mikudagur 20. desember 1978síða 7

Nr. 96 — 20. desember 1978 sosialurin . Jesarabrøv 1. november orð endurskoðað 1. november skrivar Er- lendur Patursson: Suður- streymoyingar, tað var her tað byrjaði! Her hugs- ar hann um sjálvstýris- rersluna. Hetta er bara ikki satt. Um vit eina løtu gloyma stríð Tróndar & Co. móti imperialistinum Sigmundi, so vita vit, at sjálvstýrishugsjónin spíraði í Keypmannahavn, sum mær vitandi ikki liggur í Suðurstreymoy. 3 dagar seinni verður hesin býur í 14. Septem- ber skýrdur at vera »hå- sæti satans<. Jú, mong vápnini kunnu nýtast uppundir val. Í hesum há- sæti Satans, sum er í minsta lagi næststersti býurin hjá Feroyingum hvat íbúgvaratali vidvikur — í hesum býi hevur eitt tað ríkasta mentanarlív føroyinga millum blómað, um tó við åvisum deyð- ligum millumbilum. Í hesum „hásæti Sat- ans< (enn í fylgi Jann Urðargrót í 14. Sept.) hava fólk, sum av eini ella aðrari orsek hava kent seg »Oynskt« heima vegna tess at tey hava verið „eðrvisi<, funnið sær skýli og hampuligt lív. Psyko- logisk og social vandamál eksporterað. Hesin býur hevur altið tikið væl ímóti feroying- um, bæði arbeiðsleysum og teim sum ongan góðan hava átt. Danir hava goldið undirvising, út- búgving og styrk at liva av til føroyskar studentar. Ikki klovið tveyoyra fáa føroyskir studentar frá ti almenna heima — hóast viðmerkingin »studentar- nir nassa uppá feroyska fiskimannin og arbeiðs- mannin« ikki er so sjáld- samur at hoyra frá fiski- kongum sum vitja her í býnum. Allar aðrar tjóðir gera ta beinasomu og klóku ílegu at styðja ein politikk, sum vil hava ein so stóran part av fólkinum sum meguligt at fáa ein so góðan lærdóm sum megu- ligt. Her eru vit 100% eftir- bátur. Skuldi rætt verið rætt átti tað almenna at styðjað allar feroyingar sum hug hava at leita burtur í heimin at nema sær kunnleika, styrk til at liva av. Hetta roynir sjálvt ein lítil tjóð sum Ís- land at fremja. Og harav gerast íslendingar meir heimsborgarar og tó heim- kærir, og mentaðir enn aðrar eins smáar tjóðir, sum meta ílegur til lær- dóm sum fjas. Oftari og oftari hoyra vit frá vælgøddum gross- istum, at føroyingar hava ikki >brúk fyri« fólki við lærdómi. Eftir hesi hugs- an varð óivað best fyri okkara tjóð, at fólk helt munn, gekk beint og gjørdi sum teim er sagt, og endiliga ikki lesa annað enn telefonbókina, kate- kismus og Dagblaðið. So hevdu vit eina effektiva tjóð. Nær venja vit okk- um við at meta mentanar- ligt virki sum framleið- andi — arbeiðsmegi? Og tað vísir seg av und- arligum grundum, at meir rikidømi, vælferð pengar, bilar og tað sum búkurin kann fortera, floymir inn yvir okkum, minni meta vit mentan, lærdóm, heimspeki, tjak, og tað sum neyðugt er fyri at ein tjóð kann yvirliva anda- liga. >Fiskimaðurin skal f.. ikki gjalda fyri fjas, sum føroyingar ikki hava brúk fyri< hugsa nógv. Og tá so tað, sum búkurin kann fortera, kanska kem- ur í kreppu, so er alt í lagi at doyggja andaliga við. Hetta hevur tjóð okkara upplivað onkuntið í seg- uni. Meðan grannatjóð okkara hevur havt bók í hond hóast bert tarablað í munni, hava vit noyðst við tarablaðið og kanska etið bekurnar, um onkur hevur funnið uppá at skriva slíkt fjas her heimi. Her hevur >Hásæti Sat- ans< (enn ífylgi 14. Sept) ofta bjargað føroyskum andaligum lívi. Aftur til 14. Sept. hin 1. november. Har skrivar N. P. Danielsen, m.a. at >tað var kanska komið longur, um tjóðveldismenn ong- antíð vóru farnir