leygardagur 30. august 1975síða 10

Síða 10 sosialurin Nr. 58 — 30. august 1975 Loftskipini — koma tey aftur? Týska loftskipið „Graf Zeppelin« var uppkall- að eftir uppfinnara sínum og var serstakliga gjørt til langferðir. Tað kundi vera í luftini í 5 samdøgur og var so glæsiligt innan sum tey, ið ferðast við teimum nútímans flogførunum í dag als ikki vita um at siga. Manningin var 39 undir leiðslu av ti 61-åra gamla flogskiparan- um Hugo Eckener. Flogskipar- arnir vóru triggir i tali, triggir Onglandi, Sovjetsamveldinum, Spania, Australia og Schweiz. Bert tvey av ferðafólkunum hevdu goldið teir 40.000 markar- „Graf Zeppelin« sveimar yvir skýskravarunum i New York navigaterar, seks róðursmenn, fýra motorpassarar, ein elektrik- ari, fimtan mekanikarar, tveir fjarritarar, ein gass-umsjónar- maður, ein hovmeistari, ein messudrongur og ein kokkur. 20 ferðafólk úr 9 londum Tey tjúgu ferðafólkini vóru úr níggju ymiskum londum: seks amerikanarar, fimm týskarar, triggir japanarar og eitt úr hverjum av hesum londum: Í „sú nar, sum ferðin kostaði, hini vóru antin send av stjórnum sínum ella boðin við sum gestir. Tey flestu av ferðafólkunum vóru umboð fyri pressuna, og serstakliga var tað amerikanski blaðkongurin William Randolph Hearst, sum hevði lovað at gjalda munandi part av útreiðsl- unum móti at fáa einkarrætt til at senda frásagnir frá ferðini. Hvert ferðafólkið slapp at hava 20 kilo av viðfori og eina skrivi- maskinu við sær. So hugnalig var matarhellin umborð á »Graf Zeppelin«. Hegrumegin sæst ein av kahúttunum Tey fara Í lýsingini t. 15. aug. 1929 varð tað stóra tyska loftskipið gjørt til reiðar at lætta sær á frá stødini í Friedrichshafen við Boden-vatnið. Ferðin skuldi ganga tvørtur um eystur- Europa og Sibiria til Tokyo, yvir tað endaleysa Kyrrahavið til Los Angeles, tvertur um amerik- anska meginlandið til New York og so heimaftur. Ein tilík ferð er ongantíð gjørd fyrr ella eftir- síðan við einum loftskipi. Spenningurin millum áskoð- ararnar var óferur, tá Eckener gav boðini: — So fara vit! Tá loftskipið var farið á flog og ferðafólkið hevði sett seg við tað hugnaliga morgunmatarborðið, kom ein av flogskiparunum og segði frá, at á fyrsta teininum av ferðini til Japan mátti sparast upp á vatnið. >Vit ætla okkum ikki at stødga nakra staðni á leiðini fyri at fåa okkum meira útgerð,< legði hann brosandi aftrat. Hvítir dúkar og dyrabært postalin Seks timar seinni sveimadi loft- skipið inn yvir tað veitslu- skrýdda Berlin. Allar getur vóru flaggskrýddar, og mannfjeldin rópti: >Auf Wiedersehen!< Utt- an fyri Stettin fingu ferðafólkini morgunmat við trimum rættum. Á borðunum vóru hvítir dúkar, Stanovoj-fjøllini í Sibiria sæð úr stýrhúsinum á loftskipinum. Á myndini høgrumegin eru teir komnir til Tokyo, har stór mannfjøld tekur ímóti teimum dýrabært postalin og fín gløs — har varð ikki sitið og vigað við einum bíligum plastbakka á knøunum sum nú í jetøldini! Seinnaparturin leid skjott — skrivimaskinurnar gingu heitar og fototólini kliktu. Danzig heilsadi