mikudagur 19. oktober 1977síða 11

Nr. 71 — 19. oktober 1977 sosialurin Síða 11 Politisk spjøldur Í einum lesarabrævi her- fyri í onkrum blað varð mint á, at Jóannes Pat- ursson í síni tið varð rópt- ur »nihilistur« av mót- stødumonnum. Vit kunnu saktans flenna at tí í dag, tí sjálv- andi er tað vitleyst at kalla Jóannes Patursson nihilist í tí týdningi, ið vanliga verður lagdur í hetta orðið, hann var alt annað. Men tað var heldur ikki tað, sum hevði áhuga, um Jóannes Patursson var nihilistur ella íkki. Mótsteðumenn roknadu við, at fólk av sær sjálv- um, ómedvitandi, straks tengdu hetta saman vid terror, dráp, gudloysi. Tað, sum hevði teirra á- huga, var at fáa sumt av ti, sum fólk imyndadu sær, tá tey hoyrdu orðið »nihilist«, heft upp í Jóan- nes Patursson, og soleiðis fáa hann gjerdan til ein gudleysan samfelagsnið- urbrótara. Hetta er bert eitt dømi av mongum um, hvussu orð, ið eina ferð hava havt ein ávísan meira ella minni væl avmarkaðan týdning, sum frálíður kunnu brúk- ast ikki í síni upprunaligu neyvu merking, men sum spjaldur á so at siga øll- um, sum onkursvegna brýtur frá í samfelagnum. Hetta er sjálvsagt ser- liga galdandi innan fyri politikk og propaganda. Politisk orð hava umframt ta neyvu, avmarkaðu merkingina oftast eisini eina fitta barlast av teim- um ymisku kenslunum, sum hjá ymiskum fólki birtast av hesum orðum. Sjálvt tá tvey fólk brúka sama orðið og meina tað sama, er munur á, hverjar kenslur knýtast at hesum orði. Ein fascistur og ein kommunistur kunnu báðir brúka orðið >fascisma( í ti neyva týdninginum, men tað er ein dekans munur á, hverjar kenslur hetta orð- ið vekur hjá teimum. Vandin er ofta, at ov nógvur dentur verður lagdur á tann kensluborna týdningin av orðunum, so nógvur, at aðaltýndingur- in kann hverva, so at eftir eru orð, sum einki veruligt innihalda hava ella, sum er uppaftur verri, bara hava ein kensluberandi týdning. Til endans verð- ur so ofta orðið mistikið fyri veruleikan, sum ligg- ur til grund fyri tí. Okkara politiska mál- brúk ýður við sovorðnum orðum. Eitt orð sum »demo- krati« hevur ongan tydn- ing yvirhøvur, uttan tú veitst, hver tað er, sum brúkar tað Og hvat merkir orðið »sjålvstyri« i grundini á foroyskum" »Liberalur« er helst hjá nógvum feroyingum eitt sera positivt orð, í hvussu er eru nógvir, sum fegnir vilja eita »liberalir«. Men í Suðurafrika og nógva- staðni í USA er tað næst- an líka ljótt sum >komm- unistur.« Og vit vita frå søguni, hvussu slik orå kunnu brúkast um alt og einki. Í Týsklandi undir naz- istastýrinum kundi »jødi« brúkast um nógv. Um tann, sum tað varð brúkt um, ikki altíð var jødi, hevði minni at siga. Í oyrunum á teimum flestu verður »kosmopo- littur« helst oftast upp- fatað sum nakað rósandi. Kortini vórðu fyrst í 1950- unum nógv fólk í Sovjet- samveldinum ikki bara segd at vera, men legd undir at vera >kosmopo- littar«, og summi av teim- um vórðu tikin av dogum fyri tað. Tann stersti vandin við slíkum orðum er, at orðið til endans verður sett í staðin fyri meting og hugsan. Tær nýtist ikki hugsa sjálvur, tá tú hevur sovorðin fitt spjøldur, sum tú kanst binda upp í ein og hvenn. Á okkara leiðum tykist »kommunistur« vera mest brúkta spjaldrið. Um tann, sum tað verður brúkt um, er kommunist- ur ella ikki, hevur líka lítlan ahuga, sum tað hevði at fáa at vita, um Jóannes bóndi var nihil- istur. Tað, sum um ræður, er at fáa ávísar, meira Ó- greiðar merkingar av hes- um orði heftar upp í summi fólk. Og tá so orðið so við og við hevur mist allan ve- ruligan týdning, tá kann »kommunistur« sleingjast eftir einum og hverjum, tú onkursvegna hevur fingið pikk til — annaðhvert hann so er kommunistur ella ikki — eins og »jødi« varð brúkt í Nazitýsk- landi, »kosmopolittur« i Sovjettsamveldinum und- ir Stalin, »revisionistur« av nógvum kommunistum 0.s.fr. Hvørjar avleidingar hetta kann hava, fingu vit eitt dømi um, tå Mccart- hyisman herjadi USA og i mong år eitradi samfel- agslivi3 og múlabant nogvar av teimum bestu amerikanarunum. Hon fekk vinmann at geva vinmann upp til yvirvald- ið, fekk