mikudagur 16. februar 1977síða 6

Nr. 13 — 16. februar 1977 sosialurin Grønlendsku sjon- leikararnir og INUI Í leikinum nýta tey tær gomlu sagnirnar sum vápn móti dagsins kúgan, gera mentanina til annað enn leygardagsnjótan, brúka hana javn- bjóðis við mat og klæði Tað er rættiliga vanligt, áðrenn vit fara til sjónleik, at vit hava eina meining um, hvat sjónleikur er, og at vit so seta åvis og ofta strong krøv til leik- skrivara, leikstjóra og leikarar Sjónleikur eftir hesi metanini er nakað, ið gongur fyri seg innan ein fýrakant kallaður pallur. Helst skal leikurin vara í einar tveir tímar, so kveldið verður vissa fullbrúkt. Hvat sjálvum fram- burðinum vidvikur: talu, klæði og kulissum, skal tað liggja so tætt at ti hvenn dag sædda veruleikanum, at um til dømis úr einum sovikamari vist, kann áskoðarin næstan tað sama liggja í síni egnu song og billa sær inn, at tað er sjónleikur. Uttan at taka munnin ov fullan kann ein siga, ein sena verður Ein fremmandur andi gerst harri at leikir, sum ikki uppfylla hesar fyritreytirnar, ofta eru demdir til at miseydnast Um vit seta omanfyri nevndu treytirnar, mettu vit sanniliga við Tukak teatrinum einum teatri, ið spreingir hesar ramm- urnar. Ein fór at hugsa um, hvussu stóran meguleika teatur hevur sum hjálparstuðul í ger- andislivinum. Har sjónleikur vanliga verdur framførdur — å pallinum — var tjaldið drigið fyri. Stólarnir, ið plagdu at standa pent parkeraðir yvirum og á rað aftur eftir, skaptu hesaferð ein garð rundan um opið pláss mitt á golvinum. Og har, uttan kulissir, pallfólk, suf- flor ella nakað annað, ið eykenn- ir vanligan sjónleik, varð sjón- leikurin framfordur. Umframt úttrykksfullu = kroppar sínar brúktu leikararnir maskur og búnar í sterkum, einfaldum lit- um, sum tey skiftu ímillum Eisini var ljós, ið skygdi alt eftir hendingunum, sum fóru fram. Tey leikandi vóru í góðum kropsligum standi, og sum leik- Framhald frá síðu 3 yvir 50.000 krónum. Men, teir tordu ikki at geva bókina út. Meintu, tað var ov dýrt. So stuttskygdir vóru hesir stovnar. Sum sagt, takki eg hesum blød- um og forløgum fyri jånkasligu stødu teirra, ið førdi vid sær, at eg sjálvur mátti taka meg um reiggj. Einki er so virðismikið, sum mótgangur. Har lærir tú uppá tann harða mátan at kenna veruleikan. Skilja korn frá dumbu. Fjaðrarok frá veruleika: »Livsins strategi er okkara filo sofi!« I samreðu vid Jan Miiller, id terpar til blaðmann yviri i År: hus, og, sum nu virkar, sum praktikantur á Sosialinum, heitti hesin á meg ødrum ætlaðum út- gávu av bókum viðvíkjandi. Svarið verður: sjálvandi haldi eg ikki uppat við at skriva og geva egnar bøkur út. Lat meg taka til Niko Kazantzakis í bók hans- ara, Zorbas: >Ég livi, sum var hvor dagur hin seinasti. Leggi ætlanir ártúsund fram í tíðina. < Tað rennur næstan ikki dagur í tíðarinnar hav, har ikki stavur verður festur á blað. Í sinninum arbeiðir ein åvis bók, id, sum alt annað, eg skrivi, bert er veru- leikin sjálvur. Eg fari undir hana. Eydnast, kemur hon. Mis- eydnast, kemur hon ikki. Men koma, havi eg lív og heilsu: »I dag eru vit saman, í morgin vit doyggja, hver sær.< BROT UR DAGBOK eru skits: adrar ur, ella essays, sum nevnt verður á fremmandum máli. Tankar, ið beinleiðis eru blaðaðir niður á pappirid. Ein åhaldandi streymur. Aarferi, ið trokar á. Vellandi úr sinninum. Staðfest í orðum At skriva er fyri meg terapi. Ein máti at halda mær uppi sálarliga. Eg fór ikki undir at skriva fyrrenn eg gjørdist sálar- liga sjúkur fyrst í 70-unum. Eg var fullkomiliga hjálparleysur. Visti ikki, hvat feilti mær. Læknaráðini hjálptu ikki. Fór tí undir at skriva dagbekur, rættuliga at kanna meg sjálvan. Burtur úr hesum arbeiði við mær sjálvum vaks skrivaða tilfar mitt til bøkur, útgivnar á egnum forlagi. Eg lærdi meg at brúka hesar kreftir, ið annars kundu gjørt av við meg. Sjúkan, sum nevnd verður manio-depressión og, sum eg nú kenni til fullnar, og stýri, hevur loyst upp fyri onkrum, sum hevur ligið niður- bundið. Sjálvandi kenni eg or- sekirnar, men tær mugu lesarar mínir sjálvir finna fram til gjøgnum skrivaða tilfar mitt. Onkur spurdi, um eg kundi liva av at skriva. Eg svaraði. „Nei! tað hugsi eg ikki, men, tað at skriva, heldur meg á livi.