leygardagur 20. august 1977síða 5

Nr. 55 — 20. august 1977 sosialurin Síða 5 panelið Húsaneyð — ein samfelagsspurningur Býráðið í Havn eftir íbúðum til heimleys. Fleiri og fleiri ungar familjur við børnum verða stúgvaðar inn í ósunnar kjallarar. Fleiri og fleiri einstøk — eisini eldri búgva á smáum og óhugna- ligum kamarum til leigu. Feroyar eru eitt ríkt land — serliga uppá mytur. Ein hin best umtókta er tann gitni fóturin undir egnum borði. Hesin fótur hevur ein týðandi leiklut í politiskum reðum og teim rós- andi blødåum og bóklingum, ið vit geva út um okkum sjálvi. Kortini vísa tey turru tølini, at 2137 føroyingar ella 726 húski búgva til leigu hjá eðrum. Meginparturin býr helst í íbúð- um, sum er í hampiligum standi, og einans 100 íbúðir hava meira enn 2 fólk uppá rúmið. Tað skerst tó ikki burt, at ein alt ov stórur partur av leigaru- num búleikast undir umsteðum, sum ikki kunnu góðtakast um okkara leiðir. Hetta vita tey flestu, antin av egnu royndum ella tí tey kenna vinir og skyldfólk, ið sita í hesum trongu og fuktugu kjallarunum, sum hevuðsstaðurin er so ríkur uppá. (T.d. hava 128 íbúðir í Havn ikki hita!) Samstundis tykja meguleikar- nir fyri at seta búgv til ein yvirkomuligan pris stødugt at versna fyri tann partin av fólkinum, ið skal liva av einari dagløn. Ein partur av hesum — serliga ungar arbeiðarafamiljur í Havn hava lítlar vónir um í bræði at kunna seta fót undir egið borð. Henda myndin hóskar illa við eina aðra vældámda lýsir foroyska mytu — hana, sum gongur út uppá, at einhver, sum vil og tímir, kann fáa eini hús upp — fært tú tey ikki upp, er tað tín egna skyld! Uppfatanin, at tú sjálvur ert sekur í tínari neyðsteðu, breiðir seg í samfelagnum og er við at kvala tann sosiala solidaritetin, sum vit við neyð og deyð hava bygt upp tey seinastu 20-30 árini. Her er hver sín egni eydnusmiður — akkurát sum í Amerika! Spekulatión, jobbarí, skattasvindil og jagstran eftir innantómum statussymbolum blóma sum ongantíð áður, og øll á >sólsíðuni< seta fót undir egið borð. Nekur sita eftir í skugga- num og mugu hjálpast við einum kjallara burtur av frá „fót undir egið borð< — fólkinum — og harvið hjálpa tí at finasiera húsini. Hví? Jú, nógv ung hjún sita frá fyrsta degi av í so trongum korum, at tey ongan meguleika hava til at klára ta lítlu uppsparingina, ið oftast krevst fyri at koma í gongd við eini sethús. Hevur tú ongantíð hitt fólk í Havn, sum hava havt eitt grundstykki í boði, men sum hava verið noydd til at siga tað frá sær aftur. Peningastovnarnir hava kravt ein ávísan eginpen- ing, áðrenn teir hava kunna játtað fígging. Teir hava sínar reglur at ganga eftir, men hvussu nógvir ungir arbeiðs- menn við tungum húsi eru ferir fyri at meta upp í sparikassa- num við tí kravdu uppsparing- ini? Nakrir, men minni enn so allir. Ella hvussu nógvar stakar Teknisk Fyrireiking (TF) Tey ið ætla sær at luttaka á nýggjum teknisk- um fyrireikingarskeiði á kvøldskåla, ið er ætlaður at byrja 29. í hesum, biðjast venda sær beinanvegin til skúlan í Torsgøtu um upptøku. TEKNISKI SKULIN i Torshavn Telefon 11957 Sang- og musikklæraraskeid i blokkfloytuspæli, orkesturspæli og fólka- dansi, verður á Føroya Læraraskúla hós- kvoldið, friggja-, 25. —28. august. leygar- og sunnudagin Sigið frá í seinasta lagi týsdagin 23. Føroya Sanglærarafelag telf. 13507 — 14183 mammur? „Ná tey um tað, tykjast myndugleikarnir at hugsa, »tey kundu bara havt spart meira!« Tað, sum í roynd og veru tí ofta kemur fyri, er, at timalønt við ongum eginpeningi ikki fáa figgjad grundstykkjakeyp, með- an tað vanliga gongur betur hjá ti fastlenta. Av honum krevst ofta bert ein lønkonto, so fæst so frægt, at hann kann byrja. Eftir stendur hin við sviðið soð, hóast hann sjálvandi hevur líka nógv brúk fyri húsum, sum vit onnur. Her er upp á pláss, at vísa á ta løgnu mannagongd, ið verður nýtt í samband við almennar útstykkingar í Feroyum, tað veri seg kommunalar ella av kongsjørd. Her verður ofta sett ein so stutt freist fyri inngjald- ingini, at nógvir av umsekjar- unum hava ikki ein kjans at skaffa neyðturviligan eginpen- ing, ti fær næsti ella triði maður á listanum stykkið. Soleiðis gekk á