mikudagur 7. juli 1976síða 7

Sneen Nr. 36 — 7. juli 1976 Frælsa amerikanska pressan avdukadi Watergate-gøluna Tad eru 1761 dagblød i USA. Tey eru partur av einum eydkendum pressumynstri, sum bert umfatar lokalblød. New York Times og Washing- ton Post, sum hava åvikavist 940.000 og 530.000 eintøk i upplagi hvønn dag, munnu vera tey best kendu blødini uttan fyri landamark. Men teirra upplag er bert 9 pst. av ti samlada bladupp- lagnum i USA. Hóast eyðkend fyri at vera lokalblød, so eru tað summi av teimum amerikansku bloðunum, sum av og á gera seg galdandi, tá tey prenta stórtíðindi, ið viðkoma ollum landinum. Tað besta dømid er sjálvandi avdúkingin í Washington Post av Watergate-gøluni. Tað vóru teir báðir blaðmenn- inir, Bob Woodward og Carl Bernstein, sum ótroyttiliga og stundum undir stórum politisk- um trýsti avdúkaðu Watergate- gøluna, sum kostaði Richard Nixon, forseta, fyrst umdømid og síðani sætið í Hvítu Hús- unum. Pulitzerheidurslønina Fyri avdukingarnar fingu blad- menninir ta størstu blaðmanna- vidurkenningina i USA, sum er Pulitzer-heidurslønin. Ein annar madur å Washing- po - ara skjótast gjørligt. A | [AD Prentari Prentsmiðjan á Heygsbreyt sekir eftir prent- ton Post, David Broder, hevur frammanundan fingið Pulitzer- heidurslønina. Hann er stjóri á teirri deildini, har sum Wood- ward og Bernstein arbeiddu. Rætt er tað, at talan var um eina stóra gølu. Men Watergate váttaði samstundis eina áskoðan um, at tað var eitt frælst blað, sum avdúkaði gøluna. Hini blød- ini fylgdu eftir, og saman við teimum eydnaðist at koma til botns í málinum og leggja kortini á borðið, sigur David Broder. Eisini hann kann vátta, at tað varð lagt eitt stórt trýst á Washington Post, tá tað kom fram, at blaðið arbeiddi við einum umfatandi máli — Hinvegin hendi tann broyt- ingin, at tað undir avdúking- unum varð gjørligt at ringja til tey Hvítu Húsini og fáa greið svar upp á spurningar. Og tað var nakað nýtt, sigur David Broder. Telf. 14720 Framhald frá síðu 5 Samfelagsbroyting á demokratiskan hátt Tá eg sigi á skilagóðan hátt, er tað ti, at vit, sum halda, at samfelagsbroytingin skal fa ra fram líðandi og á demo- kratiskan hátt, har fólkið alt tekur undir, kunnu ikki loyva okkum at nýta so bonskliga framferð, at meir fer fyri skeyti enn vunnið verður. So leingi vit liva í eini kapitalist iskari samfelagsskipan, er neydugt vid skipadum vidur skiftum millum feløg arbeid- aranna og feløg arbeidsgev- aranna, og neyðugt at stríðið fer fram eftir skipaðum leik reglum. Hesi viðurskifti hava vit, og er tað av ómetaligum týdningi fyri land okkara. Men, sum nevnt, tit í teirri fakligu arbeidararørsluni og vit í teirri politisku mugu altid vita, hvat endamálið er, og duga at seta út í kortið av nýggjum, hverja ferð eitt stig er vunnið, og hvorja ferð eitt mál er loyst, duga at leggja leiðini, so ágóðin úr striðnum verður nýttur at gera sam felag okkara til eitt betri og ríkari samfelag at liva í hjá tí einstaka. Fakfelagsrørslan hevur synt búna framferð Eftir minum tykki hevur foroyska fakfelagsrørslan he- si seinnu framburðsár, ja, ivaleyst síðan felagsskaps tankin á fyrsta sinni festi røtur her, dugað at sýnt búna framferð. Urslitini hava kanska ikki altið verið tey stóru, men er hetta heldur ikki legið, so viðbrekið vinnuliv okkara er, tá kreppur leika á uttan um okkum, og serliga ti vinnu- grundarlagið, Vit skulu byggja á, ofta er so svikaligt, at ágóðin ella veksturin í framleiðslu sjáldan er so stór ur sum vanligt aðrastaðni, har teir hava ein framkomnan idnað at líta á afturat. Kan- ska hava vit og tit heldur ikki altið dugað nóg væl at lagt arbeiðsgevarunum lag á, so meiri spurdist burturúr, men sjálvt um vit høvdu dugað, høvdu vit ikki altid styrki at sleppa uppi part. Tá eg segði, at fakfelags rørslan mangan hevði sýnt búna framferd, hugsaði eg kanska fyrst og fremst um ta stødu, sum tók seg upp fyri 1 1/2 ári síðani, har heimurin sigldi inn í eina verunliga kreppu av ti slagnum, sum altíð vilja vera undir eini kapitalistiskari veraldarskip- an. Vit vistu tá, at ell máttu vit spenna okkum fyri, skul du ikki vera noydd at repa so mikið. at okt var um arbeiðs loysid, soleiðis at vit aftur máttu repa og harvið okt meiri um arbeiðsloysið, inntil vit at enda verunliga høvdu somu kreppu sum flestu lond í Vesturheiminum Vit sluppu burturúr, hóast sárini, eftir søkurlunda sita, eru greflig, og hoast tad, Síða 7 um nú er til at standa ímóti við, er munandi minni. Men fakfelagsrørslan var við sini handfaring av spurninginum í fjør vid til at tryggja sær sjålvari, at ikki bleiv