mánadagur 4. apríl 1977síða 3

Nr. 32 — 4. apríl 1977 Losjan 75 ár: sosialurin Síða 3 Ein mentunar rørsla Fråhaldsrørslan hevði 24 ár á baki, tann fyrsta losjan varð stovnað í Havn 1. mai 1902 av 13 kvinnum og monnum — sum losjan »Støt Viljen« nr. 466 undir Nordisk Inpendident Order of Goodtempl- ars. Tað vóru hjúnini Laurits Henrichsen, snikkarameistari og konan Elisabeth, ið var av føroyskari ætt, ið tóku stigið til stovning- ina. Ymiskum nyggjum Sjålvt um onnur fråhaldsfeløg vóru i Føroyum frammanundan, so kom lojsan við ymiskum nýggjum, bæði í hugsjónum og arbeiðsformum. Altjóða felags- skapurin IOGT International Order of Goodtemplars — er tann goodtemplarafelagsskap- urin,' sum hevur havt stórstu útbreiðsluna, men sum fráleið vóru stovnaðir hópin av ymsum felagsskapum innanfyri somu rerslu, sum fingu sterri og minni týdning í teimum londum, har teir tóku seg upp. Eitt nú vóru eitt skifti ikki færri enn 7 ymsar gooodtemplararørslur i mark, ein teirra NIOGT, sum foroyski felagsskapurin er sprottin úr. Vøggan í Amerika Vøggan stóð i Ameriku, har ein rúgva av ordansrørslum tóku seg upp í miðari nítjandu eld, allar við brennandi framburð- vilja. IOGT var tann fysta, ið fekk fótafesti uttanfyri USA, nevniliga í Onglandi og spjadd- ist sohvert víða um. Nú var komið so langt, at eitt hald- gott grundsteði var at byggja á og ein identitetur, sum svaraði væl til kringumstødurnar. Prin- sippið var bróðurskapur, at øll fólk vóru líka nógv verd uttan mun til fólkaslag, kyn, átrúnað, politiska hugsan, samfelagsligt stødi og starv. Tann hvíta regaljan (frámerki), sum limirnir bóru á fundunum myndaði javn- rættin, hver nýggjur limur fekk vígslu sína staðfesta, varð tikin uppí limaringin, har limirnir allir stóðu hond í hond í einum systkinaringi. Hesin ringur myndaði eisini heimsumfatandi virksemi og bróðurskapin í IOGT. Fundirnir i hesi rørslu — i losjunum — vóru og eru fram- vegis rituellir, t.v.s. teir fylgja einum festum formi, har lisin verða ávís petti, sum minna um hvat henda rerslan stendur fyri, hverjar uppgåvur, ið loysast skulu og hverjar skyldur limirnir hava. Ávísir sermoniir hoyra til og geva ein hugnað og hátíð, sum er sermerkt fyri losjufundir Dan Størri partur av luttakarunum hava uppgåvur at loysa å van- ligum fundum enn vanligt er i eðrum feløgum, t.d. tað einfalda at ansa eftir, at friður er um hurdarnar og í fundarråminum. A henda hátt hevur IOGT átt hegni á ein serstakligan hátt at aktivisera limirnar so sterri meguleiki er at fáa áhuga og samfelagssini, so tú merkti, at ein uppgáva var fyri ell. Eftir- hondini var limurin valdur til meiri kverjandi uppgávur og ámintur at gera sítt verk til lítar. Hetta gevur í stuttum eina mynd av losjuni sum skúlu og uppælari í demokratinum. Mentunarvirksemi Annað mál hjá IOGT er mentun- arvirksemi. Her var IOGT tíð- liga á fótum. Fólkarerslurnar fóru so við og við at fáa týdning sum liðar í framburði og vøkstri á mentunarøkinum. Her gjørdu tær átrúnarligur rørslurnar eitt stórt arbeiði, somuleiðis tær politisku og mangar aðrar við. Hver losjufundur skuldi hava sína skrá við onkrum mentunar- ligum innihaldi. Sangurin hevur altíð