fólk at koma við teimum ótrúligastu ákær- unum o.s.fr. (um hetta fær onkran at hugsa um rættarmálini í Moskva í 1930-unum, er tað ikki so logið, fyri ein part er tað nakað av ti sama, sum býr sjålvstøduga undir) Tann hysteriska øsing in, sum i seinastuni er far in um oyggjarnar sum elti ódnarveður, hevur ikki sert av hesum sama í sær. Og hon hevur eisini nakað annað í sær, sum ofta eyðkennir slíkar rørslur: tess meira tær berjast móti einum veru- ligum ella óveruligum fígginda, tess meira taka tær alt tað upp, sum er andstyggiligt hjá figgind- anum. Í bardaganum móti figgindanum gerast tær meira og meira líkar hes- um sama figginda. Vit sóu, hvussu Mc- Carthyisman tók meira og meira av stalinismuni til sín, vit síggja, hvussu okkara heimligu andsfel- agar hjá McCarthy í síni einoygdu fanatismu og intoleransu gerast alt meira líkir tí rerslu, teir siga seg berjast ímóti. Og vit hava dømir um heil lond, sum eru merkt av hesum fyribrigdi. Tann vesturtýska lógin um »Berufsverbot«, sum ger, at fólk vid åvisum politiskum áskoðanum ikki kunnu fáa arbeiði, minnir ikki heilt lítið um viðurskiftini í Eysturtýsk- landi, har ein og hver, sum mutar ímóti, beinan vegin verður arbeiðsleys- ur, um ikki okkurt, sum verri er. Tað forvitnisliga í hes- um viðfangi er, at fittur partur av teimum, sum nýliga eru víst úr Eystur- týsklandi ella rýmd av fri- um vilja, júst vóru komin inn undir »Berufsverbot«, um tey hevdu livað í Vest- urtýsklandi. Atfinningar- nar bæði móti ti eystur- tyska og vesturtýska stýrislagnum koma fyri ein part frá sama slagi av fólki, og í hvørgum landi verður hetta tolt. Í sínari ræðslu kommunismu, fyri Eyst urtýsklandi, er Vestur- týskland meira og meira í ferð við at taka eystur- týskar siðir upp. Og at doma eftir ti, sum fyri Sjúkrasystur Suðuroyar Sjúkrahús, 3880 Tvør- oyri, søkir sjúkrasystur til náttavakt eina viku um mánaðin (56 tímar). Umsókn verður at senda til fyri- stødukvinnuna. Suðuroyar Sjúkrahús 3880 Tvøroyri Tollarastørv Tvey-størv sum tollarar åvikavist i Fuglafirdi og Saltangarå eru leys at søkja. Størvini eru ikki tænastu- mannastørv, men verða lønt sam- svarandi 11. — 14. lønarrammu i tæn- astumannalógini. Nærri upplýsingar um størvini fáast frå Føroya Gjald- stovu. Umsóknir við møguligum viðmælum verða at senda Føroya Landsstýri innan 1. november í ár. Føroya Landsstýri Tilboð Arbeiðið við at koyra skålabørn millum Hvítanes og Hoyvík er leyst at søkja. Skrivlig tilboð verða at senda kommununi skjótast. Allar upplýsingar fáast við at venda sær til kommunuskrivstov- una, tlf. 12934. Tórshavnar uttanbíggjar kommuna verður bjórað saman á onkrum blaðstjórnum og sett fram í summum les- arabrøvum, kundi okkurt bent á, at hesin vestur- týski = hugsunarhátturin heldur ikki er ókendur í Feroyum. Johnny Thomsen nihilistur: serliga brúkt um vidgongdar kollvelt ingarmenn i Russlandi i 19. øld, sum ætladu at fremja fullkomiliga oyði- legging av verandi sam- felagsskipan; ofta í leysari merking um ein, ið av- noktar virðið av øllum verandi politiskum stovn- um, avnoktar virðið av allari religión, av ellum morali. kosmopolittur: heims- borgari; ein, sum er so væl kendur við mentan og siðir um allan heim, at hann hevur slept ellum tjóðskaparligum fordóm- um. McCarthyisma: nevnt eft- ir amerikanska senatori- num Joseph Meccarthy (1909—1957); tann poli- tikkur, sum varð fordur í 1950-unum í USA, har nógv fólk á sera veikum grundarlag vórðu ákærd fyri kommunismu ella fyri at hava samhug við kom- munismuna Heimaskipara- prógv í Suðuroy Um nóg nógvir tekna seg, verður kvøldskeid til heimaskiparaprógv í Vági í vetur. Undirvísingin verður fyriskipað av Suðuroyar HF skeiði í samstarvi við Føroya sjómansskúla. Tilmelding á tlf. 73202. Suðuroyar HF skeið Radarsimulator- skeið Á Føroya Sjómansskúla byrjar 5 daga skeið í nýtslu av radar til navi- gering og fyribyrging av saman- stoyti mánadagin 24. okt. 1977 kl. 15.00. Í mesta lagi 8 kunnu taka lut í hesum skeiði. Áhugaðir eiga at siga frá sum skjótast. Føroya Sjómansskúli Fotosatsur Skjót avgreiðsla.