tal av visindamonnum og teknikarum. U.1. 300.000 manns fingust vid hetta arbeidi, og tad kostaði fleiri milliardir dollarar, áðrenn fyrsta atombumban varð sprongd t. 16. juli 1945 á einum royndarøki við Los Alamos i New Mexico. Spreingingin for fram kl. 05.30 vestur-amerikanska tíð henda morgunin og var so sterk, at tað fyri tað kundi verið eitt eldfjall, sum var farið at goysa, men hetta var fyrsta atom- bumban, sum heimurin nakran- tíð hevði sæð, sum nú varð sprongd á hesum royndareki, ið róptist Trinity og var 38 kilo- metrar til longdar og 33 kilo- metrar breitt. Ein tung avgerð Í Europa var stersta kríggið, mannasøgan nakrantíð hevði vitað um, komið at enda, men í Kyrrahavinum helt bardagin móti Japanarum fram. Japan- arar søgdu seg ikki vilja lúta, men vildu stríðast til seinasta mann. Amerikansku generalarnir segdu einasta meguleika fyri at fáa enda á krignum í Kyrra- havinum vera at gera landgongd í sjálvum Japan, men hetta var ikki sum at siga tað, ti teir vistu fullvæl, at teir fanatisku Jap- anarar fóru at stríðast til seinasta mann, um heilaga móðurland teirra varð álopið. Harry S. Truman, sum tá var forseti í USA, spurdi generalar sínar, hvussu nógv mannalív tað fór at kosta amerikanska herin- um at taka Japan, og tá hesir svaraðu, at roknast mátti við, at í minsta lagi 1 miljón Amerik- anarar fóru at falla, tók Truman ta tungu avgerð at nýta ta nýggju atombumbuna móti Japan fyri at fáa enda á krign- um. Paul Tibbets oberstur til reiðar Á oynni Tinian í Marianara- sosialurin Síða 9 Til framleiðslu av atombumbum verður antin nýtt reint uran-235 ella plutonium. Uran-235 er ógvuliga lítið til av, nøgdin er bert 0,7% í uran- steinsløgum, meðan tað, sum eftir er, er uran- 238, sum ikki kann nýtast til bumbur. Tá uran-235 verður klovid, verða øgiligar orku- rlogdir sleptar leysar, t.d. framkemur ein orka svarandi til 20.000 tons av trotyli, ið var sterkasta spreingievnið, menn kendu til, áðrenn atombumban varð uppfunnin, burtur úr 1 kg av uran-235, tá tað verður klovið. Sam- stundis verður ein øgiligur hiti, u.1. 14.000.000 Celsius hitastig, í spreingimiðdeplinum og ógvuliga hættisligir neutron- og gammageislar verða útsendir eins og radioaktivt dust verður spjatt vida um. oyggjabólkinum í Kyrrahavinum stóð 509.* flogdeildin hjá Paul Tibbets obersti til reiðar at blaka aðra av teimum báðum atom- bumbunum, sum USA tá átti, yvir ein japanskan bý. Henda bumba, sum hevði eina spreingi- megi upp á 20 kilotons, varð loyniliga flogin til oynna í pertum. Tann 2. aug. kom sein- asta tilfarið. Tríggjar dagar seinni varð bumban sett umborð í flogfarið hjá Tibbets obersti, sum hevði navnið »Enola Gay« skrivað uttan á sær. Flogførini fara Náttina millum 5. og 6. aug. fóru trý stór amerikansk bumbu- flogfør á flog frå Tinian. Í miðjuni fleyg flogfarið við atom- AmerikansktBoeing B29-flogfar. Tað var eitt flogfar av hesum slagnum, sum hevði atombumbuna innanborða, sum blakað varð yvir Hiroshi Fotomynd av atombumbuni, »fat man« (feit maðurin( nevnd, sum t. 9. aug. 1945 varð blakað yvir Nagasaki Amerikanski forsetin Harry S Truman, sum mátti taka ta tungu avgerð at blaka atom- bumburnar yvir Hiroshima og Nagasaki bumbuni. Framman undan høvdu trý onnur flogfør verið og kannað líkindini, og tey søgdu frá góðum veðri og besta sýni. Tá flogførini um morgunin vóru yvir Hiroshima, varð bumban slept niður yvir henda japanska býin, sum tá hevði meira enn 400.000 íbúgvar, kl. 08.15 * japanska tíð. Á sama hátt sum tað var gingist aftan á stóra bumbuálopið á týska býin Dresden nakað frammanundan, tá 60% av hesum býi vórðu logd i øsku, bar heldur ikki til i Hiroshima vid vissu at siga, hvussu nógv folk lótu liv, men talid måtti metast, av ti at beint frammanundan at vanlukkan hendi, vóru 40.000 flóttafólk komin til býin aðra staðni frá í Japan, men kortini vita menn við vissu at siga, at í minsta lagi 100.000 fólk lótu lív av atom- spreingingini, meðan 61.000 vórðu meira ella minni meiðslað, og av ti at radioaktiva geislingin virkar so snikjandi, doyðu nógv av hesum mánaðir ella fleiri ár aftanå Handgranatin millum atombumbur Bumban, sum blakað varð yvir —