mikudagur 15. juni 1977síða 6

a>talurinð sosialurin lesarabrov Føroyar sum ferðamannaland Aftaná panelfundin í Utvarpin- um herfyri um annaðhvert Før- oyar skulu »gerast« til ferða- mannaland og bjóða turistum at vera vælkomnar, hava mong lesarabrøv verið at sæð í blødun- um, bæði fyri og ímóti. Men so einfaldur er spurningurin nú ikki, sum ein av luttakarunum í panelinum (Lars Larsen, Thom- as Arabo, Eiden Miller og Sigurd Simonsen) segði, at hetta er ikki ein spurningur, vit av- gera sjálvir einsamallir — her eru nógvir faktorar, ið spæla inn, og sjálvir eru føroyingar farnir at ferðast um lond sum ongantið áður í seguni. Tað mugu vit eisini minnast til og eingin her í vesturheimi forðar okkum at vitja land teirra, tverturímóti, útlendsk ferðafólk fáa altið góða mótteku. Nú er tað jú so, at mong lond peningaliga hava stóra vinnu av turistunum, eitt nú Spania, Eysturríki, Grikkaland, men tað er óviað ikki beint frá einum fornyskum sjónarmiði í okkara demi at rokna við ein størri Tað ber ikki til at siga, at Óðin Odn fer væl um Pår Lagerkvist. Rytman og musikkurin eru burt- ur. Og Jåkup i Skemmuni er heldur bonskur vid Graham Greene. Tu hevur ein illgruna um, at tydingin er gjørd ur donskum. Hesin ósiðurin átti at verði avlagdur. Og tað nú. Og ummælini til — sein- ast: at kalla øll tóm orð um tóman skaldskap. Men Sverri Djurhuus sigur væl frá sínum fyrsta túri. Og Olavur Clements- en: tvey stutt, men áhugaverd uppiskoyti til Sands Søgu, skrivað á góðum føroyskum. Og endurminningarnar hjá Heðin Brú: tinnur! men gerið ongan háva meistarin arbeiðir! »Vardin« er við aðrum orðum ójavnur hesuferð. Sum heild: undir miðal. Tibetri noyðast vit ikki at lesa alt, sum kemur út á foroyskum. Vit kunnu gud hava lov lesa annan skaldskap. Vit kunnu lesa Ken Kesey. Vit kunnu lesa Heinrich Bøll. Ella fara niður í tíðina og lesa Andersen Nexø ella Dumas ella Balzac. Hvat ið skaldskapi viðvíkir: nær fara feroyingar at rakna við og síggja, at Regin Dahl er tann besti føroyski yrkjarin eftir 2. heimsbardaga, kanska okkara størsta skald yvirhøvur? Tað ber kortini ikki til at lasta blaðstjórnina. Teir hava gjort ein lítlan verr. Ferðabrævið av c fingi turistídnaði. Nógvir av teimum fremmandu vitja bert stutt í Feroyum, og meginparturin av útlendingum eru tilikir, ið koma við teimum stóru ferðamanna- skipunum, ið vitja í mesta lagi ein dag — flestu teirra bert nakrar tímar. Eitt sindur eðrvísi er tí nú, aftaná at England og “Smyril hava byrjað regluliga uttanlandasigling á sumri, hvat ið streymurin av norksum, is- lendskum, bretskum og týskum turistum vísir. Men sum tað skiltist av panel- fundinum, so hildu teir luttak- andi, at tað var beint, at vit eina stýring av ferða- streyminum, so at ikki alt fer fram sum best ber til, og tað er óivað rætt. Eitt nú viðvíkjandi camping-plássum, tað er ein stórur ampi at slík ikki finnast, 5 ti sloðast teir fremmandu ofta í haga ella á bei, og tað er einki at siga til, at bøndur ikki eru glaðir um hetta. Men har eigur so tað almenna annaðhvert sjálvt ella við at loyva privatum at gera og reka campingpláss, ið hjá okk- í ans«. um eins og allar staðir mugu verða rikin við skili, vaktarhaldi og uppsýni. Eitt annað, sum hevur vundið nógv uppá seg í Danmark og Noreg hesi seinnu árini, eru tær fyriskipanir, ið ferðamannafel- øgini har taka fyri at lata útlend- ingar koma í sambandið danir og norðmenn. Danir nevna hetta „Meet the Danes< og norðmenn rópa tað »Kvow the Nordwegi- Tað fyrigongur á tann hátt, at fremmadugestir, ið vilja verða vegleidd av ferðamanna- feløgunum, sum so beinir hesi fremmandafólk til eina familju. Ein helst fyri amerikanarar hev- ur henda skipan stóran áhuga, og mong vinarbond eru knýtt millum útlendingar og tey, sum búgva á staðnum. Og er hetta ikki sunnur og góður tanki at velja áhuga fyri millum landa samvinnu og tvørtur um landa- mark? Eg eri ein, ið heldur so, og eg haldi eisini at fólk í Føroyum, ið vilja bjóða verilsi til leigu við morgundrekka, tað teir nevnda „Bed and Breakfast« k KK privat søk, id hvør einstakur húsaeigari má avgera fyri seg sjálvan. Sum ein av luttakarunum í panelinum segði so rámandi: vit hava fingið turismuna og hon er komin fyri at vera verandi, antin okkum líkar ella ikki. Vilja vit sjálvir sleppa at ferðast ómaka- leyst i oðrum londum ber ikki til, at spenna bein fyri teimum, ið vilja vitja okkum. Nakað annað er, at tað ræður um at fáa hesar turismu í eina fasta legu, so ikki alt gongur meiri tilvildarliga til sum nú, og verja av náttúru og privatum ognum eigur sjálvsagt eisini at verða fyriskipað. Men gott er, at málið er komið til umrødu alment, fyrst í Ut- varpinum, ið framdi hetta góða panel-tiltak og síðani í blødun- um. Einasta, ið ikki ber til í árinum 1977, er at vera so star- blindur og sjálvglaður at siga, at vit vilja als ikki síggja turistar. Tað letur seg nú á døgum heilt einfalt ikki gera! Ein, ið dámar væl at ferðast Norðurkolli er bæði upplýsandi og áhugavert. Saman við kollag- uni hjá Steinbjørn Jacobsen er hon eitt stig tann rætta vegin, eitt stig móti ti, sum »Vardin« upprunaliga var, og sum hann sum skjótast aftur átti at verið gjørdur til: eitt blad við bók- mentaligum, politiskum og sam- felagsligum innihaldi. Eitt aktu- ett blað. Eitt blað, sum, tá tað kom, fekk fólk at smárenna oman í bókhandilin! Nú er tað so, at vit liva í einum eitt sindur sjáldsomum landi. Nógv fólk hava ikki uppdagað, at her finst annað enn torvroykur og tveingir. Og tað veiggið, sum hevur verið í blað- stjórunum, hava teir hoyrt nógv fyri. Ja, i grundini er »Vardin« nogv minni åhugaverdur enn tey »ummæli«, sum eru komin i kjalarvørrinum å honum. Yvirhøvur ber til at siga, at blødini hava verið so undirhald- andi í seinastuni. Crayon, neyð- ar maður, er vilstur inn í ein labyrint av fiktivum kvinnu- fylkingum, hvussu er tað, hevur hann funnið út aftur? Ája, tað er ikki so, tá ið hárið tekur at grána og heilakyknurnr taka til rým- ingar. Lesið ikki Asterix, lesið Dimmalætting hon er nógv stuttligari! Oðrvísi er við Dagblaðnum og Tingakrossi. At lesa Óla Breck- mann og Marius Johannesen er nakað sum at ganga úti eftir keiini, tá ið grind hevur verið, og áðrenn hvalirnir eru uppskornir Tú sært hesar blonku hvalirnar, og so knappliga, rennir tú teg í ein hval, har lýsnar hava bitið seg fastar í hveljuna. Náttúran er rík, men leingi stendur tú ikki og hyggur at slíkari sjón. Ein má hugsa um sín næsta, og sigið mær, hvussu skulu vit hjálpa Óla undan Hoydalsspyskosuni. Veit eingin nøkur ráð? Vit síggja hann fyri okkum, neyðar mann, har hann liggur í andvekri um næturnar. Hoydal, sigur tað inni í heysinum á honum, hoydal, hoydal, hoydal, hoydal, surrar tað inni í knokkinum á honum. Hann fer upp og tekur eina mogadon. Men tað sigur fram- vegis hoydal. Hvat feilar? Eru tað tær triggjar almennu