loftskipinum vid øllum kirkjuklokkunum i bynum, i Kønigsberg var allur býurin á fótum og fólk veittraðu sum óð. Stutt eftir midnátt, tá loftskipið nærkaðist Ural-fjøllunum, sá ferðafólkið eina óvanliga sjón: Ein veldugur skógareldur var íkomin og jerðin sást næstan ikki fyri eldi og royki. Næstan líka stórt sum eitt ferðamannaskip Bæði manning og ferðafólki tóktist hetta loftskip næstan líka so trygt sum nakað ferða- mannaskip: Men loftskipið var eisini stórt — 236,5 metrar langt, 33,7 metrar høgt og 30,5 metrar har tad var breidast, men i mun til hesa risastødd var vektin litil, einans 55 tons. Tann sigardånadi skrokkurin hevdi 17 rúm, sum vóru full av vatnsevni (brint). Veggirnir i hesum rúm- um vóru gjørdir år samanlim- adum neytavilum. Sjálvt hylkið var gjørt úr tjúkkum tilfari, sum uttan var málað við einum serligum silvurliti, sum skuldi verja móti sólargeislunum. Í stálkáplum undir sjálvum skipinum hingu fimm motorar, hvor við 12 cylindarum og 530 hestar til støddar Mesta ferðin hjá loftskeipinum var 128 km/t. Hetta ljóðar kanska ikki av so nógvum, tá mett verður saman við nútímans flogfor, men tein- urin, sum loftskipið kundi flúgva, var heilar 12.000 km! Tann 19. aug. kom loftskipið til tann einsliga býin Jakutsk við ánna Lena, og har varð kransur blakaður niður til minn- is um teir týsku kriggsfang- arnar, sum høvdu mist lívið i Sibiria. Vatnið frå »das Vaterland 75 tímar eftir avstaðferðina kom loftskipið tíðliga á kveldi til tað flaggskrýdda Tokyo. Tá tað lendi, stóðu 50.000 japanarar fyri teimum og róptu hurrá. Meðan teir fingust við at lenda, rann nakað av vatnbarlastini niður, so nakrar týskar damur, ið har stóðu, vórðu igjøgnum. Ein teirra helt fagnandi fyri, meðan tárini runnu henni niður eftir kjálkunum: >Hatta ger ikki petti — tí hatta er vatn úr das Vaterland !< Fyri bæði manning og ferða- fólk var hetta ein sonn ævintýr- ferð. Tann 1. sept. gekk leiðin heimaftur frá New York yvir Azorurnar . . . Kap Finisterre . . . Santander . . . Bordeaux og so: Friedrichshafen, sum lå har flaggskrytt. Henda ferdin runt um knøttin var gjørd”eftir 20 samdøgrum, fýra tímar og fjúrtan minuttir. Av hesum hevði loftskipið verið 12 sam- degrum, fýra tímar og fjúrtan minuttir. Av hesum hevði loft- skipið verið 12 samdegur, tólv tímar og 20 minuttir í luftini. Ferðirnar fáa bráðan enda Í árunum 1932—37 fleyg >Graf Zeppelin regluliga millum Týsklands og Rio de Janeiro. Meira enn 13.000 ferðafólk vórðu flutt á hesum ferðum, sum vóru 590 í tali uttan at nakað óhapp hendi, men t. 6. mai 1937 sprongdist loftskipið >Hinden- burg<, sum var uppaftur glæsi- ligari, í luftina í Lakehurst, og 35 fólk lótu lív í eldinum. Hetta fekk týskarar at halda uppat við loftskipaferðunum. Men í dag eru mong lond aftur farin at byggja loftskip, bæði Týskland, Ongland, Frakland, Eysturríki og Sovjetsamveldið, so ikki er óhugsandi at hesi stoltu før enn einaferð fara at koma aftur til heiður og æru, og ein stóran fyrimun hava tey: teimum nýtist ikki hesar longu og dýru flogvellirnar.