mikudagur 15. oktober 1975síða 6

SOSÍalurin Hugleiðingar Føroya Fólkaháskúlafelag hevur aftur í ár givið út Árbókina, sum hesa ferð er 56 síður. Í henni eru 4 greinir og síðan frágreiðing frá minningarhald- inum, sum var í fjør 1. og 2. novembur og frá- greiding frå skålaårinum 1974/75. Fyrsta greinin er Háskúlahugsanin eftir Stein- bjørn B. Jacobsen. Føroyskur politikkur 1901 — 1906 eitur greinin, sum Hans J. Debes hevur skrivað, og Hugleiðingar eitur ein grein eftir Jóannes av Skarði. Allar greinirnar í Árbókini eru róður, fluttar á skúlanum. Fjórða greinin í Ár- bókini er eftir Bárð Jákupsson og er um list. Vit endurprenta her greinina eftir Jóannes av Skarði Reða hildin á Feroya Fólkahá- skúla 2. nov. 1974. Tosað verður í dag nógv um tær miklu broytingar, ið verið hava í seinnu árum, bæði heima hjá okkum og um allan heimin — andaligar, harímillum skúlalig- ar, og andaligar broytingar. Her skal eg bert nevna nøkur minni og nakrar hugleidingar hidani av skulanum. Hjå honum, sum er vaksin upp å håskulanum og hevur havt starv sitt her, er sjálvandi sjónskt, hvussu óme- aligar hesar broytingar hava verið, og hvussu tær hava ávirkað lívið á háskúlanum og arbeiði hansara. Taka vit tær ytru umsteð- urnar, eru tær so broyttar, at unga fólkið í dag illa dugir at fata, at tað kundi bera til at hava skúla og yvirhevur bar til at liva undir tilikum umstødum, sum tó vóru vanligar tá hjá fólki yvirhøvur, ikki bert her á skúlanum. Á háskúlanum var so, at tað í dag hevði verið kallað hopleyst trongrúm. Onkunti- AR Myndatakari blaðsins kom um dagarnar fram á hesa kettuna, sum var á veg uppaftur úr einum ruskposa. Kettan hevði verið niðri í ruskposanum og fingið sær okkurt til matna. 2 (A 9 z 2 F ú (A (/ (A g VA % PÅ % FÅ VA g VA PÅ VA $ FÅ VA Á Á 4 FÅ g % £ VA z g g í 9 2 % z % VA VA VA % g VA VA VA VA FA PÅ % VA % A % 4 F FÉ ONAARRAANNNNANNNNNNNAAARANNNANNRRANANANNARRARANNVSN Kettan fekk sær at eta i ruskposanum gid # INNNNNAANNANNNNANANAAANAAAANAUANAAAAAANAARAARASRAAARAAARARANNAARÐARAAAAAAAAN R vóru yvir 30 næmingar í gomlu skúlahúsunum, og næmingarnir vóru 4 og 5 á hverjum kamari. Ein krani var í húsunum — tí goldið varð eyka fyri hvenn krana — og hann var í køkinum, so hvønn morgun komu næm- ingarnir oman í køkin við vaski- fotum sínum at fáa sær vatn. — Men hetta bar til og var sum sagt, heilt nátúrligt og sjálv- andi. Ikki bar til, serliga í kulda- veðri um veturin, at sita á kam- arinum við skúlaarbeiði ella eðrum bókligum arbeiði. Men skúlastovan var miðsavningar- staðurin, ikki bara í skúlatím- um. Har var heitt inni og hugna- ligt: næmingarnir við bókum sínum ella teir skrivaðu kanska »Tjaldrid« til komandi leygar- kveld, ella telvaðu — ti gjørdu teir rættiliga nógv av — onkur spældi kanska kort. Og lær- ararnir vóru tíðum gestir í skúla- stovuni í práti við næmingarnar. Og væl dugdu teir at práta við teir, so Guði náðaðir háskúla- kennarar, teir vóru. Eitt var, sum setti dám á og ríkaði håskulalivid, tað var sam- arbeiðið, sum var, millum há- skúlanæmingarnar og lærara- skúlanæmingarnar og ung- mannafelagið »Merkid«. Ja, »Merkid« varð stovnað á há- skúlanum og átti kanska síni ríkastu ár á háskúlanum. Um veturin var tað fast, at leygarkveldini hevdu næming- arnir fund, og á fundunum vóru læraraskúlanæmingarnir fastir gestir. Har vórðu lisin upp skrivaðu blød teirra: »Tjaldrid« hjá háskúlanæmingunum og »Snarljos« hjá læraraskúlanæm- ingunum. Og á bløðunum var bæði skaldskapur, yrkingar og søgur, og greinir um ymiss mál, tjóðskaparmál, samfelagsmál, stødu móðurmálsins, politisk mál og mentanarmål. So vórðu fluttar reður, upplestur ella kjak. Stundum vórðu leiktir sjónleikir. Hetta vóru góðir fundir, sum eg hugsi, tey lut- takandi enn munnu minnast. Og tað var ikki alt lættisoppatilfar, tað sum var skrivað í blødini, ella sum borið var fram i roðum ella kjaki, minni enn so. Og ikki minni hugnalig vóru vetrarsunnukveldini, tá ið lær- araskúlanæmingarnir, og limir »Merkisins« við, komu út á há- skúlan at dansa. Dansað varð í matarhellini; góð dansistova, gólvið passaliga lint. Tað hava mong, sum við vóru, tikið