mikudagur 6. apríl 1977síða 5

Nr. 27 — 6. apríl 1977 sosialurin Síða 5 panelið # / —æ —… 2 -— Fiskiskapur undir Føroyum Fara vit at kanna eftir, hvørji lond fiskad hava undir Føroyum seinastu hálvthundrað árini, síggja vit, at Bretland hevur fingið bróðurpartin av veiðuni at kalla alla tíðina upp til seinastu árini Miðalveiða um árið av botnfiski. Tons av åsløgdum fiksi. Feroyar Bretland V-Týskl. 1924 — 29 5.389 47.858 1929 —33 2.453 54.891 1934 — 38 2.196 53.229 1952 — 56 10.498 52.545 1957 — 61 16.736 48.418 1962 — 66 19.539 41.203 1967 — 71 28.913 37.925 1972 — 75 31.526 34.359 Talvan vísur, hverji lond ið roynt hava her. Bara botnfiskur er tikin við. Í 30'unum fekk Bretland yvir 95% av heildar- veiðuni undir Føroyum. Aftaná kriggið komu trý lond afturat at veiða undir Føroyum, og vóru tey Vesturtýskland, Noreg og seinni Frakland. Seinastu árini hava eisini onnur lond av og á veitt eitt sindur her. Hetta eru lond sum Polen, Eysturtýskland Rusland, Holland og Spania. Undir Feroyum veiða vanliga allir útlendingar við troli uttan norðmenn, sum fiska við línu og seinnu árini við upsagernum. Bretskir trolarir veiða á grynri vatni enn aðrir útlendingar, og teir fáa mest av toski og Hýsu. Fransar royna á djúpari vatni og fáa mest upsa og seinastu árini eisini blálongu. Týskir trolarar royna enn djúpari, og fáa teir upsa, kongafiks og blálongu. Heildarveiðan vaksandi Sum kunnugt hevur føroyski fiskiskapurin undir Feroyum higartil at kalla bara verið við húki. Tó hava vit seinnu árini eisini roynt við ødrum reiðskapi sum garni og troli. Nógv mest er roynt eftir toski og hýsu. Um gongdina í fiskiskapinum hesi seinastu 25 árini kann í stuttum sigast, at bretski fiski- skapurin hevur verið minkandi, og at Týskland, Frakland, Nor- eg og Feroyar hava vaksið um fiskiskapin undir Feroyum. Hetta sæst eisini skilliga á talvuni. Eisini heildarveiðan hevur verið vaksandi. Ein av størstu orsekunum til henda vøkstur, hevur verið hin vaks- andi upsafiskiskapurin. Eisini er meira veitt av blálongu, ein fylgja av at meira er roynt á djúpum vatni, bæði við troli og línu. Við línu er tað serliga norðmenn, ið hava fingið væl av blálongu, longu og brosmu. Eg skal strika undir, at talvan vísur fiskiskapin av botnfiski, t.e. fiskasløg sum aloftast eru á botni ella við botn. Flotfiskasløg Noreg Frakland Heild 10 — 909 56.928 5 — 1.195 58.618 NE 242 220 55.901 6.363 1.541 295 71.255 13.921 1.853 240 86.558 10.200 3.412 10.792 84.964 10.089 7.038 13.211 95.471 17.014 9.300 30.407 126.282 sum sild, makrelur og svartkj- aftur eru ikki tikin vid. Hvat eigur at vera gjørt Hvat eigur at vera gjøt fyri at fåa sum mest burtur ur fiska- stovnunum undir Føroyum? Sum kunnugt hava vit higartil lagt størstan dent å at veida tosk og hysu. Og fiskiskapurin av hesum bådum fiskasløgum, ser- liga av toski, var sera góður bæði í 1975 og 1976. So góður at vit als ikki kunnu vænta at veitt verður so nógv á hverjum ári. Men hetta er ikki eiðasert, at vit sjálvir kunnu hjálpa eitt sindur til at fáa urtøkuna so góða sum meguligt. Menn tala um deyða- talið, t.e. hvussu stórur partur av stovninum doyr árliga. Ein skilur imillum fiskideydatalid t.e. tað ið fiskað verður, og tað nátúrliga deyðatalið, t.e. tað ið doyra av eðrum orsøkum. Nátúrliga deyðatalið er van- liga størst, so leingi fiskurin er smáur. Og stendst hetta eina mest av fugli og oðrum fiski. Tað liggur okkum sjálvandi fjart at fara at oyða allan fugl, sum av fiski. Fátæksligt hevði verið við strendur okkara, um hesin fuglur hvarv. Oðrvísi er helst við onkrum fiski. Her kundi okkurt verið gjørt fyri at mika um fiska- stovnarnar, ið liva av teimum fiskasløgum, sum vit helst vilja veida. Havtaskan Sum dømi um slikan fiskastovn, kann nevnast havtaskan. Hon Harav Toskur Hysa Upsi 34.824 8.923 6.210 31.818 10.691 8.211 25.824 12.991 8.162 32.568 15.755 7.671 30.269 22.308 15.164 24.491 21.908 17.544 31.852 19.068 25.679 29.198 17.467 47.528 livir av oðrum matfiski, so sum toski, hysu og tungu. Og er hon ti sera kostnaðarmikil at »fram- leida«. Áðrenn fiskimarkid varð flutt út á 12 fjórðingar i 1964, var veitt um 800 tons av havtasku um árið. Aftaná út- flytingina minkaði fongurin nið- ur í um 500 tons árliga. Hetta gjørdi, at stovnurin