leygardagur 25. september 1976síða 4

Síða 4 sosialurin Nr. 57 — 25. september 1976 Bygdaskúlin — tann føroyski skúlin Skrivingin um skúlan, sum var í føroyskum blødum fyri umleið tveimum árum síðani, datt heilt niðurfyri, uttan at nakað spurdist burtur úr hesari skriving. Orsekin til hetta vánaliga úrslit var helst, at har var ov litil kontinuitetur í skrivingini Nú letur til, at gongd fer at koma á aftur skrivingina um tann føroyska skúlan. Hesar seinastu leygardagarnar hava i Sosialinum verið greinir um hetta vónandi fer okkurt at spyrjast burtur úr he saferð evni, og Pauli Nielsen skrivar 18.9.-76 it nyskapan av ikki og at tað er umráð- foroyska skúlanum er lotuverk andi, at vit fara undir eitt kjak um á hverjum grundar- kúli okkara skal byggj- ist. Hann heldur, at í hesum kjaki eiga onnur enn politik- it luttaka. landsstýrið irar elsIml boðaði frá longu fyrr í ár, at ætlanin var at leggja fram uppskot til lóg um læraraskúlan og um fólkaskúlan, og at ætlanin er, at umsitingin av skúlanum skal yvirtakast 1. april 1977 Eisini er boðað frá eini kom- andi prinsippviðgerð í hesi tingsetuni. Paula rætt í at í ti avgjørt neyðuga orða- skúlaskapin, eiga onnur enn politikarar at verða Ég má geva skiftinum um luttaka, men lat tað sligið fast, at ein tilik luttøka frá lærarasidu á ongan hátt politikaran frá hann má fritaka teirri ábyrgd, hevur í Ein ábyrgd sum tung I ti hetta er ikki hesum máli kanska fer at kennast fyrsta umfari eitt mál, vidgjørt av føroyskum polit sum vanliga verður ikarum, sum einamest eru vanir at siggja skulan sum eitt útreiðslutal á landskassa rokniskapinum. Ludvig Petersen, lands skúlaráðgevari, finst í grein sinari 11.9.-76, at ti, sum Johan skrivar 1.9.-76. Serliga er tað tað, at Samuelsen Johan Setir so nógvar spurn ngar um ymist innan skúlan, ið fellur landsskúlaráðgevar inum fyri bróstið. Hann tek ur soleiðis til: nú hava spurn ngar ljóðað so fta, at okkum tørvar ikki at sum hesir hoyra teir oftari, uttan so er, fylgir + við Ég ;steðgaði eitt sindur á, tá ið eg hevði lisið hetta. Eg fór at hevði it svarið um, hvat eg um hesir spurningar hugsa svarað "um framhaldsdeildina, próv- tøkukrøv, skulaskyldugan aldur og aðrir vóru settir mær. Eg kom til ta niður stødu, at spurningarnir fyri ein part ikki kunnu svarast uttan so, at vit kenna grund- reglurnar og málið, sum skúl- in arbeiðir eftir og ímóti, ti Ida g: Marita Petersen hvørt av hesum økjum innan skúlan er eitt amboð at náa setta málinum. At svara hesum spurningum uttan at kenna endamálið er sum at gera nøglina, áðrenn tú hevur gjørt bátin Ludvig Petersen heldur eisini, at nú er nokk júkað upp í saman um, at vit skulu hava ein foroyskan skúla, uttan frágreiðing fylgir við um, hvat Tað kann hetta, at vit hava so lætt við at seta fram utsagn, uttan at meint verður við vera nakað um geva grundgeving fyri ti, vit siga. Ég hugsa mær, at sagt eitt sindur um, hvat eg millum annað skilji foroyskur kundi her við útsegnini: skúli. Skal skulin vera føroyskur, eigur hann at vera sprottin úr ti føroyska samfelagnum, og skúlaskipanin eigur at verða gjørd soleiðis, at hon hóskar til umstødurnar í Førovum, t.d. til og búseting mynstrið, vit samferðsluumsteður Tað búsetingar hevur stóran týdning fyri, hvussu hava folk trivist her. Vit eiga ti av øllum alvi at royna at varð- hetta busetingar Tad letur eisini til, at politikararnir hava skilt, hvussu tydning tad hevur, at fólk verða verðandi veita mynstrið stóran á bygdunum. Roynt verður at beta um vinnumeguleikar- nar á bygd, t.d. við at stuðla byggjan av flakavirkjum. Spell er tað ti, at ikki sama kós verður hildin, tá talan er um skúlan. Bygdarskúlin er ein grund- stuðul undir bygdarlivinum, og hann er grundvellur undir ti foroyska skúlanum, og ti er tað stórt spell, at mistek eru Skúlaembætismenn fara burtur í onnur lond at kanna skúlaviðurskifti og koma so aftur við øllum tí teir hava sæð og hoyrt, og seta tað í verk her uttan at hugsa um, at eitt samfelag við 40 túsund fólk- júst á hesum heim nýggja, um og tvørligum samferðslu- viðurskiftum ikki kann skipa sín skúla á sama hátt, sum eitt samfelag við 5 milliónum borgarum, lagaligum sam- terdsluumstødum og einum heilt ødrum busetingar- mynstri Sum nú er fara børn nógva staðni í fremm- andan skúla longu tolv ára gomul. Her er at vóna, at tingið, tá tað skal gera prin- sippviðtokur, fær viðtikið ta næmingarnir Feroyum í grundreglu, at