lønirn- ar, hann fær fyri trý arbeiðir, sum gera fortreð? Er tað ring samvitska um, at hann er land- inum ein so dýrur, og samstund- is ónýtur, drongur? Ella er fyri- brigdið meira flokt. Hvat sigur sakkunnleikin? Við Mariusi er alt meira greitt. Hjá einum so pesjutum flókatrolli má alt, sum ikki snýr seg um tveingir ella pylsupinn- ar, kennast fremmant og skelk- andi! Tað er tað góða við myrkrin- um, at tað fær okkum at hugsa um ljósið. Tað er tað góða við mjørkanum, at hann fær okkum at gleðast til tað einaferð lýsir í. Hvalalys, hvalspýggjur og brenninotur eru partur av eini størri heild. Sóljurnar verða gulari av teimum, silvitnið bjartari. Men nem ikki við. maður í steinboga *k*x* Genturóðurin á Norðoyastevnu A norðoyastevnu hendi tað, sum vist ikki er hent fyrr! Tá ið gentubátarnir høvdu róð góðan hálvan teinin, varð av dómaranum gjørt av, at rogvast skuldiumaftur, og båtarnir blivu stedgadir. Orsøkin var, sambært útvarpið, at bátar vóru komnir saman. Kann vera, at líkindini ikki vóru av teim bestu — eg veit ikki men í einum kappróðri eru táð ikki bara tær, sum sita vid árar- nar, ið skulu vísa síni kynstur, men eisini tær við róðri. Stýrir róðursmaðurin so illa, at bátar bera saman, so kann róðurin ikki stedgast av teirri orsøk, men heldur kann báturin, ið skuldina hevur, diskvalifiserast, um ikki tað. at teir koma saman í sær sjálvum, er revsing nokk. Í hesum ferinum hendi tað, at teir fremstu bátarnir, sum vóru komnir heilt inn móti málinum, í veruleikanum róðu allan teinin 4 ferðir og tað er kortini ov mikið at bjóða okkara annars dúgligu gentum. Onøgdir lurtarar kk AK Skrivifrælsi — aftursvar Orsakad av skriving i 14. sept- ember um blaðstjórn á Dag- blaðnum — skriving sum vit ikki skulu nerta við her — hevur Dagblaðið tann 1. juni 1977 gjørt nakrar generellar hugleið- ingar bera prógv um hvussu Dagblaðið tulkar tey demokrat- isku rættindini, ið vit plaga at nevna talu- og skrivifrælsið. Eyðkent fyri hesar hugleiðingar er eisini, at tær, sum so ofta fyrr hevur verið gjørt í borgarligum politiskum hugleiðingum um rættindi borgaranna, avmarka politiskt virksemi til nakrar for- mellar aktivitetir, so sum at velja og tala og skriva. Hetta er sjálvandi at mistulka veruleik- an, men hetta er júst tað, sum liggur í brogarligu uppfatanini av orðinum demokrati. Dagblaðið skrivar: >Tað er hin einstaki við valborðið, sum avger, hvussu samfelagið skal stýrast og skipast«. Hvussu ein nú enn vendir og snarar hesum vælkendu floskl- um, so er tað tó veruleiki, at hesin floskul bert partvis er sannur. Ein og hver, við bert eitt sindur í toppinum, veit, at tann aktivitetur, sum endar við at tú setur ein kross á eitt papir, hetta vir kalla at velja, ikki á nakran avgerandi hátt er við til at avgera „hvussu samfelagið skal stýrast og skipast<. Ein stórur partur av teimum persón- um, sum veruliga stýra her á landi eru ikki valdir (m.a. blað- stjórarnir), men sleppa at stýra so leingi fólk livir í ti trúgv, at stýringin fer fram á legtingi og í landsstýri. At borgarligu kreftirnar í samfelagi okkara áhaldandi tala um »fyrimunir« í samband við hitt parlamentariska demokrati- ið kemur ikki av, at hesar kreftirnar elska frælsi og demo- krati, men av at hesar kreftirnar ræðast veruligt demokrati, fólkaræði. Eitt slíkt demokrati kann ikki byggjast og trívast undir ti samfelagsskipan, sum tær borgarligu kreftirnar arbeiða fyri. Hitt parlamentariska dm,