« Havi roynt onnur, ið illani eru fyrikomin, hendan arbeiðsmáta, men uttan úrslit. Og tó! hver Kanska íbirti eg onkran neista. Veiti ein lítlan ugga til onkran, sum í helheimi er stadd- ur. Bókin, SKITSUR, er eisini veit? skemtilig. Lívið kann gerast so ræðuligt, at tú verður skemtari. Lat meg enda hetta BROT UR DAGBÓK við at taka fram hesa vælskrivaðu skemtiligu-álvar- somu yrking eftir amerikanska skaldinum, William Carlos Will- iams, 1883-1963. Umyrkt hevur danin, Jens Nyholm, í bók síni »Amerikanske Stemmer«. Arne Frost-Hansens Forlag 1968. Sami Jens Nyholm lat frå sær, eisini umyrkingar, bókina, »Por- tal til Amerika«, i 1953: Danse Russe Hvis jeg når min kone sover, og når børnene og Kathleen sover og solen er en flammende skive i silkefin tåge over skinnende træer — hvis jeg, i mit værelse mod nord, danser nøgen, grotesk, foran spejlet, svinger med skjorten over mit hoved og synger blidt til mig selv: „Jeg er ensom, jeg er ensom, jeg er født til at være ensom. Det er bedst sådan! Hvis jeg beundrer mine arme, mit ansigt, mine skuldre, flanker og balder mod det gule rullegardin hvem vil da påstå jeg ikke er familiens lykkelige geni. y mr í Við Bagsværd Sø, 7.2.7 Magnus Dam Jacobsen Sida 7 Menniskjuni finna seg sjálvan aftur, fræls sum í yngstu tíðum urin gekk, så ein hvønn ødiligan og avgerandi tydning kroppurin hevur i sjónleiki. Við góðari ferð tveittu tey spælið av sær, íðin og væl fyri, og týðiliga kom til sjóndar stóra arbeiði tey saman við leikstjóra og eðrum hjálpar fólki løgdu í hetta verkið, sjón- leikin kallaður INUIT, ið merkir menniskjuni. Leikurin varð framførdur av tveimum ungum kvinnum og tveimum ungum leiklutirnir, sum vóru átta í tali, vóru býttir millum tey fýra Stórt tikið kann sigast, at leik urin varð symbolskt framborin Tað var menniskjan frá yngstu tíðum, ið gólvið til okkum. Har vístu tey við kroppsrerslum, sangi og av markaðari talu stoðu sína sum menniskju og vóru tey eydnurik Men í leikinum, sum aðrastað- heimurin í broyting menniskjunum monnum, og trein inn á ni, sást Tann eina av hvarv út úr leikinum, og tá hon sást aftur, var tað ikki í eydnu ríkum skapi, men sum kúgari Við megi tók hon frælsi frå ti næsta, smoygdi masku og fremmand klæði uppá áður frælsa lívið, og vóru tey ploggini symbol uppá fremmandagering Og so byrjaði veiðan eftir at sum somu lagnu, Sum í geva hinum eisini eydnaðist dreymi livdu tey undir ti fremm- anda valdinum, og sást lív teirra nú sum nakað ljótt. Har fyrr eydnurik menn iskju livdu dystir millum fremmandar hjálpandi andar: tilfar tikið úr gomlu grønlendsku sagnunum. I marru misseydnað og soust nu andar og teimum undarligastu búnum so ust teir føra sitt strid og út tryktu á stórslignan hátt sálar lívið hjá ti fremmandagjørdu mennisjuni Tydiliga sipadu tey til núver støduna hjá grønlending andi um. Har ein i dag kann bruka orð sum kapitalisma fyri stoln um frælsi, bruktu tey i leikinum hesar »fremm 1 andar r tað var imóti teimum, tey seinnu gjørdu uppreistur, og fingu tá tyrki frá teimum »hjålpandi andunum<. Uppreisturin eydn aðist og ta leikurin dróg móti endanum, funnu menniskjuni aman aftur uttan maskur fremmand klæði, men fræls sun i yngstu tíðum Sanniliga var leikurin ein sterk samfelagsmynd og 3 sinum einfalda listarliga f lyftir hann uppundir kkara | 1 + ongsul ettir og heitum hví FUKAK teatrið Kúl 1V á tøkk fyri at verað komið he vegin og Ullan va hava pjeitt hug og inspirasjón t it endurnyggja partar av foroyska teaturlivinun Jóanes Nielsen fe / KJARTAN / DALSGAARD ;