leygardagur 15. desember 1979síða 3

I Í rear — £"————— —=————8 Nr. 97 — 15. desember 1979 sosialurin Í umbúna at gera spennandi svartkjaftaroyndir Skipini skulu fáa Í krónu fyri kilo av svartkjafti Hetta er tríggjar ferðir so nógv sum núverandi prísur Tað er í umbúna at halda fram við fer- oysku svartkjafta- royndunum í 1980. Landsstýrið hevur fing- ið frágreiðing frá teim- um royndum, sum eru gjerdar í 1978/79. Mett verður, at tað kann lena seg hjá skipunum at veiða svartkjaft, fáa tey eina krónu fyri kilo. Hetta er tríggjar ferðir so nógv sum núverandi prísur — og er talan um at geva henda prís í jan.-mars. Í frágreiðingini — sum er væl skipað og legd til rættis — skjóta teir trígg- ir, Jákup Merkere frá Heilsufreðiligu Starvs- stovuni, Preben Ikkala frá Fiskeriministeriets For- søgslaboratorium og Preb- en Jørgensen frå Matcon, upp, at hildid verdur fram við royndunum at gera matverur úr svartkjafti. Landsstýrið hevur við- gjørt málið og avgjørt at heita å figgjarnevndina um at fåa eina eykajåttan i verandi figgjaråri uppå 1,7 mill. kr. til framhald- andi royndir. Á fíggjarlóg- ini eru annars avsettar 1,5 mill. kr. til royndir at nýta svartkjaft til matna. Fyri at kunna gera hesar royndir mugu ger- ast ymsar iløgur í fram- leiðslutól á Bakkafrost. M.a. verður neyðugt at keypa nýggjan plátufryst- ara. Harumframt verður neyðugt at leiga tvey skip til at veiða svartkjaftin. Ætlanin er, at svart- kjaftaroyndirnar = skulu fara fram í tíðarskeiðnum frá 1. januar til 1. mars 1980. Í hesum tíðarskeiði er ætlanin at taka ímóti 480 tonsum av svart- kjafti, sum verða framleidd til flak og fars. Tað er hesi seinastu ár- ini, at áhugin er vaksin munandi fyri at veiða svartkjaft, í fyrstani bert til ídna, men nú eisini til matna. Feroyingar eru millum teir fremstu at gera royndir á hesum eki. Royndirnar umfata bæði framleiðslu á landi og fiskiskap við ymsum trol- um. Ymisk sleg av trolum eru roynd fyri at finna fram til tann besta veiðu- háttin, og á landi eru gamlar sildaflekimaskinur broyttar soleiðis, at tær kunnu flakaskera svart- kjaftin. Harumframt eru eisini gjørdar ymsar fram- leiðsluroyndir og selu- royndir uttanlands í sam- starvi við Feroya fiska- selu. Mett verður, at mest lenandi framleiðsla av svartkjafti eru einkultflok í blokk. Tá royndirnar byrja aftur í januar er ætlanin at framleiða tilsamans 120 tons av flaki og farsi í blokk. Ætlanin er at Røktarheim biligar! í rakstri enn gitt — kostar niðanfyri 400 kr. pr. belegningsdag Tað kostar niðanfyri 400 krónur um dagin at hava fólk búgvandi á rektar- heimunum í Suðuroy og í Vágum. Hetta er munandi minni enn tað, sum varð upplýst á almenna panel- fundinum um ellis- og rektarheim, sum varð hild- in í síðsta mánað. Tá varð sagt, at rakstrarkostnaðurin pr. dag at hava fólk á rektar- heimum í Feroyum liggur yvir 600 krónur. Fert hev- ur verið fram, at heimið í Vágum er alt ov dýrt í rakstri. Sosialurin hevur sett seg í samband við tey bæði rektarheimini. Á Ell- is- og avlamisheiminum í Vágum kostaði ein beleg- ningsdagur í roknskapar- árinum 78/79 íalt 355 kr., og á Suðuroyar ellis- og rektarheimi 395 kr. Í samband við kjakið um ellis- og rektarheim, hevur verið nevnt, at nógvar av teimum smærru kommununum hava ikki ráð til at senda fólk á