vaks. Hesi seinastu fýra árini, meðan trolað hevur verið á landleiðini, er veitt yvir 1.000 tons av havtasku um árið. T.e. at hesi 1.000 tonsini av havtasku hava etið eini 10.000 tons av fiski. Vit hava ov fáar kanningar av havtasku til at kenna støddina av stovninum við vissu. Men gita vit, at stovnurin undir Feroyum er um 5000 tons, vil tað siga, at havtaskan etur eini 50.000 tons av fiski, og stórur partur av hesum er matfiskur. Ikki veiða smáfiskin Viðvíkjandi fiskideyðatalinum kunnu vit gera nógv sjálvir, um viljin annars er til tess. Her eru 2 avgerandi spurningar, og eru teir, hvussu stóran part av stovninum eiga vit at veiða á hverjum ári, og nær skulu vit taka fiskin, á hverjum aldri ella á hvørjari stødd. Fyri flest allar fiskastovnar, serstakliga tosk og hysu, kann sigast, at tad rædur um at veida so lítið av smáfiski sum møgu- ligt. Hetta kann gerast við at fiska so lítið sum møguligt á teimum leiðum, sum fiskurin veksur upp, ella at brúka slíkan reiðskap, sum tekur minst moguligt av smáfiski. Reiðskapurin Um reiðskap, ið vanliga verður brúktur á okkara leiðum, kann sigast: Toskur Garn: Við hóskandi meskavidd tekur garnið at kalla bara tosk. T.e. at fyri stovnin er garið góður reiðskapur. Lína: Línan tekur mest tosk, men eisini væl av millumfiski Er eisini góður reiðskapur. Snella: Tekur bæði tosk, mill- umfisk og smáfisk. Fyri stovnin er snellan ikki so góður reiðskap- ur sum garn og lína, men tó betri enn trol. Trol: Við núgaldandi meskavidd tekur trolið nakað eins av toski, millumfiski og smáfiski. Tó hava bretsku trolararnir meira smá- fallandi fisk, væl av smáfiski og mest millumfisk. Samantikið kann sigast, at trolið við teimum meskum, sum nú vera nýttar togar støddarbyti av toskinum skeivan veg. Snell- an hevur betri býti, meðan lína og garn toga hin betra vegin. Hýsa. Fyri hýsu er at siga, at línan sum heild hevur eitt gott støddarbyti, meðan føroyskt trol togar nidur eftir, og serliga bretskt trol tekur nógva små- hýsu. Sostatt má sigast, at um tann parturin av toska- og hýsuveið- uni, sum verður tikin í troli við núverðandi meskavidd, verður øktur, so merkir hetta, at tað, sum fæst burtúr í vekt av hesum báðum stovnum, fer at minka. Eg skal gera vart við, at her bert er talan um, hvussu nógv vit fáa burturúr í rúgvu ella vekt. Her verður einki sagt um góðskuna á fiskinum, ei heldur hvor reiðskapur loysir seg best atbrúka. Tá tala verður um støddarbyti, so er roynt at meta um steddina á fiskinum alt árið og ikki bert eina árstíð. Trolið og smáfiskurin Sum sagt er tað trolið, ið tekur mest av smáfiski. Vil ein gera nakað við hetta, eru tveir kostir í at velja, antin at trola minni ella brúka størri meskur. Í Íslandi er nú sett eitt minstamát uppá 155 Jákup Sverri Joensen mm í troli. Noreg ætlar at gera tað sama. Hetta hevði eisini verið stórur fyrimunur hjá okk- um undir Feroyum, um ein hugsar um heildarveiðuna av toski og hýsu. Menn hava roknað út, at um verandi 120 mm meskan varð viðkað til 155 mm, vildi veiðan av hýsu eftir fáum árum vaksi vid knapt 40%, um annars árgangirnir vóru av somu stødd sum nú. Eisini toskaveiðan hevði verið eitt sindur sterri enn nú. Um toskin kann sigast, at vanliga er tann regla galdandi, at longri tú kemur út frá landi, minni fæst av smáfiski. Ti er tað avmarkað, hvussu nógvur smáfiskur fæst við troli, tá ikki verður trolað nær landi. I Íslandi hava teir hækkað minstamálið á fleiri fiskasløgum munandi. Soleiðis at minstamál- ið fyri tosk 50 cm og fyri hýsu 45 cm, t.e. at ikki er loyvt at veiða tosk, sum er minni enn 50 cm ella hýsu, ið er minni enn 45 cm. Núgaldandi minstamál undir Føroyum er 34 cm fyri tosk og 31 cm fyri hýsu. Tað hevði helst komið eitt sindur illa við hjá smábátum í fyrsta umfari, um minstamálið varð sett til tað sama sum í Íslandi. Men sum frá leið hevði tað verið ein vinningur hjá bátum, ið royna við sneri ella snellu, og fyri heildarveiðuna hevði tað verið munandi bati. Øll fiskasløg Um vit bert høvdu brúkt húk og garn undir Føroyum, høvdu vit ikki fingið tað burturúr, sum vit eiga at fáa av ollum fiskastovn- um. Ikki er tað øll fiskasløg, sum fáast við húki ella garni. Ti er tað neyðugt eisini at brúkta trol. Og vit eiga at fáa mest møguligt av øllum fiskasløgum her.