Konmansmyri og soleiðis gekk í Hoyvíkshaganum. Ein góður og sunnur bústaður er ein mannarættur, og at vísa einum parti av fólkinum til heilsuskaðiligar kjallarar í Havn og stórplássunum er at synda ímóti hesum mannarætti. Tað má tí metast sum ein samfelags- uppgáva at skapa somu møgu- leikar fyri oll at fáa tak yvir hevdið. Myndugleikarnir eiga tí sum skjótast at fáa í lag eina kanning av húsatervinum, fyrst og fremst i hevuðstaðnum. Úrslitið av hesari kanning eigur at verða lagt til grund fyri einari almenn- ari 5-åraætlan fyri sethúsa- og íbúðarbygging. Hvussu ein slík ætlan skal vera vorðin er ikki lætt at siga, tí her snýr tað seg um nógvar torførar spurningar og nógv mótstríðandi áhugamál. Ein byrjan kundi tað tó verið, at hitt almenna undir einum ella ødrum formi gjørdist nógv meira aktivt í at skaffa fólki byggiklár grundstykki. Fíggingin av grundstykki er ofta, sum longu nevnt, tað tyngsta takið. Tá grundstykkið er klárt, eru lánistovnarnir oft- ast rættiliga lagaligir. Men fígging er ikki nóg mikið, tað tykist at vera stórt trot á jorð til útstykkingar. Ti má nógv meira av kongsjørdini rundan um Havnina útstykkjast — tað mátti ikki verið nakar stórur óloysiligur spurningur, vit eiga han jú øll, so vitt eg veit. Harnæst er at ognartaka allar privatar traðir í Havnarøkinum. Tann virdisøking, ið hesar traðir hava fingið, er skapt av sam- felagnum og má tí kunna takast aftur av samfelagnum — hvat tá? Hesi grundstykki, sum tað almenna fekk til vega, eiga at vera tryggjað móti spekulatión. Hetta er bert ein tekniskur spurningur og kann loysast við t.d. at leiga monnum stykkini fyri t.d. 100 ár. Hetta hevði verið ein góð byrjan, ti nógvir menn eru so hegniir, og konurnar, at tey kunnu smíða heilt nógv sjálvi. Í dag mugu tey flestu tó brúka handverkarar, og tað er dýrt. Afturat hesum kemur byggitil- farið. Tað er tí stórur tervur á langfreistaðum lánum, so hví ikki seta á stovn ein almennan realkredittstovn fyri sethúsa- og íbúðarbygging? Ein stovn, sum kundi tikið við frá fyrsta degi av. Nú er henda leið tó neyvan politisk megulig, hon vildi ging- ið teim núverandi lánistovn- unum alt ov nær. Í staðin kundu vit roynt ein av tveimum ødrum meguleikum: 1) Vit kundu sett á stovn eitt húsalánsfelag, har tað almenna, tey ríku hálvalmennu feløgini t.d. Tryggingarsambandið og teir privatu lánistovnarnir lut- tóku. Er henda leið ikki gongd, má setast á stovn ein almenn veðhaldsskipan fyri langtfreist- að lán til útstykking, grund- stykkjakeyp og bygging. Sam- stundis áttu myndugleikarnir at umhugsa ein landshandil við byggitilfari — einans ætlanin hevði hjálpt uppá teir óhugna- ligu prísirnar í hesi vinnugrein. Harnæst má farast undir ein virksaman bygdamenningarpoli- tikk, sum kann venda fólka- steyminum burtur frá Havnini. Í 1960 búðu 23,2% av øllum foroyingum í Havn í dag er talið 30,9% Henda ótamda gongd má skapa húsatrupuleik- ar. Og vit mugu fáa ein leigulog, sum verjir leigaran so, at hann ikki framvegis verður rættsleys- ur persónur. Húsaneyðin í Feroyum og serliga í Havn tykist at verða ein gloymdur spurningur. Teir ovur- Jóannes Dalsgaard honds stóru trupuleikarnir innan høvudsvinnu okkara sýnast at upptaka allan huga og alla arbeiðsorkuna hjá politikkaru- num. Husaspurningurin er heldur eingin einfaldur spurningur, tað skal viðgangast. At loysa henda spurning á forsvarligan hátt krevur bæði politiskt mót, fantasi og evni til nýhugsan. Og tað krevur vilja til at gera djúptgangandi broytingar. Og tað verður ógvuliga dýrt, men spurningurin er, um tað ikki verður dýrari at lata vera við at skapa ein haldgóðan sethúsa- og íbúðarpolitikk, og um teir trupuleikar, vit skapa við framvegis at sita hendur í favn, ikki í longdini koma at kosta meira sæð frá einum politiskum, sosialum og menn- iskjaligum sjónarmiði. Jóannes Dalsgaard Nýtt danskt fiskibátaslag = RE PLA a AR I hesum døgum før eitt nytt slag av fiskibåtum av bakkastokki i Nexø á Bornholm, ein 34 fót båtur, sum Jysk Teknologisk Institut hevur verid vid at gera tekningarnar til. Hetta er størsti båtur av hesum slag i Danmark, båturin fekk navnið »Søvind«, og myndin visir Søvind beint aftaná sjósetingina