ellis- og rektarheim. Mæl verður til at fíggjar- liga býtið millum land og kommunur verður broytt, soleiðis, at allar kommun- ur kunnu njóta eftir tervi og rinda eftir evni. Í dag rinda landið og staturin 85% av rakstrar- útreiðslunum av rektar- heimunum. Kommunur- nar gjalda tey restandi 15%, men heimini í Vágum og í Suðuroy hava hver sína gjaldsskipan. Allar kommunurnar í Suðuroynni eru við til at gjalda rakstrarútreiðslur- nar av rektarheiminum. Tær gjalda í mun til fólka- talið og uttan mun til, hvussu nógv fólk tann ein- staka kommunan hevur á heiminum. Kommunur uttanfyri oynna gjalda 15% av rakstrarútreiðsl- unum og tað er uttan mun til íbúgvaratalið. Í Vágum hava komm- unurnar eina nakað eðr- vísi skipan. Eisini her gjalda kommunur uttan- fyri oynna 15% av rakstrarkostnaðinum. Tær einstak kommunur- nar í Vágum gjalda til- samans 15 prosent, men prosentvísi parturin hjá hverjari einstakari komm- unu er ymiskur og verður settur eftir ávísum regl- um. Fyrst gjalda komm- unurnar 10% av teimum pengum, sum fólk úr kommunum hava arbeitt fyri á Ellis- og avlamis- heiminum. Tað, sum nú er eftir, verður býtt út á kommunurnar í mun til skattainntekuna. Henda skipanin hjá kommunun- um í Vágum ger, at ein lítil kommuna sum Mykines, hóast hon hevur rættiliga nógvar belegningsdagar, ikki skal gjalda eins nógv, sum tær ríkaru kommun- urnar og tær kommunur, sum eru uttanfyri oynna. Sambært roknskapin- um fyri 78/79 rindaði Mykines kommuna til- samans 1500 krénur fyri umleið 1200 belegnings- dagar á Ellis- og avlamis- heiminum. Ein kommuna sum Vestmanna, ið ikki er við í umreddu skipan, rindaði í sama tíðarskeiði umleið 60.000 krónur fyri umleið líka nógvar beleg- ningsdagar. Síða 3' Jákup Merkere, deildarleiðari á Heilsufreðiligu Starvs- stovuni, stendur fyri feroysku royndunum at nýta svartkjaft til matna keypa svartkjaftin fyri 1 kr. kilo. Framleiðslukost- naðurin verður umleið 8,24 kr. pr. kg. | Roknað verður við ein- um útflutningsprísi uppá umleið 60-70% av tilsvar- andi toskaprísi, t.v.s., at framleiðsluraksturin skuldi kunnað staðið seg, men uttan dekningsavlop og avskrivingar. Nýggi formaðurin í Vil hjálpa teimum smærri kommununum Feroya Kommunufelag hevur ætlanir um at taka upp samráðingar við landsstýrið um fíggjar- ligu steðuna hjá teimum smærru kommununum. Orsekin er m.a. tann, at fleiri av hesum smærri kommununum í dag ikki hava fíggjarligt grundarlag at lata tey gomlu og brekaðu fara á ellis- og rektarheim. Nýggi formaðurin í kommunufelagnum, Hans Jergensen, sigur, at ein av uppgávunum hjá Kommunufelagnum er at hjálpa teimum minni mentu kommun- unum. i dag eru bert tvey røktarheim i Føroyum. Eitt i Suduroynni og eitt i Vågum. Kommunurnar å hesum oyggjum hava sinar egnu skipanir um, hvussu tær gjalda út- reiðslurnar av at hava fólk á heimunum. Skulu aðrar kommunur í land- inum senda eitt ella fleiri fólk á hesi heim, so skulu tær gjalda 15% av rakstrarútreiðslunum. Hetta vil siga, at ein heilt lítil kommuna hev- ur als ikki ráð til at senda fleiri fólk á eitt rektarheim — og ger tað tí treyðugt. Hans Jergensen heldur, at hesin sosiali ótryggleikin má útjavn- ast, soleiðis, at allir borgarar í landinum uttan mun til hvar teir búgva, kunnu hava meguleikan at koma á eitt ellis- og rektarheim.