leygardagur 23. juni 1979síða 7

Nr. 48 — 23. juni 1979 sosialurin | Vatnmegiútbygging ikki bert ein spurningur um elorku II. partur Øll munagóð útbygging av vatnmegi krevur (í størri og minni mun), at allar áir og lekir omanfyri eitt ávist hæddarstig og á einum so stórum øki sum meguligt verða >tvingsils- fluttar< so tær allar renna í sama goymslubrunn. Frá hesum verður so vatn- ið ført gjøgnum tunnlar ella rør til vatnmegiverkid og hagani í havið. Men er ikki vatn vatn, og ger ikki tad tad sama, hvar hetta vatnid rennur ut? Nei! Fyri tað fyrsta hevur náttúra okkara — fauna og flora — á landi sum í sjónum við strendurnar — lagað seg eftir ti geofys- iska umhvervinum, tvs eftir lendi, veðri og vindi gjøgnum túsundir av ár um. Alt hetta koma vit nú megiverkunum í ætlaðu vatn Vág ynni og Eysturoynni at a munandi eftir bert Planktonframleidsluna uppvakstrarm« nar fyri yngul o.s.fr Harnæst koma vit oysa út lutfalisliga ov nógv av nekrum mineral- ka >ringt<, sum tá tað er ov litið av hesum evnum Fyri tað av teimum um (»tødini«), triðja sekka grødievn sum áður fóru í havið við áunum, á botnin í goymslubrunni- num. Og hóast vit kanska tøma henda brunn 4. hvert ár, so hjálpir tað sjálvandi onki. nogV WNAaNNd 000'001 I UNÐNOA 24 I | + | . | Í 14 | | | | | | | f—— WWW AVRENNING Eg veit fullvæl at fiski- froðingar og ekologar ikki altíð eru á einum máli um veruligu avleiðingarnar av feskvatnfrárenningunum á biologisku gongdina í havinum. Tó er tað alment viður- kent, at ein hevuðsorsekin til at t.d. Norðsjógvurin er (var!) millum heimsins rikastu fiskihov júst hongur neyvt saman við teimum mongu og stóru á- unum, ið renna í henda sjógv! Samdir ella ósamdir broytir heldur ikki ta sannroynd, at styrkjan av norska toskayngulstovn- inum sveiggjar í takt við nøgdina av ti feska vatn- inum, sum rennur i havid vid vesturstrond Noregs. Somuleidis er tad ein sannroynd, at Lawrence áin varð fyri harðhentari síðani St. regulering kunnu fiskifreðingar visa :1Imum igurin av t kasløgunum hongur neyvt saman vid t frå ånni. Mynd 8 er frå visir hon, hvussu fongurin av kalva broytist i sam + Y 3 å nr , ' | nhnail 1 ing og fong Kalvin veksur seint, og verður har ikki veiddu fyrrenn hann er um 10 ára gamal. Sum áður er greitt frá mugu vit fyrst aftur til »tødini« frá ánni og plank tonframleiðsluna. Jú sterri áin er, jú meira »tød« og ti eisini størri . . oe ” . . . * LJ P . / . / Å ” På . . + Fongur av kalva i St. Lawrenceflogvanum i mun til feskvatnsfrårenningina ur å nni Tormóður Dahl, idnadarrådgevi Á fíggjarlógini eru avsettar 10 mill. kr. til el- 1 orkuendamál. Hesin peningur var óivað best far- | in, um t.d. helmingurin varð brúktur til at stuðla Í keypi av elaggregatum (við hitavekslara) til idn- 3 aðarvirki i ) k T | roynd r | | | i Set iD i Í i ; x i Hann sigur, aí tað Í fiesi la i rar av elorku hevði lønad se 2 ; : i 1 1. H leitt orkuna sjálvir ; planktonframleiðsla. Eitt hesi tød brunninum gott ár fyri planktongróð- urin hevur aftur við sær, at átustovnarnir vaksa, og tá hesir stovnar sum kunnugt eru feðin hjá fiskaynglinum, so er longu eitt hitt mesta týdningar- grundarlagið lagt fyri ein sterkan og góðan Hevdi eitt slíkt ár verið í ár, so kundu fiskifrødingar t.d. longu nú sagt, at i 1988/89 verð ur eftir ollum at døma eitt gott »kalvaår« i >Flógv- anum«. Eitt seinasta dømi: Tå Aswan-brunnurin varð tikin í nýtslu í 1972 mistu um 30.000 fiskimenn við Nildeltaið teirra livibreyð. Aður veiddu teir eitt ser- fiskistovn sardinum, stovnur nu so at siga horvin. »Niltødini« verda stongd inni av As ligt slag av men er hesin Orsøkin? — wan-byrgingini! Hin vegin hava júst 1 inn Í bestu im likindum eitt serligt parasittun ið slag a trongja< seg inn í menn iskjakroppin. Hesar para- sittir volda tá herviligastu sjúkur og eisini ofta deyð- an fyri eina stóra nøgd av menniskjum har um leiðir Onkur vil kanska halda at hetta er ein onnur soga, sum ið og onki hevur at gera við tey viðurskifti eg havi sagt eg skuldi greiða frá um og als onki við føroysk viðurskifti at gera Men i hesum eri eg ikki samdur. Prógvar syrgiligi tilburður ikki tað, at nútíðar gudur TEKNOLOGIURIN ikki er at [ta il, lá honun hesin verður givið loyvi at ráða a borgum e!nisamallu sjaivir Hvat eru vit ferd vid at gera i dag? Ju nøkrun 20 kratum i Keypmanna vit geva tek! uppi hendur at >turr- leggja« nærum hálva Vágoynna og stóran part av Eysturoynni. Sam- stundis verða skaptar »moruoydimørkir« kring Fjallavatn og Eiðisvatn, sum til steddar kanska verða eins og vetnini eru í dag. Sum tíðin líðir — ofta bert nøkur fá ár aftaná út- byggingin er framd — verða sílastovnarnir í vetnunum til stovnar av slánum ella pinkusilum (ofta full av makkum) Fuglasongurin tagnar! Eg veit hvat eg tosi um her, ti alt hetta havi eg upplivað so at siga dag- liga í 15 ár (sum elverk froðingur í Noregi) Tad gingu 25 ár aftaná krigslok, áðrenn norð- komu til % 11 hi « veruliga x x x x - stovnað Bur 1 x Lí x rið 1 samtyktin irð gjørd ið skuldi re € ør 1 Ål Of ker} t 'KKar Svarið liggur í hondu- num hjá landsins kosnu KVINNUM og monnum Eitt má tó vera púra : Tað ganga ikki 25 ár, men helst meira enn 2 att greltt ferðir 25 år, áðrenn nått- hevur klårad at lekja tey sår, ið henni verður úran so dánt voldað av einari slíkari útbygging. Og tá eg her sigi 2 ferðir 25 ár, so meini eg tíðina aftaná at tunlar, byrgingar og aðrar konstruktiónir eru tiknar burtur aftur Eg havi her bert tosað um negat IVU arin vatn megisins, og tað er kanska ikki at undrast yvir, um i flest øll hava fingið ta moti at vatnmegi ið 1 g y meg — er ikki bert talan um eina svarta og eina hvita sidu. Litbrigdini mong, ja, tå samanum kemur óivað lika nógv sum tað eru menniskju, ið hava áhuga fyri málinum Men áðrenn vit velja lit mugu vit í hvussu so er og sum eg havi sagt so mangan áður — royna at gera okkum greitt, hver veruligi tervurin á elorku er (til arbeiðsplássini, heimini, tænastuvinnuna, heilsuverkið o.s.fr.) ella rættari sagt: hvar munandi ovurnytsla fer fram, hvat tað kostar at 1 framleiða ta neyðugu el- eru um orkumegina, og hverjir avleiðingar ið standast av fta at vera Ss: at just ng erða ry x n r S > I & 1 kst x Ar r nrr co A spu ng x S E 1p gjalc phæddi x SA kursfest x x CI Nar x x 1í ;11 1 319 mill. kr. sum pris legan var í 1978, og fra leiðslar mett til 91 ? mill. kWh (Generat effektin 20.700 kW) Annars skulu verður tilsamans DYggJast tilsamans ca 60 kn rakstr g s { að er Ss Ku 25 km av eg Tad vil vera bjartskygr at halda, at rokningin 1988) avtornar (i verður nærri ti hálvu milliardin enn ti fullu! Men annað er hent síðani orkuráðstevn- una €1S1n1 Sviar siga vera ferar fyri at mongd seg nú 1IMEKIVETrK Ipp á 1 MW (1000 kW)