átt stórt túm í losjuni. Fyrilestrar, upplestur og annars bólkar, sum tóku sær av ymisk- um, sangi musikki, sjónleiki. Átrúnarliger spurningar eru ofta á fundum. Alt gekk fyri seg á rerslurnar grundsteði: Bróður- skapur — javnrættindi — sam- felagsinni — virðing fyri sjónar- miðum hjá eðrum. Tað var ikki av tilvild at IOGT var fyrsti felagskapurin, sum tók upp regluligt studiu- kreðsarbeiði, byrjanin var í Sve- ríki — og síðani hava aðrir felagsskapir tikið upp henda arbeiðsform, ein av teim stórstu faktorum í fólkaupplýsing, vaksnamannaundirvising í norð- urlondum. Óivað kundi nógv meira verið skrivað um hesa sermerktu folkarørslu, sum er vaksin sterk í allum nordanlondum og sum gjørdist so tidandi partur i okkara demokratisku samfeløg- um. Frá fyrstu tíð var heimurin virkiseki hjá IOGT. Frá USA breiddi rerlsan seg til Onglands, síðan til Noregs og øll hini norðurlondini, suður gjøgnum Europa, til Afriku, Indiu og onnur lond og heimspartar. Fram ímóti fyrra heimsbardaga vaks rerslan ógvuliga skjótt og hevði stórt limatal. Síðan komu afturstigini, afturgongdin, part- vist av teimum hendingum sum heimsstrid og samfelagsum- broytingar førdu við sær. Men í árunum eftir seinra heimsbardaga tók ein nýggj tíð seg upp, serliga undir leiðslu av svenska politikaranum og fólka- rerslumanninum Ruben Wagns- son og síðani við núverandi leiðaranum Sven Elmgren. Lond lótu dyrnar upp fyri rørslum, sum stóðu á grundstødi IOGT's i fráhaldsspurningum og sum virkaðu fyri toleransu og mentunarligum framburði. Síð- ani eru aðrar rerslur komnar uppi IOGT í mongum londum, og í dag er IOGT tann samein- andi rerslan fyri sjálvbodna fráhaldsarbeiðnum sum byggir á totalfråhaldsstødi. Limatalid er vaksandi, og eitt av ti besta i hesi tid er, at IOGT hevur verið fort fyri at fáa fótafesti í summum londum, har rerslan annars ikki fekk loyvi at virka í. IOGT hevur eina tíðandi stødu i altjóða fráhaldsarbeiðnum, sum eisini telur pesónar, bólkar og stovnar, sum byggja á annað staði og grundarlag enn IOGT og totalfráhaldsrerslan annars. Tað eru eisini í ár 100 ár síðani IOGT fekk fótafesti í Norðan- londum. Tann fyrsta losjan er stovnað í Porsgrunn 8. mars 1977. »Kong Sverre« Sidani teir stovnadu fyrstu losjuna i Noregi fyri 100 årum sidani eru broytingarnar i sam- feløgunum stórar. Hoast føroyska goodtemplara- rørslan kom at vera partur av NIOGT, so hevur JOGT upp- runaliga havt fotafest i Føroyum longu i 1930, tå menn m.a. Símun av Skarði, sáli stovnaðu losjuna >Kong Sverre«. I dag er goodtemplararørslan aftur runnin saman i eina eind undir felagsheitinum IOGT. Tað eru fólkarerslur, sum henda, ið hava verið av ovur- stórum týdningi eisini í landi okkara Kring um landið liggur hópur av skrivaðum tilfari, gerðabekur o.a. frá teimum mongu fundun- um, sum hverja einastu viku vóru í losjunum frá sunnast í Suðuroy, næsta í Norðuroyggj- ar. Tilfar, sum ikki bara ber boð um eitt mentunarstarv av týdn- ingi, men sum eftirtíðin fær brúk fyri til granskan og upplýsning ararbeiði um tíðina frå aldta skiftinum og frameftir. Um bygdaliv, um menniskju og hendingar, sum skaptu liv og vekstur, sum bygdu land Jákup Lindenskov