úr fólka- flokkinum«. Hesin maður er upp- stillaður fyri tjóðveldis- flokkin. Eru tað fleiri, sum heldur ynskja at liggja undir hattinum hjá Óla Breckmann í hasum flokkinum? Øivað er onki teim ovboðið, um bert gelda nationalisman er nóg sterk. Eitt er at vilja tjóðveldi, men so má ein eisini vita, hvat ið skal fyllast í emballasjuna, tá hon er fingin til vega. Skulu tað vera fólkafloks- hugsjónir, so kunnu tjóð- veldismenn eiga seg. Annars haldi eg, at Várharra hevur verið nóg blandaður inn í politikk í Feroyum. At sjálvt ein prestur skrivar, at vit „skylda Gudi< at fáa sjálvstýri, er eisini ovboð- ið, sjálvt fyri ein sjálv- sjálvstýrishugaðan. Kevnmannahavnarmaður KK AK Opid bræv til harra løg- tingsformann Agnar Nielsen Eftir sum leiðarar og greinar í Dimmalætting siga, meinar mangur sam- bandsmaður, at tað var sera galið, at neytini fóru avstað aftur. Ti fari eg at spyrja tyg- | FO Hví í verðini kallaðu tygum ikki tingið saman fyri at hjálpa bygdar- manni tygara, harra Ják- upi Hejgaard Simonsen? Vinarliga svarið skjótt. Jarðabrúkari Nær fáa vit fraktkoyring í norðaru helvt av Suðuroy? Fyri hálvum eðrum ári síðani ella so, fór Strand- ferðslan undir tað frålika tiltak at koyra frakt út á bygdirnar. Hetta tiltak fegnaðust vit bygdafólk sjálvandi um, men tað kann ikki annað oynni, eru norm, ti enn hava vit ikki merkt nakað til hetta framstigið. Tá farið varð undir koyringina Suðuroynni ljóðaði, at sum ein roynd skuldi bert koyrast í sunn- aru helvt í fyrstani, men eftir eini tíð skuldi eisini verða koyrt norðaru Tó er enn einki hent og vit mugu framvegis a okkum noyða við ein- um fraktbili um vikuna. At siga, at vit í norðaru helvt av Suðuroynni eru misnegd, er óneyðugt. Eg fari at enda við at spyrja Strandferðsluna, nær hon fer at koma okk- um í Hvalba, Sandvík, ja, Tveroyri við til góðar? Misnegdur suðuroyingur Vit gera lesarar okkara varugar við, at treytin fyri at fáa lesarabrøv upp- tikin undir hesum teiginum er, at blaðstjórnin veit, hver hevur skrivað brevini. Hin friðarligi meiri- lutin og fólkaræðið Í Dagblaðnum stóð fyri stuttum grein, undir yvir- skriftini >Hin friðarligi meirilutin busar ikki út við, hvat hann velur.< Her roynir blaðstjórin at verja tey, sum tiga, ikki opna gákin um politikk, men hvørs folkarædi er av- markad til tann krossin, sum tey fáa fjórða hvert ár. Síðan er gákur aftur læstur. Hetta er ódemokratisk læra. Í demokratiskum landi eiga fólk at stuðla undir at fólk tjakast, og ikki tiga. At fólk skriva, skeldast, og royna at fáa ávirkan á sin umheim, sítt arbeiðspláss, sína bygd, osfr. Hugsjónir Óla eru, at fólk, sum heldur munn, er tað mest demokratiska. Eg vil halda evugt. Fólk eigur at stuðlast til at »busa ut« við ti hann vel- ur, vit eiga at stuðla ein- um lívligum orðaskifti um okkara samfelag, og koma burtur frá eini tíð, har ein »fridarligur meiriluti« heldur sin munn og letur blaðstjórarnar, grossist- arnar og peningamenninar ráða. Fólk eigur at tjakast opið á arbeiðsplássum, á samkomum, eigur at finn- ast at, har okkurt er, sum tað ikki eigur at vera, hetta er satt fólkaræði Men eftir ellum at doma er tað ikki hetta, sum grossistaflokkurin vil. Av góðum grundum. hippi **x*x Friur abortur: eitt sosialt og ikki moralskt mál Hårini reisast á flestu før- oyingum, tá ein nevnir hetta hugtak. Hetta er eitt av teim fyribrigdum, sum »gælder ikke for Færøerne«. Men takk — ger tað nú ikki tað? Sjálvandi er