til, hvussu góð hesi dansikveld vóru. Og øll minnast góða granna okkara, Enok Andreasen á Frælsinum, hendan ófera kvødara, sum hesi sunnukveld- ini var fastur gestur saman við unga fólkinum og átti góðan lut í, at dansurin gekk so væl, og at kvøldini eydnaðust so væl. Eitt annað, sum vissar tíðir setti dám á húslívið, var tað, at av ringum samferðslum hendi stundum, tá ið frítíðir vóru, at næmingarnir sluppu ikki heim, men máttu verða verandi á skúl- anum. Eg minnist serliga eini jól, veðrið var so ógviliga ringt, at ein hópur av næmingunum, sum ikki vóru heimslopnir, dansaðu um jólatræ saman við okkum húsfólkunum. Í hesum sokallaðu trongu og óhentu um- stødunum varð fingin í lag ein rík samvera millum næmingar og lærarar og húsfólkið annars. Her sannast orðið, at tað eru ikki glæstriborgirnar, ið skapa ríka samveru. Eg nevni hetta ikki fyri at seta tað upp ímóti broyttu viður- skiftunum í dag við prýðiligum umsteðum og hentleikum, sum í dag eru neyðugir. Eg bendi bert á broytingina, ið er so stór, at eg, sum sagt, hugsi, at unga fólkið í dag dugir ikki at fata hana, dugir ikki at fata, at tað bar til. Nýggju og betru umstødurnar eru bæði góðar og neyðugar og geva enn betri líkindi til at rekja, tað veri seg hvat starv, ið vera vil, og eisini håskulastarv- ið. Men vit mugu ongantíð gloyma, at alt hetta við góðum umstødum og prýðiligum og rúmligum skúlum (annars skilji eg ikki, hvat ið tað skal til at byggja hesar ovurdýru skúla- glasborgirnar, í staðin fyri hugnaligar skúlar) og hentleik- um og skúlatilfari av einum hverjum slag, at alt hetta er bert ramman um myndina, sum innani skal vera. Tað skal sterkur ryggur til at bera góðar dagar, verður sagt, og vit eru bert menniskjur, og skjótt kann verða til, at vit verða freistað til at líta meira á ytru umsteð- urnar, á amboðini, hentleikarn- ar, enn gott er. Tann prýðiliga ramman krevur, hon krevur av okkum, at vit við henni kunnu fáa myndina inni í henni, t. e. innihaldið í skúlastarvinum, betri og enn meira fullfiggjað enn annars. Vit mugu ongantið gloyma, at tað er ikki ramman, ið er endamálið, og at tað er ikki ramman, ið skapar myndina innani, men at tað er persónurin, lærarin, hansara persónliga av- rek, ið skapa má myndina. Tað krevst kanska meiri av persón- inum, læraranum, ikki minst moralskt, í okkara tíð við ollum hentleikunum, enn av teimum gomlu, sum í trongu korunum meira vóru noyddir til persónlig avrek, skuldu nakað spyrjast burturúr. Tað eru ikki bert hesar ytru umsteðurnar á skúlaumhverv- inum, sum ,broyttar eru. Alt lívið í samfelagnum er seinastu 30—40 árini broytt, broyting á ollum økjum. — Tey, sum í dag eru gomul, sum vóru tilkomin undan fyrra veraldarbardaga, eru von at taka so til, at tey funnu seg ongantið til rættis aftur eftir bardagan, so nógv var broytt. Men broytingin eftir seinna heimsbardagan hevur verið so stór, haldi eg, at vit, sum undan honum vóru tilkomin og ivaleyst tað, hava kanska verri við at finna okkum til rættis í dag, enn hini høvdu tå. Og saman við ollum hesum Óli í Åarstovu Ikki eiti á tíðindum, sum Før- oya Kommunistiski Flokkur nú hevur at bera: Limatalid er nú vidkad til fimm. (0) Onkur vil vera við, at sand- oyingar eru farnir at keypa reyða máling til Meginskúl- an... Tað sigst fyri vist, at Jógvan Arge ætlar at lata yvirskotið av Eyganum fara til eitt gott endamál — Skansastovu! Sambært Fjúrtanda, so vænti eg, at Niels Juel endar sum stjóri í BBC. broytingum og sum ein fylgja av teimum er ungdómurin so broyttur, og áhugamál hansara, at tað gongst okkum 60-áring- unum illa at fáa fatur í honum. Og tí er sjálvandi, at stovnur sum Feroya Fólkaháskúli má ikki standa í stað í sínum upp- alingarformi, men má finna ein form, sum samtykkir við tíðina, við ungdómin í tíðini. Men hann má enn sum áður standa á tjóð- skaparligum grundarlag og ong- antíð sleppa meginhugsjónini, so sum hon kemur fram í enda- málsgreinum skúlans: »Mark og mið Føroya Fólka- háskúla er 1) at geva næming- unum lærdóm í vanligum læru- greinum og 2) at vekja teirra andligu evni, so at teir verða forir fyri Þat læra sjålvar seg og Guð sin at kenna.«