okt um arbeiðsloysið, og er jú eitt av høvudsmålum hennara at ve ra vid til at skapa arbeidi fyri allar hendur her å landi Sýndu tit afturhald ta ferð ina, mugu so mikið størri stig takast eina aðru ferð, ti stig fram ímóti málinum mugu takast á hverjum sinni Hvat er so málið, spyr onkur Jú, tað er tvibytt, eitt við internationalum sikti og eitt við broyting av okkara sam felag í sær Eitt javnari og rættvísari býti International at vera við til at leggja tað sandskorn, vit eiga, til at taka burtur tann stríðsvanda, sum í mong ár hevur lamt niður álit og áræði, at vera við til at taka ábyrgd av ollum mannalivum og á alheimsgrund virka fyri javnari býti av vælferðini og einum rættvísari býti av búskaparligu orkukeldunum, teirri samlaðu figgjarorku, heimurin eigur, eitt elheims figgjarligt planøkonomi. Her rødd okkara av nåtturligum grundum veik, ja, so veik, at hon valla hoyrist. Men vid at skapa egna samfelag okkara um til eitt betri samfelag, har sonnu livsvirðini eru høgtmett, so vit kunnu gerast fyridømi annara, tá hava vit vunnið okkum sjálvum meiri, sam- stundis sum vit eiga nakað at samarbeiði = og verður lata oðrum Okkum tørvar enn á figg arliga okinum medavgerðar- rætt hjá ellum teim, sum virka í eini fyritøku, soleiðis at teirra virkna og ábyrgdar- kenda medvirkan kann loysa út nýggja skapandi kraft. Vit mugu finna nýggjar leiðir at rokka hesum. Vit skulu hava ikki bert ágóðabýti og marbeidsbyti, men eisini býti av ti, Vit hvort sær kunnu ríka okkum sjålvi við kensluliga og per sonliga Inntøkujavning, stytri arbeiðstíð og dagpeningatrygd Vit skulu hava størri inn tøkujavning, uttan tad kort ini er neyðugt, at øll hava somu løn. Menniskjan sjál skal setast aftur i middepul in, og kapitalurin skal tæna arbeiðinum sjålvum og ikki bert einstaklinginum, tað framleidda, veran ella tólið sjálvum lívinum, og vit skulu gera okkum greitt, at spjað- ing ikki verður, men saman hald um hetta Segði í áðni, at foroyingar høvdu skapt sær eitt gott samfelag, men framhaldandi må virkast fyri: Stytting av arbeiðstíðini uttan lønarmiss, dagpeninga trygd undir sjúku, trygd, tá Er SS SS arbeidsloysi ger vart vid seg, bustadarvidur hampiligum skiftum, so eisini fólk við lágari løn hava ráð til íbúð, einum javnari skattabyti og mongum, mongum eðrum Men fyrst og fremst virka fyri eini mentalitetsbroyting, eini hugsjónarligari broyting, so hin einstaki verður virdur sambært persónligar egin leikar, heldur enn at hann er mettur eftir åvirkanini, pen ingur hansara gevur Vandin við aftur- haldsflokkunum Lat meg at enda nerta við eitt mál, sum liggur mær á hjarta, og er tað vandin, sum tikið hevur seg upp í granna- londum okkara, fyri at sam- felagssolidariteturin skal hvørva. Tað er uppi í tidini ein sajålvdråttarandi, sum hóttir vid at skræða niður alt tad, sum felagsskapir hava bygt igjøgnum mannsaldrar Vit síggja í ti landi, vit hava neyvastu samvinnu við, heil ar politiskar flokkar taka seg upp. uppá eina agitatión imoti at lata til tær felags- uppgavur, sum eitthvørt samfelag hevur skyldu at røkja. Ein rørsla imoti at lata til sosiala trygd, ein rørsla imoti at lata til utbugving, ein rørsla, sum prædikar, at hvør skal hava rætt til at draga til sin uttan at hugsa um, hvenn tað gongur út yvir. Ein rørsla, sum tíverri eisini hjá løntakarastættin um hevur fingið ávísa undir tóku. Lat okkum í fakligu og politisku arbeidararørsluni framvegis ganga å odda fyri frælsi til hin einstaka, men vid skyldum hvør motvegis ødrum og skyldum til at lata til felagshusarhaldid Lat okkum syna samfelagssinni og hava sum høvudsuppgåvu at virka fyri. at fleiri og fleiri liva eitt ríkari lív. hóast tað kostar okkum hvor sær part ar av ti, vit halda er okkara lutur av tí, vit hava verið við til at framleiða Vit kunnu vera misnøgd um, at byrðarnar eru Ojavnt byttar, men so er at rætta hetta heldur enn at såa meiri misnøgd og taka egnan soli daritet burtur ur heildini Lat okkum vera samd um ikki at lata henda sjålvdrått aranda vinna her hjå okkum, ti tå verja vit okkara sam felag og okkara land, sum vit jú oll eru góð vid og glad um at vera partar av Lat okkum minnast orðini hjá Viggo Kampmann, fyrr verandi forsætisráðharra »Aldri at gloyma, at óan sæð hvussu gott tað gongur og hvussu stór økingin er i búskapi okkara. vilja altid bólkar vera í okkara sam felag, sum ikki orka at fylgja við, og tað vilja vera menn- iskju her heima og úti í stóru verð, sum hava uppiborið solidaritet og hjálp frå okk um Tað eru korini hjá teimum, sum til einahvørja tíð eru ringast fyri, sum siga frá hvussu langt vit ruki