abortur nakað tragiskt og nakað ein átti at sloppið undan, m.a. við størri upplýsing um, hvussu ein kann verja seg móti at fáa barn, áðr- enn ein ynskir tað ella hevur meguleika til, at barnið fær ein sosialt for- svarligan uppvekstur Sannleikin er tó tann, at fyri tey sosialt væl at sær komnu ER fríur abortur ein veruleiki. Um tú hevur ráð at fara til Bretlands ella Danmarkar ella aðra- staðni at fáa hesa viðgerð, so fært tú hana. »Gælder ikke for Færøerne« átti ti at verid: »gælder ikke for den fattige almuebefolk- ning på Færøerne«. Rikar madammur fara fjeld- miklar út á ferð, og koma aftur uttan at nakar veit at tær hava fingið abort. Men arbeiðsgentan á Ba- calao ella Harenga kann ikki loyva sær slíkt luks- us. So missir hon arbeiðið. Ti er friur abortur i Før- oyum ikki ein spurningur um moral, men um pening og sosiala stæðu. Sjålv- andi kann ein siga sum læknin, sum gav kvinnuni kálktablettir fyri at verja seg mót graviditeti, og tá hon spurdi um hon skuldi taka tær áðrenn ella aft- aná samleguna, svaraði missiónski læknin: >Nei — í staðin fyri« Soleiðis kunnu spurn- ingarnir eisini loysast. Ein kann avnokta sina biologi, men hetta verður bert prædikað fyri teim minni mentu í samfelagn- um, tí hini skulu nokk klára sítt kynsliv, um tey ikki eru blokerað av borg uverri arligum neurosum. Og tey fåa neyvan sosialar trup- ulleikar av at fåa eitt barn — men tad fåa onnur. Og so endurframleiða sosialu trupulleikarnir seg. Hvat siga loysingar- menn til, at bert tær fram- skygdu lógirnar sum við- tiknar verða á fólkatingi, »gælder ikke for Færøer- ne«. Fær hetta ikki fræls- lynt og progressivt folk at ynskja seg aftur i amts- støduna? krippi PS. Hvat vid eini løg- tingslog um at gera fyri- byrgjandi meðul so sum p- pillarar, pessarar, hýtur osfr. ókeypis, eins og alt medisin átti at verið? Og latið læknar tað? við í ri givi0 1Ooikl Torturur Amnesty International fæst vid at verja folk moti torturi ymsastaðni i heim- inum. Gaman hevði verið til demis at fingið at vita, hvat Amnesty Internatio- nal hevur gjert fyri ein hin mest ómenniskjaliga tor- turin, sum fram fer í dag — harafturat av einum mentaðum fólki, sum vit her heimi kenna okkum á- trúnaðarliga knýtt at Her hugsi eg um vaml- isliga fyribrigdið »um- skering«. Hevur Amnesty gjørt nakað fyri at mótarbeiða hesum óhugnaliga rituali? Annars haldi eg, at Amnesty ofta er heldur partiskt, og heldur seg til åvis lond. Aldri finst fel- agið at viðurskiftum í USA ella — hevur felags- skapurin funnist at lut- tøku CIA í mannakugan kring heimin? humanistur k KK Liberalisma »liberalisma« (samfelags- skipan, sum ikki er til i dag vestur hevur við sær Og nú knappliga skriv- ar blaðstjórin undir navn- inum »n« grein um mann, sum djúpt er sokkin sosi- alt, sum blaðstjórin kendi, ein veruligur »tårapers- ari«. Men — tað er veruliga syndarligt hvussu so- nevnd >liberalistisk< san farast eralistiskum« samfelagi er tað peningaposin sum ræður, hin sterki verður ríkur og onkur bukkar ri Medan i einum sosial istiskum samfelagi sum hevði góði vinur hansara ikki sokkið so djúpt bert tí at hann fekk sálarligar trupulleikar av at síggja konu sína songini við einum mann Har hevði verið sosial trygd, sum hjálpt hevði manninum uppaftur á føt- ur, har hevði verið goldið til sálarfroðingar, sosial ráðgevarar og annað. sur liberalistarnir = hata, slíkt framleiðir ikki pening til ognarharrar Har hevði vinur »n«s kki « }