sum longst sleppa at ganga í skúla heima í bygdini, og ið hvussu so er, til teir eru 14 Hesi bæði 14 ár hava ógvuliga ara gamlir árini fra 12 stóran týdning fyri tað til- knýtið, tann ungi í framtidini kemur at hava til heimbygd- ina, og eisini er tað betur bæði fyri likam og sál, at hann sleppur undan at rensl- ast úr einari bygd í aðra. Verður so ein skúlaskipan gjørd har bygdaliv, arbeiði og hoyra saman, å ein hått, at næmingurin at tad, sum vidgjørt skúlanum, hevur samband við tað, sum hendir í bygdini og hin vegin, so rokni eg við, at trupulleikar- nir við ómotiveraðum næm- ingum vilja vera so at siga skúli slíkan sær, verdur i burtur. Onkur vil ivaleyst siga, at i verður einum slíkum skúla ikki lært so nógv sum í tí stóra floksdeilda skúlanum, ti ein bygdarskúli er ikki forur fyri at bjóða næming- unum so nógv sum tann stóri skúlin. Tað kann bygdarskúl- in heldur ikki, men hann kann geva næmingunum nakað annað og uttan iva nakað, sum er meira virðis- mikið fyri næmingin enn nakrar lærugreinir afturat. Annars kann sigast, at eingin orsøk er til at kunnleikin i høvudslærugreinum ikki er lika góður í tí litla sum i ti stóra skúlanum. Í hinum lærugreinunum kann skipast fyri skeiðundirvising. Bygdarskúlin hevur nógv- ar fyrimunir. Her kanst tú undirvisa í einum evni uttan at verða ørkymlad av at dagurin er smábýttur í nógv- ar ymsar lærugreinir. Ein stórur fyrimunir við bygda- skúlanum er steddin. Tann litla eindin er betur at liva í bæði fyri næming og lærara. Tann einstaki hevur lættari við at gera vart við seg og kann eisini lættari seta sín dám á tað lítla skúlasam- felagið. Ein tilik aktiv lut- tøka i ti, sum fyriferst i hesum litla samfelagnum, er ein upplæring og venjan til hvid i einum demokratiskum samfelag, og kann hava stór- fyri, hvussu seinni fer at an tydning næmingurin roynast sum borgari í einum demokratiskum samfelag. Ti eiga vit eisini í teimum stóru bygdunum at ansa eftir ikki at gera ov stórar skúlar, ella ið hvussu so er stíla soleiðis fyri, at tann stóri skúlin kann býtast upp í smærri eindir. Sjálvandi verða ikki allir spurningar loystir við hesum. Trupulleikar vilja vera við teimum heilt bygdu- num, og skúlagongdin eftir 7. smáu skúlaár fer eisini at geva trupulleikar. Eg hugsi, at royna vit at varðveita bygdarskúlan og eisini at bøta um hann, so verður hetta til gagn fyri bygdirnar og tað fólk, sum býr har. Fyri foroyskan skúlaskap er bygd- arskúlin tað steðið, sum framtíðarskúlin í Feroyum kann byggja á. Marita Petersen Småbåtaeigarar Øll åhugadi verda vid hesum bodin å fund at stovna felag fyri småbåtaeigarar i Tórshavn. Fundurin verður á Hotel Hafnia månakvøld- ið 27. september kl. 20. Fyrireikararnir við- merkingar Seigpinan av grindahvalum Dimmalætting skrivar i oddagrein um grinda- hvalirnar, sum vórðu fangadir i biggja-grind- ini: Tað er at vóna, at slíkar kanningar = annadhvørt eru ella vera gjørdar til litar i ti føri, sum her ræður um. Er ella verður hetta ikki gjørt, so vissa kann fáast fyri um tað yvirhovur ber til at tryggja grindahvalum trivni í fangaskapi, so man ikki vera ráðiligt, at foroyingar ganga við til at bjarga hvalum liv undir grindadrápi bert fyri at hesir skulu sjálv- doyggja dagar ella vikur aftaná av oðrum ávum. Gamlir royndir føroy- ingar søgdu, at ein grind er ein óatskiljandi heild, so slapp bólkur undan undir rakstri og kom sær yurtur, var tað hansara vissi deyði, hann bjarg- aði sær ikki uttan í sam- yand við heildina. Kanska er tað so, allar- telst er tað so, og er etta beint, so eiga vit ikki at halda fram við at jarga hvalum úr dråpi til seigpiningar, sama um yri okkum ella onnur. Rock All ikki bretsk ogn 14. September skrivar, at fyri tad at bretar hava sett menn uppå rokkin og sett plåtu á hann, er rokkurin ikki bretsk ogn: A rokkinum er sum vera man eingin at spyrja eftir, men Bretland hevur áður verið 1010 at renna til dómstólin í Haag. Her eigur spurningurin um Rock All náttúrliga heima, og vit verða at krevja av dønum, at teir stevna Bretlandi inn fyri Haag-dómstólin, soleiðis at alheimsdómstólurin kann taka stødu til ogn arrættin til Rokkin. Tad fer ikki at bera til at lond leita upp klettar i villini havi og gera teir til sinar vid ti fyri eyga at fåa fyrimunir, tå fiskimark ella búskaparlig eki skulu ásetast, og verri er, tá hesir klettar hoyra til landgrunnin í einum eðr- um landi, soleiðis sum vorðið er við rokkinum.